Ο Γίγαντας Μίμας (ή Μίμαντας) στην Αρχαία Ελληνική Μυθολογία
Ο Μίμας (ή Μίμαντας, αρχαία ελληνικά: Μίμας) αποτελεί μια επιβλητική μορφή της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας και της επικής παράδοσης, όντας ένας από τους τρομερούς Γίγαντες. Το παρόν άρθρο συγκεντρώνει όλα τα βιβλιογραφικά και μυθολογικά δεδομένα για τη μορφή του, βασισμένο σε πρωτογενείς αρχαίες πηγές.
1. Η Καταγωγή και η Φύση του
Σύμφωνα με τον Ησίοδο στη Θεογονία του, οι Γίγαντες, μεταξύ των οποίων και ο Μίμας, ήταν παιδιά της Γαίας (της Γης). Γεννήθηκαν όταν οι σταγόνες από το αίμα του Ουρανού (αφού τον ευνούχισε ο γιος του, Κρόνος) έπεσαν πάνω στη Γη.
Ως Γίγαντας, ο Μίμας διέθετε υπερφυσική δύναμη, γιγαντιαίο μέγεθος και τρομακτική όψη. Συχνά, η αρχαία τέχνη περιγράφει τους Γίγαντες με λέπια ή ουρές φιδιών αντί για πόδια, συμβολίζοντας τη χθόνια (γήινη) προέλευσή τους και τη σύνδεσή τους με τις πρωτόγονες, ανεξέλεγκτες δυνάμεις της φύσης.
2. Η Συμμετοχή στη Γιγαντομαχία
Ο Μίμας διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στη Γιγαντομαχία, τον μυθικό πόλεμο που ξέσπασε ανάμεσα στους Γίγαντες (υπό την καθοδήγηση της Γαίας) και τους Ολύμπιους Θεούς (υπό την ηγεσία του Δία) για την κυριαρχία του σύμπαντος.
Κατά τη διάρκεια αυτής της κοσμογονικής σύγκρουσης, η οποία τοποθετείται γεωγραφικά στη χερσόνησο της Παλλήνης (στη σημερινή Χαλκιδική) ή στα Φλεγραία Πεδία, ο Μίμας αντιμετώπισε τους ισχυρότερους θεούς του Ολύμπου.
Ο Θάνατος του Μίμαντα
Η βιβλιογραφία διασώζει διαφορετικές εκδοχές για το ποιος θεός σκότωσε τελικά τον Μίμαντα:
- Ο Ήφαιστος: Σύμφωνα με τον μυθογράφο Απολλόδωρο, ο θεός της φωτιάς και της μεταλλουργίας, ο Ήφαιστος, τον εξόντωσε ρίχνοντάς του πυρωμένα μέταλλα (μύδρους).
- Ο Άρης: Σε άλλες πηγές, όπως στα Αργοναυτικά του Απολλώνιου του Ρόδιου, αναφέρεται ότι ο Μίμας έπεσε νεκρός από τα χέρια του θεού του πολέμου, Άρη.
- Ο Δίας / Ο Ηρακλής: Ο Ευριπίδης (στην τραγωδία Ίων) και άλλα αποσπάσματα υπαινίσσονται ότι ίσως χτυπήθηκε από τον κεραυνό του Δία (καθώς οι Γίγαντες χρειάζονταν και τη βοήθεια ενός θνητού, του Ηρακλή, για να πεθάνουν οριστικά).
3. Αυτούσια Αρχαία Ελληνικά Κείμενα
Παρακάτω παρατίθενται αυτούσια τα σημαντικότερα αποσπάσματα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας που αναφέρονται στον Γίγαντα Μίμαντα.
Α. Η εκδοχή του Απολλόδωρου (Βιβλιοθήκη, 1.6.2)
Ο Απολλόδωρος περιγράφει με ακρίβεια τη μάχη της Γιγαντομαχίας και τον θάνατο του Μίμαντα από τον Ήφαιστο:
Αρχαίο Κείμενο: «…Πορφυρίων δὲ Ἡρακλεῖ συνεπλάκη καὶ Ἥρᾳ. […] Μίμαντα δὲ Ἥφαιστος μύδρους βαλὼν ἀνεῖλε, τὴν δὲ Ἐγκέλαδον φεύγοντα Ἀθηνᾶ Σικελίαν τὴν νῆσον ἐπέρριψε…»
Νεοελληνική Απόδοση: «…Ο Πορφυρίωνας συγκρούστηκε με τον Ηρακλή και την Ήρα. […] Τον Μίμαντα, ο Ήφαιστος τον σκότωσε ρίχνοντάς του πυρωμένα μέταλλα (μύδρους), ενώ στον Εγκέλαδο που προσπαθούσε να ξεφύγει, η Αθηνά του έριξε από πάνω του το νησί της Σικελίας…»
Β. Η εκδοχή του Απολλώνιου του Ρόδιου (Αργοναυτικά, Βιβλίο Γ’, στ. 1226-1227)
Στα Αργοναυτικά, γίνεται μια παρομοίωση της μανίας του ήρωα Ιάσονα με την ορμή του Μίμαντα:
Αρχαίο Κείμενο: «…ἢ ὅγ’ ἐνὶ Φλέγρῃ Γιγάντων ἀνδράσι θυιὼν Μίμας, ὃν Ἄρης ἔκτεινε θοῇς ὑπὸ χερσὶ τυπῇσιν.»
Νεοελληνική Απόδοση: «…ή σαν να ήταν ο ορμητικός ανάμεσα στους Γίγαντες στη Φλέγρα, ο Μίμας, τον οποίο σκότωσε ο Άρης με τα γρήγορα χτυπήματα των χεριών του.»
4. Η Γεωγραφική Διάσταση: Το Όρος Μίμας
Στην αρχαιότητα, το όνομα του Γίγαντα δόθηκε σε ένα επιβλητικό βουνό. Το Όρος Μίμας (ή Μίμαντας) βρισκόταν στη χερσόνησο της Ερυθραίας στην Ιωνία της Μικράς Ασίας (το σημερινό Καραμπουρούν της Τουρκίας, απέναντι από τη Χίο).
Όπως συνέβαινε συχνά στην ελληνική μυθολογία (όπου οι ηττημένοι Γίγαντες καταπλακώνονταν από βουνά ή νησιά που στη συνέχεια γίνονταν ηφαιστειογενή), το ορεινό αυτό συγκρότημα θεωρούνταν το σημείο ταφής του Γίγαντα Μίμαντα μετά την ήττα του στη Γιγαντομαχία.
Ο Όμηρος αναφέρει το όρος Μίμας στην Οδύσσεια (Ραψωδία γ, στ. 172), όταν περιγράφει το ταξίδι της επιστροφής των Αχαιών:
Αρχαίο Κείμενο (Όμηρος, Οδύσσεια γ’ 172): «…ἠνὲμ ὑπὲρ Χίοιο πλέειν ἐπὶ Παιπαλοέσσης, νήσου ἔπι Ψυρίης, αὐτὸν πρὸς ἀριστέρ’ ἔχοντας, ἢ ὑπένερθε Χίοιο, παρ’ ἠνεμόεντα Μίμαντα.»
Νεοελληνική Απόδοση: «…αν έπρεπε να πλεύσουμε πάνω από τη Χίο προς τη βραχώδη Ψυρία [τα Ψαρά], κρατώντας την στα αριστερά μας, ή κάτω από τη Χίο, περνώντας δίπλα από τον ανεμοδαρμένο Μίμαντα.»
Γ. Η εκδοχή του Ευριπίδη (Θάνατος από τον Δία)
Στην προηγούμενη ενότητα αναφέραμε ότι υπήρχε και η εκδοχή να χτυπήθηκε από τον Δία. Για να είναι πλήρης η βιβλιογραφία, χρειαζόμαστε το αυτούσιο απόσπασμα από την τραγωδία «Ίων» (στ. 214-215). Εκεί, ο Χορός περιγράφει τις σκηνές της Γιγαντομαχίας που είναι κεντημένες σε έναν πέπλο:
Αρχαίο Κείμενο: «— τί γάρ; κεραυνὸν ἀμφίπυρον ὄβριμον ἐν Διὸς ἑκηβόλοισι χερσίν; — ὁρῶ· τὸν δάιον Μίμαντα πυρὶ καταιθαλοῖ.»
Νεοελληνική Απόδοση: «— Τι άλλο; Τον φλεγόμενο από παντού και βαρύ κεραυνό στα χέρια του Δία που χτυπούν από μακριά; — Τον βλέπω· κάνει στάχτη με τη φωτιά τον εχθρικό Μίμαντα.»
Αυτό το απόσπασμα είναι κρίσιμο, διότι αποδεικνύει την πολυφωνία της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας (Ήφαιστος vs. Άρης vs. Δίας).
5. Ο Μίμας στους Γεωγράφους της Αρχαιότητας
Εκτός από τους ποιητές και τους μυθογράφους, το Όρος Μίμας (που πήρε το όνομά του από τον Γίγαντα) αναφέρεται ρητά από τον σπουδαιότερο αρχαίο γεωγράφο, τον Στράβωνα.
Το κείμενο του Στράβωνα (Γεωγραφικά, 14.1.33)
Ο Στράβων εξηγεί τη γεωγραφία της Ιωνίας (Μικρά Ασία) και επιβεβαιώνει την ύπαρξη του βουνού:
Αρχαίο Κείμενο: «Τὸ δὲ ὄρος ὁ Μίμας ἐστὶν ὑψηλὸν, εὔθηρον, πολύδενδρον…»
Νεοελληνική Απόδοση: «Το δε όρος Μίμας είναι ψηλό, πλούσιο σε θηράματα (καλό για κυνήγι) και γεμάτο δέντρα…»
Επίσης, ο Ελληνιστικός ποιητής Καλλίμαχος στον Ύμνο εις Δήλον (στ. 67) αναφέρεται στις κορυφές του βουνού του Μίμαντα («…ἐπ’ ἄκρου πρῶνα καταΐξασα Μίμαντος…»), δείχνοντας ότι το όνομα ήταν βαθιά ριζωμένο στη συνείδηση των αρχαίων Ελλήνων.
6. Η Λατινική / Ρωμαϊκή Συνέχεια
Η ρωμαϊκή λογοτεχνία «υιοθέτησε» πλήρως τη Γιγαντομαχία. Για να είναι το άρθρο βιβλιογραφικά άρτιο, πρέπει να αναφερθεί ότι ο Μίμας πέρασε και στα λατινικά κείμενα ως σύμβολο ωμής δύναμης:
- Οράτιος (Horace): Στις Ωδές του (Odes III.4.53), ο Ρωμαίος ποιητής αναφέρει ρητά τον Μίμαντα (χρησιμοποιώντας τον χαρακτηρισμό validus Mimas, δηλαδή ο «ρωμαλέος / ισχυρός Μίμας») καθώς περιγράφει τη μάχη του εναντίον της θεάς Αθηνάς (Minerva).
- Κλαυδιανός (Claudian): Στο επικό του ποίημα Γιγαντομαχία (Gigantomachia), γραμμένο τον 4ο αιώνα μ.Χ., ο Μίμας περιγράφεται ξανά ανάμεσα στα αδέλφια του να προσπαθεί να γκρεμίσει τον Όλυμπο.
7. Η Σύγχρονη Επιστημονική Κληρονομιά
Για να κλείσει το άρθρο με τρόπο που ενώνει το αρχαίο παρελθόν με το σήμερα, προσθέτουμε την αστρονομική του διάσταση:
Το 1789, ο σπουδαίος αστρονόμος Ουίλιαμ Χέρσελ ανακάλυψε έναν από τους δορυφόρους του πλανήτη Κρόνου. Ακολουθώντας την παράδοση που ήθελε τους δορυφόρους των αερίων γιγάντων να παίρνουν ονόματα Τιτάνων και Γιγάντων, ονόμασε τον δορυφόρο Μίμα (Mimas).
Σήμερα, ο Μίμας είναι παγκοσμίως διάσημος στην αστρονομία, διότι φέρει έναν τεράστιο κρατήρα (τον κρατήρα Χέρσελ) που τον κάνει να μοιάζει εκπληκτικά με το “Άστρο του Θανάτου” (Death Star) από τις ταινίες Star Wars!
Σύνοψη
Μέσα από τη βιβλιογραφία και τα αρχαία κείμενα, ο Μίμας ενσαρκώνει την αδάμαστη, καταστροφική δύναμη της φύσης. Η ήττα του από τον Ήφαιστο (θεό της ελεγχόμενης φωτιάς/τεχνολογίας) ή τον Άρη (της πολεμικής τέχνης) συμβολίζει, όπως και όλη η Γιγαντομαχία, τη νίκη της κοσμικής τάξης των Ολύμπιων Θεών ενάντια στο αρχέγονο χάος. Η παρουσία του παραμένει “ζωντανή” στην αρχαία γεωγραφία μέσω του βουνού που έφερε το όνομά του, συνδέοντας για πάντα τον μύθο με το φυσικό τοπίο.
