Αλία της Ρόδου: Ο Άγνωστος Μύθος, ο Ποσειδώνας και η Οργή της Αφροδίτης
Η καταγραφή του μύθου της Αλίας της Ρόδου προέρχεται σχεδόν αποκλειστικά από μία βασική, αυθεντική αρχαία πηγή: την Ιστορική Βιβλιοθήκη του Διόδωρου Σικελιώτη (1ος αι. π.Χ.), ο οποίος διέσωσε τις αρχαίες τοπικές παραδόσεις της Ρόδου.
Η Αλία της Ρόδου: Προέλευση και Μυθολογία
Η Αλία (το όνομά της προέρχεται από την αρχαία λέξη ἅλς, που σημαίνει θάλασσα) ήταν μια προελληνική, θαλάσσια θεότητα της Ρόδου. Ήταν αδελφή των Τελχίνων, των θρυλικών πρώτων κατοίκων του νησιού, οι οποίοι φημίζονταν ως σπουδαίοι μεταλλουργοί, μάγοι και εφευρέτες.
| Ιδιότητα | Μυθολογικό Πρόσωπο |
| Καταγωγή | Αδελφή των Τελχίνων |
| Εραστής / Σύζυγος | Ποσειδώνας (Θεός της θάλασσας) |
| Κόρη | Ρόδη (Η νύμφη που έδωσε το όνομά της στο νησί) |
| Γιοι | Έξι ανώνυμοι γιοι (Μετέπειτα γνωστοί ως Προεώοι Δαίμονες) |
| Θεοποίηση | Λατρεύτηκε από τους Ρόδιους ως Λευκοθέα |
- Ο Διόδωρος (5.55.1) αναφέρει ρητά από πού προήλθαν τα αδέλφια αυτά:
- Η Μητέρα: Ήταν η προσωποποίηση της ίδιας της θάλασσας, η πρωταρχική θεότητα Θάλασσα (ή Θάλαττα).
- Ο Πατέρας: Σύμφωνα με την ευρύτερη γενεαλογία των Τελχίνων, πατέρας τους θεωρούνταν ο Πόντος (η άλλη αρχέγονη θεότητα του υγρού στοιχείου). Επομένως, η Αλία δεν ήταν μια απλή νύμφη, αλλά μια αρχέγονη, πανάρχαια θεότητα πρώτης γενιάς, γέννημα των ίδιων των νερών.
Η Ένωση με τον Ποσειδώνα
Όταν ο Ποσειδώνας μεγάλωσε, ερωτεύτηκε την Αλία. Από την ένωσή τους γεννήθηκαν έξι αρσενικά παιδιά και μία κόρη, η Ρόδη. Η Ρόδη υπήρξε κεντρικό πρόσωπο στην τοπική μυθολογία, καθώς, όταν αργότερα το νησί αναδύθηκε από τα νερά, ο θεός Ήλιος την ερωτεύτηκε και έδωσε το όνομά της στη νήσο Ρόδο.
Η Ύβρις και η Κατάρα της Αφροδίτης
Η τραγωδία της Αλίας ξεκινά με την άφιξη της Αφροδίτης. Καθώς η θεά του έρωτα ταξίδευε από τα Κύθηρα προς την Κύπρο, προσπάθησε να σταθμεύσει στη Ρόδο. Ωστόσο, οι έξι γιοι της Αλίας, όντας υπερήφανοι και αλαζόνες, εμπόδισαν τη θεά να αποβιβαστεί.
Εξοργισμένη από την ύβρη τους, η Αφροδίτη τους καταράστηκε ρίχνοντάς τους σε μανία (τρέλα). Πάνω στο παραλήρημά τους, οι γιοι βίασαν την ίδια τους τη μητέρα, την Αλία, και προκάλεσαν τεράστιες καταστροφές στους κατοίκους του νησιού.
Η Τιμωρία και η Θεοποίηση
Όταν ο Ποσειδώνας έμαθε για το αποτρόπαιο έγκλημα, επενέβη άμεσα. Για να τιμωρήσει τους γιους του, τους έκρυψε στα έγκατα της γης. Από τότε, οι έξι αυτοί γιοι ονομάστηκαν Προεώοι δαίμονες (οι δαίμονες πριν από την αυγή).
Η Αλία, μην αντέχοντας την ντροπή, τον πόνο και την ατίμωση από την πράξη των παιδιών της, έπεσε στη θάλασσα και πνίγηκε. Οι Ρόδιοι, τιμώντας την τραγική της μοίρα και τη θεϊκή της καταγωγή, την θεοποίησαν. Της έδωσαν το όνομα Λευκοθέα (η Λευκή Θεά, συχνά προστάτιδα των ναυτικών) και της απέδωσαν αθάνατες τιμές. (Σημείωση: Στην υπόλοιπη Ελλάδα, ως Λευκοθέα λατρευόταν η Ινώ, κόρη του Κάδμου. Η ταύτιση της Αλίας με τη Λευκοθέα αποτελεί αποκλειστικά ροδιακή μυθολογική παράδοση).
Το Αρχαίο Ελληνικό Κείμενο (Αυτούσιο)
Η μοναδική, πλήρης και λεπτομερής πηγή για τον μύθο είναι η Ιστορική Βιβλιοθήκη του Διόδωρου Σικελιώτη (Βιβλίο 5, Κεφάλαιο 55, Παράγραφοι 4-7).
Διόδωρος Σικελιώτης, Ιστορική Βιβλιοθήκη (5.55.4 – 5.55.7)
«Ποσειδῶνα δ᾽ ἀνδρωθέντα φασὶν ἐρασθῆναι τῆς Ἁλίας τῆς τῶν Τελχίνων ἀδελφῆς, καὶ μιγέντα γεννῆσαι παῖδας μὲν ἓξ ἄρρενας, θυγατέρα δὲ μίαν Ῥόδον, ἀφ᾽ ἧς τὴν νῆσον ὀνομασθῆναι.
ἐν δὲ τούτῳ τῷ χρόνῳ τὴν Ἀφροδίτην λέγουσιν ἐκ Κυθήρων εἰς Κύπρον πλέουσαν καὶ προσορμίζεσθαι τῇ νήσῳ βουλομένην κωλυθῆναι ὑπὸ τῶν τῆς Ἁλίας υἱῶν, ὄντων ὑπερηφάνων καὶ ὑβριστῶν· τὴν δ᾽ Ἀφροδίτην διὰ τὴν αἰτίαν ταύτην ὀργισθεῖσαν ἐμβαλεῖν αὐτοῖς μανίαν, δι᾽ ἣν τῇ τε μητρὶ βίαν ἐπήγαγον καὶ πολλὰ κακὰ τοὺς ἐγχωρίους εἰργάσαντο.
Ποσειδῶνα δὲ τὸ γεγονὸς αἰσθόμενον τοὺς μὲν υἱοὺς διὰ τὴν περὶ τὴν μητέρα παρανομίαν κρύψαι κατὰ γῆς, οὓς κληθῆναι προεῴους δαίμονας· τὴν δ᾽ Ἁλίαν ῥίψασαν ἑαυτὴν εἰς τὴν θάλατταν Λευκοθέαν ὀνομασθῆναι καὶ τιμῶν ἀθανάτων τυχεῖν παρὰ τοῖς ἐγχωρίοις.»
Ο Μετεωρολογικός/Φυσικός Συμβολισμός
Στη σύγχρονη μυθολογική ανάλυση (π.χ. W. Burkert, P. Grimal), ο μύθος της Αλίας δεν είναι απλώς μια οικογενειακή τραγωδία, αλλά μια αλληγορία για τη δημιουργία της ίδιας της νήσου Ρόδου:
- Η Αλία (αλμυρό νερό/θάλασσα) ενώνεται με τον Ποσειδώνα (κυρίαρχο του βυθού).
- Από το υγρό στοιχείο γεννιέται η Ρόδη (το νησί).
- Η τρέλα των γιων της και ο πνιγμός της Αλίας συμβολίζουν τις άγριες, καταστροφικές καταιγίδες και τα παλιρροϊκά κύματα (Προεώοι Δαίμονες) που έπλητταν το νησί στην αυγή του χρόνου.
- Όταν η Αλία “ηρεμεί” και γίνεται η Λευκοθέα (προστάτιδα του λευκού αφρού των κυμάτων), το νησί αναδύεται από τα νερά και το λούζει ο θεός Ήλιος, φέρνοντας την τάξη.
