Ποια ήταν η Βερόη; Τα Πρόσωπα πίσω από τον Μύθο
Το όνομα Βερόη (αρχ. Βερόη) συναντάται στην ελληνική και ρωμαϊκή μυθολογία αποδιδόμενο σε τέσσερις διαφορετικές μορφές. Η πιο σημαντική, ωστόσο, και αυτή με την πλουσιότερη λογοτεχνική παράδοση, είναι η Νύμφη Βερόη, η προσωποποίηση και προστάτιδα της πόλης της Βηρυτού (σημερινός Λίβανος).
Η Νύμφη της Βηρυτού: Η Κόρη της Αφροδίτης
Η κύρια πηγή για τον μύθο της προστάτιδας της Βηρυτού είναι το επικό έργο «Διονυσιακά» του Νόννου του Πανοπολίτη (5ος αι. μ.Χ.), ο οποίος αφιερώνει τρία ολόκληρα βιβλία (41, 42 και 43) στην ιστορία της.
Καταγωγή και Γέννηση
Ο Νόννος παραδίδει δύο εκδοχές για την καταγωγή της:
- Η παλαιότερη παράδοση: Ήταν πρωταρχική θεότητα, κόρη του Ωκεανού και της Τηθύος, σύγχρονη της δημιουργίας του κόσμου.
- Η νεότερη παράδοση (και επικρατέστερη στο έπος): Ήταν καρπός του έρωτα της Αφροδίτης και του Άδωνι. Η Αφροδίτη την κυοφόρησε για εννέα μήνες και κατά τη γέννησή της παρευρέθηκε ο Ερμής, ο οποίος κρατούσε τις πλάκες των νόμων, προοικονομώντας το μέλλον της πόλης ως κέντρο νομικών σπουδών κατά την ύστερη αρχαιότητα.
Ο Έρωτας του Διονύσου και του Ποσειδώνα
Καθώς η Βερόη μεγάλωνε, η ομορφιά της έγινε εφάμιλλη της μητέρας της. Ο Δίας, γνωρίζοντας το πεπρωμένο της, αποφάσισε πως η Βερόη προοριζόταν για έναν «υγρό γάμο» (θεότητα του νερού).
Η Αφροδίτη ζήτησε από τον Έρωτα να χτυπήσει με τα βέλη του δύο θεούς ταυτόχρονα: τον Διόνυσο και τον Ποσειδώνα. Και οι δύο θεοί την ερωτεύτηκαν παράφορα και άρχισαν να την πολιορκούν. Η διεκδίκηση οδήγησε σε σφοδρή σύγκρουση μεταξύ τους. Τελικά, με την παρέμβαση του Δία, νικητής αναδείχθηκε ο Ποσειδώνας, ο οποίος την έκανε σύζυγό του, συνδέοντας έτσι για πάντα την πόλη της Βηρυτού με τη θάλασσα.
Αρχαίο Κείμενο: Ο Ύμνος στη Βερόη
Ο Νόννος, στο 41ο βιβλίο των Διονυσιακών, πλέκει το εγκώμιο της Βερόης ταυτίζοντάς την απόλυτα με την πόλη. Το παρακάτω απόσπασμα είναι από τα πιο χαρακτηριστικά:
«Ῥίζα βίου, Βερόη, πτολίων τροφός, εὖχος ἀνάκτων,
πρωτοφανής, Αἰῶνος ὁμόσπορε, σύγχρονε κόσμου,
ἕδρανον Ἑρμείαο, Δίκης πέδον, ἄστυ θεμίστων,
ἔνδιον Εὐφροσύνης, Παφίης δόμος, οἶκος Ἐρώτων,
Βάκχου σηκὸς ἐράσμιος, Ἄρτεμις ἄγρεον ἕδος,
Νηρηίδων θελκτήριον…»
(Νόννος, Διονυσιακά, 41.143-148)
Απόδοση:
«Ρίζα της ζωής, Βερόη, τροφέ των πόλεων, καύχημα των βασιλιάδων, εσύ που φάνηκες πρώτη, αδερφή του Χρόνου (Αιώνος) και σύγχρονη του σύμπαντος, έδρα του Ερμή, πεδίο της Δικαιοσύνης, πόλη των νόμων, κατοικία της Ευφροσύνης, σπίτι της Αφροδίτης (Παφίης), φωλιά των Ερώτων, αγαπημένε ναέ του Βάκχου, καταφύγιο της Άρτεμης, γητειά των Νηρηίδων…»
Οι Άλλες Μορφές της Βερόης στη Μυθολογία
Εκτός από τη Νύμφη της Βηρυτού, το όνομα συναντάται σε τρία ακόμη διαφορετικά πλαίσια στην αρχαία και ρωμαϊκή γραμματεία:
| Πρόσωπο | Ιδιότητα | Βασική Πηγή |
| Τροφός της Σεμέλης | Γηραιά γυναίκα από την Επίδαυρο. Η θεά Ήρα πήρε τη μορφή της για να ξεγελάσει τη Σεμέλη και να την πείσει να ζητήσει από τον Δία να της εμφανιστεί με τη θεϊκή του μορφή. | Οβίδιος, Μεταμορφώσεις (Βιβλίο 3) |
| Τρωαδίτισσα | Σύζυγος του Δορύκλου από την Ήπειρο. Η θεά Ίριδα (σταλμένη από την Ήρα) πήρε τη μορφή της για να ξεσηκώσει τις γυναίκες της Τροίας να κάψουν τα πλοία του Αινεία στη Σικελία. | Βιργίλιος, Αινειάδα (Βιβλίο 5.618) |
| Ωκεανίδα / Νηρηίδα | Νύμφη των υδάτων, κόρη του Ωκεανού και της Τηθύος. Ανήκε στη συνοδεία της νύμφης Κυρήνης στα βάθη του ποταμού Πηνειού. | Βιργίλιος, Γεωργικά (Βιβλίο 4.341) |
Η Φοινικική Θεογονία: Η «Βηρούθ» του Σαγχουνιάθωνα
Η Νύμφη Βερόη της ελληνικής μυθολογίας αποτελεί τον εξελληνισμό μιας πανάρχαιας σημιτικής θεότητας. Αυτό μας το διασώζει η αρχαία ελληνική γραμματεία μέσω της μετάφρασης των φοινικικών κειμένων.
- Η Πηγή: Ο Έλληνας ιστορικός Φίλων ο Βύβλιος (1ος-2ος αι. μ.Χ.) μετέφρασε στα ελληνικά το έργο του Φοίνικα σοφού Σαγχουνιάθωνα (ο οποίος φέρεται να έζησε πριν τα Τρωικά). Το έργο αυτό διασώθηκε σε αποσπάσματα από τον Ευσέβιο Καισαρείας στο έργο του «Ευαγγελική Προπαρασκευή» (Praeparatio Evangelica, 1.10.14).
- Ο Μύθος: Σε αυτή την πανάρχαια κοσμογονία, η Βηρούθ (δηλαδή η Βερόη) είναι μια αρχέγονη, πρωταρχική θεότητα. Παντρεύτηκε τον θεό Ελιούν (που στα ελληνικά αποδίδεται ως Ὕψιστος) και μαζί γέννησαν τον Επίγειο (τον οποίο οι Έλληνες ταύτισαν με τον Ουρανό) και τον Αυτόχθονα (τη Γη).
- Σημασία για το άρθρο: Αυτό εξηγεί την «παλαιότερη παράδοση» που αναφέρει ο Νόννος, ότι δηλαδή η Βερόη ήταν σύγχρονη της δημιουργίας του κόσμου.
Οι Κρυφές Λεπτομέρειες του Νόννου (Η Αστραία και ο Αιώνας)
Για να είναι το κομμάτι του Νόννου 100% πλήρες, πρέπει να προστεθεί η εξήγηση του γιατί η Βερόη (Βηρυτός) έγινε η διασημότερη Νομική Σχολή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ο Νόννος το δικαιολογεί αυτό μέσα από δύο συγκλονιστικές μυθολογικές λεπτομέρειες στο 41ο βιβλίο:
- Η Ανατροφή από τη Δικαιοσύνη (Αστραία): Η Αφροδίτη, μόλις γέννησε τη Βερόη, δεν τη μεγάλωσε η ίδια. Την παρέδωσε στην Αστραία, την παρθένο θεά της Δικαιοσύνης. Η Αστραία έτρεφε το βρέφος όχι με γάλα, αλλά με το ύδωρ της σοφίας και των νόμων.«Παρθένος Ἀστραίη δικοπόλος…» (Νόννος, Διονυσιακά 41.212) – Η παρθένος Αστραία που απονέμει το δίκαιο (την ανέθρεψε).
- Η Παρέμβαση του Αιώνα: Πριν καν γεννηθεί η Βερόη, ο προσωποποιημένος χρόνος, ο Αιώνας, πήγε στον Δία και του ζήτησε να δώσει στους ανθρώπους τους Νόμους, γιατί η ανθρωπότητα υπέφερε από την ανομία. Ο Δίας συμφώνησε και όρισε ότι η πόλη που θα χτιστεί για τη Βερόη, θα είναι ο φάρος της νομικής επιστήμης για όλο τον κόσμο.
Ο Υγίνος (Hyginus) και οι Νηρηίδες
Έχουμε ήδη αναφέρει τον Οβίδιο και τον Βιργίλιο για τις υπόλοιπες «Βερόες». Στη ρωμαϊκή βιβλιογραφία που βασίζεται σε χαμένα ελληνικά πρωτότυπα, υπάρχει μία ακόμη πηγή που επιβεβαιώνει τη Βερόη ως νύμφη των υδάτων:
- Η Πηγή: Ο Γάιος Ιούλιος Υγίνος (Gaius Julius Hyginus, 1ος αι. π.Χ. – 1ος αι. μ.Χ.), στο έργο του «Fabulae» (Μύθοι).
- Το Κείμενο: Στον πρόλογο (Praefatio) του έργου του, όπου καταγράφει γενεαλογικούς καταλόγους θεοτήτων και τεράτων, περιλαμβάνει ρητά τη Βερόη (Beroe) στον κατάλογο των Νηρηίδων / Ωκεανίδων, επιβεβαιώνοντας απόλυτα τον Βιργίλιο και κλείνοντας τον κύκλο των βιβλιογραφικών αναφορών.
