Η αρχαία Ελληνική ζωγραφική είναι τέχνη αντίστοιχης σημασίας με την αρχιτεκτονική και την γλυπτική στον Ελληνικό Κόσμο. Χάθηκε όμως κατά το μεγαλύτερο μέρος της, και ιδιαίτερα η ζωγραφική της κλασσικής περιόδου είναι χαμένη σχεδόν εξ ολοκλήρου. Ήταν πάντοτε συνδεδεμένη με την αρχιτεκτονική και την γλυπτική, καθώς βάφονταν τόσο τα γλυπτά όσο και τα αρχιτεκτονικά μέλη με τρόπο που μας είναι καλά γνωστός, μια και είναι χιλιάδες τα ίχνη χρωμάτων από αρχιτεκτονικά μέλη και γλυπτά που σώζονται σήμερα, και μας επιτρέπουν να έχουμε μια πλήρη εικόνα της Ελληνικής ζωγραφικής.

Μάλιστα, η χρήση χρώματος στις τρισδιάστατες αυτές επιφάνειες οδήγησε την ζωγραφική στην απεικόνιση, την απόδοση του διαστήματος (του χώρου) και των φωτοσκιάσεων. Η ζωγραφική, επίσης, συνδεόταν με τις τέχνες του ψηφιδωτού και της αγγειογραφίας, από τις οποίες έχουμε επίσης απειράριθμα δείγματα, μια και κυρίως τα ψηφιδωτά σε πάρα πολλές περιπτώσεις μιμούνται πρωτότυπα ζωγραφικά έργα και σε κάθε περίπτωση μιμούνται τεχνοτροπικά τα ζωγραφικά έργα της αντίστοιχης περιόδου. Τέλος συνδέεται με την τέχνη της σκηνογραφίας.

Οι πηγές μας είναι περισσότερες από την ύπαρξη των πρωτότυπων έργων, γιατί προστίθενται παράγοντες όπως η ζωγραφική των ρωμαϊκών χρόνων, η επιρροή που άσκησε η Ελληνική ζωγραφική στην ζωγραφική των Ετρούσκων, καθώς και οι περιγραφές αρχαίων συγγραφέων όπως του Πλίνιου του Πρεσβύτερου, του Παυσανία, του Πλουτάρχου, του Λουκιανού, του Αθήναιου, του Αριστοτέλη, του Πλάτωνα, του Ξενοφώντα, κ.α.

Προϊστορική Περίοδος

Σχόλιο: Σε αυτή την περίοδο βλέπουμε το πώς η γεωγραφία και ο πολιτισμός αποτυπώνονται στα χρώματα: η ναυτική και ειρηνική μινωική Κρήτη αγαπά τη φύση και την κίνηση, ενώ οι Μυκηναίοι προσαρμόζουν αυτά τα μοτίβα σε πιο αυστηρά, συχνά πολεμικά, πρότυπα, προαναγγέλλοντας τη γεωμετρική αυστηρότητα που θα ακολουθήσει.

Η Μινωική Ζωγραφική

Η Μινωική ζωγραφική, ήταν η πρώτη σημαντική περίοδος της ζωγραφικής στην Ελλάδα. Συνδέεται με την αρχιτεκτονική των ανακτόρων και χαρακτηρίζεται από τα χαρούμενα χρώματα, την φυσιοκρατία και την λεπτότητα στην απόδοση των μορφών.

Η Μυκηναϊκή Ζωγραφική

Η Μυκηναϊκή ζωγραφική σχετίζεται με την Μινωική και την μιμείται ως ένα βαθμό. Τα κυριότερα δείγματά της είναι επίσης τοιχογραφίες ανακτόρων. Στην αγγειογραφία μιμείται και Κυκλαδικά πρότυπα.

Η Κυκλαδική Ζωγραφική

Η Κυκλαδική ζωγραφική, που χρονικά άνθισε παράλληλα με την Μινωική, παρά το γεγονός ότι έχουμε και σ’ αυτήν έντονη την παρουσία των φυσιοκρατικών προτύπων, είναι περισσότερο ανθρωποκεντρική από ότι η Μινωική, κάτι το οποίο την συνδέει με την μετέπειτα κλασσική τέχνη. Η χρήση χρώματος στα αγγεία άρχισε στις Κυκλάδες από ενωρίς, ενώ η πολυχρωμία εισήχθη την μεσοκυκλαδική περίοδο. Την ίδια εποχή έχουμε την ανακάλυψη του ασβεστοκονιάματος και την ανάπτυξη της μνημειώδους ζωγραφικής.

Η Αρχαϊκή Ζωγραφική

Σχόλιο: Η απουσία προοπτικής και φωτοσκίασης εδώ δεν αποτελεί «αδυναμία» των καλλιτεχνών, αλλά μια συνειδητή επιλογή. Η Αρχαϊκή ζωγραφική δίνει έμφαση στο καθαρό περίγραμμα (όπως ακριβώς στα μελανόμορφα αγγεία της εποχής) για να κάνει την αφήγηση του μύθου όσο πιο ξεκάθαρη και άμεση γίνεται.

Η Αρχαϊκή ζωγραφική, όπως και οι προηγούμενες περίοδοι που περιγράψαμε, παραμένει ζωγραφική δύο διαστάσεων. Χρησιμοποιούνται, άλλοτε (ιδίως στην επιχρωμάτιση των αρχιτεκτονικών μελών των Ναών) τα Πολυγνώτεια χρώματα (για τα οποία θα μιλήσουμε εκτενέστερα όταν θα αναφερθούμε στην κλασσική εποχή), και άλλοτε χρώματα όπως το κόκκινο, το μαύρο, το μπλε, το πράσινο, το λευκό, το κίτρινο, χωρίς ανάμειξη των χρωμάτων και φωτοσκιάσεις. Προέχει η καθαρότητα και σαφήνεια των μορφών και ο εσωτερικός ρυθμός της σύνθεσης.

Σημαντικοί ζωγράφοι την Αρχαϊκή εποχή ήταν: Ο Τηλεφάνης από την Σικυώνα, οι Κορίνθιοι Κλεάνθης, Αρίδικος, και Έκφαντος, ο Φιλοκλής πιθανώς από τη Ναύκρατη, ο Κίμων από τις Κλεωνές.

Από τα έργα των αρχαϊκών χρόνων που έχουμε, μπορούμε να αναφέρουμε:

• Πολυάριθμα ίχνη χρωμάτων σε αρχιτεκτονικά μέλη και γλυπτά.
• Τέσσερις πινακίδες που βρέθηκαν σε σπήλαιο της Σικυώνας. Τα χρώματα που χρησιμοποιούνται είναι το κόκκινο, το καφέ, το μπλέ, το μαύρο και το άσπρο.
• Λείψανα τοιχογραφίας από το ναό του Απόλλωνα στο Θέρμο της Αιτωλίας (πήλινες μετόπες, κλπ).
• Πέντε τοιχογραφίες από την Ποσειδωνία (στην Ιταλία, σημερινό Παίστουμ).

Η Κλασσική Περίοδος

Σχόλιο: Εδώ συντελείται μια παγκόσμια καλλιτεχνική επανάσταση. Η ανακάλυψη της «σκιαγραφίας» (φωτοσκίασης) και της προοπτικής έβγαλε για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας τη ζωγραφική από τις δύο διαστάσεις. Ο καλλιτέχνης πλέον δεν ζωγραφίζει απλώς αυτό που υπάρχει, αλλά τον τρόπο που το βλέπει το ανθρώπινο μάτι στον χώρο.

Η ζωγραφική την κλασσική περίοδο, όπως και στην Αρχαϊκή, είναι ένα δημόσιο αγαθό, συνδέεται άμεσα με την λατρεία και εκφράζει συνολικά τα ιδεώδη της πόλης. Έχει μνημειώδη χαρακτήρα και αποτελεί την οπτική απόδοση, έκφραση της Ελληνικής κοσμοαντίληψης. Η κλασσική ζωγραφική εισάγει την φωτοσκίαση και προχωράει σε λεπτομερέστερη περιγραφή των μορφών, και στην διάρθρωση του χώρου.

Σημαντικότεροι εκπρόσωποι της Ελληνικής ζωγραφικής της κλασσικής περιόδου:

Ο Πολύγνωτος

Η συμβολή του στην ανάπτυξη της κλασσικής ζωγραφικής ήταν καθοριστική. Καταγόταν από τη Θάσο και ο πατέρας του Αγλαοφών ήταν επίσης ζωγράφος. Ο Αριστοτέλης τον αποκαλεί «αγαθόν ηθογράφον». Ο Πολύγνωτος, μαζί με τον Μίκωνα, έκαναν τα σημαντικότερα βήματα στην παρουσίαση του διαστήματος και του χώρου. Η σημαντικότερη όμως προσφορά του Πολύγνωτου ήταν η αναλυτική χρήση των χρωμάτων με τα οποία δουλεύει η φύση ως επί το πλείστον στο υλικό της μέρος (και όχι στο ψευδαισθησιακό, όπως το χρώμα της θάλασσας και του ουρανού που ενώ είναι διάφανη στην πραγματικότητα, φαίνονται γαλάζια, μπλέ). Τα καθαρά και έντονα χρώματα πχ κόκκινο, κίτρινο, μπλέ κλπ, υπάρχουν στο υλικό μέρος της φύσης σε αναλογία μικρότερη του 1/1000. Η ζωγραφική όφειλε να μιμείται τον χρωματικό τρόπο της φύσης. Πρόκειται για την περίφημη «Πολυγνώτεια τετραχρωμία». Τα χρώματα αυτά είναι: το άσπρο, το μαύρο, το κεραμμυδί (χοντροκόκκινο), η ώχρα και όλα τα παράγωγά τους (το γκρί, το καφέ, το πράσινο, το κίτρινο, το πορτοκαλί, το ροζ, κλπ.).

O Μέγας Αλέξανδρος και η Καμπάσπη στο εργαστήριο του Απελλή

Η χρήση των «Πολυγνώτειων χρωμάτων» χαρακτηρίζει ολόκληρη την αρχαία Ελληνική ζωγραφική (Αρχαϊκή, κλπ) αιώνες πριν τον Πολύγνωτο. Η προσφορά του Πολύγνωτου έγκειται στην μεγαλύτερη ανάλυση των χρωμάτων αυτών, δηλαδή στην παραγωγή περισσότερων χρωματικών διαβαθμίσεων πάνω σε αυτή την χρωματική κλίμακα. Τα χρώματα αυτά, αποδίδουν την αίσθηση της συνέχειας και της ενότητας της συμφωνίας και της συνοχής και γι’ αυτό αποτελούν την αναγωγή στο Εν, στην συμπαντική ενότητα (το Εν ταυτίζεται με τον Δία, τον Θεό, τον Νου, την Ειμαρμένη, αλλά και με πολλά άλλα ονόματα επονομάζεται αυτή η ανώτατη θεότητα του παντός όπως μας λέει ο Ζήνων ο Κιτιεύς). Δίκαια λοιπόν έχει αποκληθεί και «τετραχρωμία της Αγάπης» (καθώς η Αγάπη είναι η αναγωγή προς την μία των πάντων αρχή, η ένωση με το πάν, με το Έν). Πολλοί Έλληνες μίλησαν γι’ αυτό. Παραθέτουμε εδώ ένα κείμενο του Ολυμπιόδωρου που αναφέρει το γεγονός ότι για το ίδιο θέμα μίλησαν οι Πυθαγόρειοι, ο Εμπεδοκλής και ο Πλάτων. Να επισημάνουμε για την σωστή ανάγνωση του κειμένου, ότι η αρχαία Ελληνική λέξη «φιλία» σημαίνει πρώτιστα αγάπη και δευτερευόντως έχει την σημερινή έννοια της λέξεως, καθώς, φιλώ = αγαπώ (η λέξη φιλία είναι το ουσιαστικό του ρήματος φιλώ): «Η δε φιλία, ως οι σοφοί φασίν [ό εστιν οι Πυθαγόρειοι και ο Εμπεδοκλής φάσκων την φιλίαν ενούν τον Σφαίρον], ενοποιός εστιν. Η γάρ φιλία προς τη μιά των πάντων εστίν αρχή, ει δε γε εκεί ένωσις πανταχού και ουδαμού διάκρισις. …. γήν γάρ και ουρανόν και πάντα τον κόσμον η φιλία συνέχει ενοποιός ούσα». (Ολυμπιόδωρος, σχόλια στον Γοργία του Πλάτωνος)…η Αγάπη είναι η αναγωγή προς την μία των πάντων αρχή.. Ο Πλάτωνας επίσης, αναφέρει ότι αν ζωγραφίζοντας κανείς ένα πρόσωπο δεν χρησιμοποιήσει Πολυγνώτεια χρώματα, αλλά κάποια άλλα, θα χάσει την φυσική χροιά του ανθρώπινου προσώπου.

Ο Αγάθαρχος

Ο οποίος ήταν ο σημαντικότερος σκηνογράφος του 5ου αιώνα. Είχε γράψει πραγματεία από την οποία άντλησαν στοιχεία ο Δημόκριτος και ο Αναξαγόρας και έγραψαν μελέτες για «τον τρόπο με τον οποίο τα επιπέδου επιφανείας ζωγραφιζόμενα αντικείμενα φαίνονται στην εικόνα είτε ως να προέχουν είτε ως να αφίστανται από το βάθος της».

Ο Απολλόδωρος ο Αθηναίος, ο Παράσιος από την Έφεσο και ο Ζεύξις από την Ηράκλεια της Μεγάλης Ελλάδας

Οι οποίοι εισήγαγαν την τεχνική της φωτοσκίασης. Ο Πλούταρχος αναφέρει στα Ηθικά: «Και γαρ Απολλόδωρος ο ζωγράφος ανθρώπων πρώτος εξευρών φθοράν και απόχρωσιν σκιάς, Αθηναίος ην».

Ο Εύπομπος, ο Πάμφιλος και ο Παυσίας

Οι οποίοι καθιέρωσαν την σχολή της Σικυώνος ως την σημαντικότερη σχολή ζωγραφικής του Ελληνικού κόσμου στην οποία φοίτησαν πολλοί από τους μετέπειτα σημαντικούς ζωγράφους, ερχόμενοι από διάφορα μέρη της Ελλάδας.

Ο Ευφράνωρ

Ο οποίος έγραψε βιβλίο περί συμμετρίας και χρωμάτων.

Η Σχολή του Απελλή και Μετέπειτα Ζωγράφοι

Σχόλιο: Ο Απελλής (ο προσωπικός ζωγράφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου) θεωρείται πρακτικά ο «Λεονάρντο ντα Βίντσι» της αρχαιότητας. Ήταν τόσο διάσημος για τον απόλυτο ρεαλισμό (trompe-l’œil) και τη χάρη των έργων του, που οι ιστορίες της εποχής έλεγαν πως μέχρι και τα ζώα ξεγελιούνταν από τις ζωγραφιές του.

• Ο Νικίας (μαθητής του Αντιδότου και συνεργάτης του Πραξιτέλη), ο Απελλής (από την Κολοφώνα της Ιωνίας) και ο Πρωτογένης, οι οποίοι θεωρείται ότι έφθασαν την αρχαία Ελληνική ζωγραφική στο απόγειο της άνθησης και της τελειότητας.
• Η Ιαία, η οποία είχε αποκτήσει την φήμη ότι εκτός από την ποιότητα των έργων της, μπορούσε να τα εκτελεί με ταχύτητα. Έλεγαν ότι κανείς δεν είχε ταχύτερο χέρι. Οι αμοιβές των έργων της ξεπερνούσαν αυτές των συγχρόνων της.
• Σημαντικοί ζωγράφοι υπήρξαν και οι: Ευφράνωρ, Πάναινος, Αγλαοφών, Τιμαρέτη, Κηφησόδωρος, Έριλλος, Ευήνωρ, Καλυψώ, Διονύσιος, Έφορος, Πάμφιλος, Αθηνίων, Αετίων, Νικόμαχος, Αρισταρέτη, Αντορίδης, Περσέας, Ηρακλείδης, Κτησίλοχος, Κρατίνος, Ολυμπιάς, Τιμαίνετος, Κτησικλής, Ειρήνη, Εύδωρος, Κτησίδημος, κ.α.

Σημαντικά Ζωγραφικά Έργα της Κλασσικής Εποχής

• «Ο Ζεύς καθήμενος επί θρόνου», «Ελένη του Κρότωνα», «Η Αλκμήνη», Ζεύξις.
• «Ο Μελέαγρος και η Αταλάντη», «Ο Ηρακλής στη Λίνδο», Παράσιος.
• «Ιλίου Πέρσις», «Νέκυια», «Ο Οδυσσέας με τη Ναυσικά», Πολύγνωτος.
• «Αμαζονομαχία», «Θησέας», «Αργοναύτες», Μίκων.
• «Ο νικητής σε γυμνικό αγώνα που κρατά κλάδο φοίνικα», Εύπομπος.
• «Μήδεια ενώ σκέπτεται τον φόνο των παιδιών της», Αριστόλαος.
• «Νέκυια», «Περσέας και Ανδρομέδα», «Νεμέα», «Υάκινθος», Νικίας.
• «Άρτεμις εν μέσω Νυμφών», «Αναδυόμενη Αφροδίτη», Απελλής.
• «Ιάλυσος», «Κυδίππη», «Τα ιερά πλοία των Αθηναίων», Πρωτογένης.
• «Το παιδί που φυσάει την φωτιά μπροστά στο τζάκι», Αντίφιλος.

Σωζόμενα Έργα και Μακεδονικοί Τάφοι

Σχόλιο: Η ανακάλυψη των βασιλικών τάφων της Βεργίνας τον 20ό αιώνα ήταν το «Άγιο Δισκοπότηρο» για τους αρχαιολόγους, καθώς έφερε επιτέλους στο φως αυθεντικά αριστουργήματα μεγάλης κλίμακας. Επιβεβαίωσε περίτρανα τα κείμενα των αρχαίων συγγραφέων για το πόσο εξελιγμένη ήταν η απόδοση του βάθους και των χρωμάτων.

Σημαντικές είναι επίσης οι σωζόμενες επιζωγραφισμένες επιτύμβιες στήλες της Δημητριάδος, καθώς επίσης τα ψηφιδωτά της Πάφου, και όλοι οι Μακεδονικοί τάφοι στους οποίους έχουν σωθεί μεγάλες ζωγραφισμένες επιφάνειες, όπως οι βασιλικοί τάφοι στην Βεργίνα (Η «Σκηνή βασιλικού κυνηγιού» του Φιλόξενου που σώζεται σήμερα στον τάφο του Φιλίππου), ο τάφος στον αγ. αθανάσιο Θεσσαλονίκης (με την ζωγραφισμένη Ιωνική ζωφόρο), και οι τάφοι στα Λευκάδια της Νάουσας (ο «τάφος των ανθεμίων» και άλλοι).

Επίλογος

Σχόλιο: Η πορεία της αρχαίας ελληνικής ζωγραφικής αντανακλά την ίδια την εξέλιξη της ελληνικής σκέψης: ξεκίνησε από την παρατήρηση της φύσης, πέρασε στην αναζήτηση της ιδεατής αναλογίας, και κατέληξε στην απόλυτη κυριαρχία του χώρου, του φωτός και του ανθρώπινου συναισθήματος. Αν και τα πρωτότυπα έργα έγιναν σκόνη στο πέρασμα του χρόνου, οι τεχνικές που γεννήθηκαν τότε αποτέλεσαν το θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η Αναγέννηση χιλιάδες χρόνια αργότερα.

Κλείνοντας, να πούμε ότι οι αυξανόμενες γνώσεις μας για την αρχαία Ελληνική ζωγραφική ως αυτόνομης τέχνης αλλά και για την ζωγραφική των Ναών και γενικά των δημόσιων οικοδομημάτων αλλά και σε όλες τις άλλες εκδηλώσεις της (αγγειογραφία, κλπ), ολοκληρώνουν την αντίληψή μας για την πορεία του Ελληνικού πνεύματος μέσα στους αιώνες.

Το άρθρο Αρχαία Ελληνική Ζωγραφική: Ιστορία, Τεχνικές & Καλλιτέχνες εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Αρχαία Ελληνικά κύρια ονόματα (από τα ρήματα: αγαπώ, φιλώ(=αγαπώ) και τα ονόματα: Έρως, Ίμερος, Πόθος) όπως:

Από το ρήμα «Φιλώ» / Φιλία (Φιλο- & -φιλος): Δημόφιλος, Δίφιλος, Θεοφιλίς, Πάμφιλος, Φιλώτας, Φίλα, Φιλαινίς, Φιλαίος, Φιλάων, Φιλέας, Φιλήμων, Φιλήσιος, Φιλήτας, Φιλητάς, Φιλιάδης, Φιλίνος, Φιλίσκος, Φίλιστος, Φιλίστα, Φιλοίτιος, Φιλώνδας, Φιλωνίδης, Φιλοστόργιος, Φιλουμενός, Φίλων, Φιλώ, Φιλωνίς, Φιλωτέρα, Φιλωτερίς, Φιλέταιρος, Φιλόξενος, Φιλοξένη, Φιλόλαος, Φιλόδημος, Φιλάμενος, Φιλασίας, Φιλοίτας, Φιλώνα, κλπ.

Από το ρήμα «Αγαπώ»: Αγαπήνωρ, Αγαπαίος.

Προερχόμενος από το ρήμα «Έρως» (Ερα-): Ερασίνος, Ερασινίδης, Ερασίκλεια, Ερατοκλείδης, Έρατος, Ερατοσθένης, Ερασίξενος, Ερατώ.

Από το όνομα «Ίμερος»: Ιμεραίος, Ιμέριος.

Από το όνομα «Πόθος»: Ποθεινή.

(σημείωση: είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι σε καμία άλλη γλώσσα δεν υπάρχουν τόσα κύρια ονόματα που να φέρουν μέσα τους την έννοια της Αγάπης όσο στην αρχαία ελληνική. Στη νέα ελληνική γλώσσα για παράδειγμα, υπάρχουν μόνο δύο: Αγάπη, Αγαπητός. Εξίσου πενιχρά αποτελέσματα δίνει η αναζήτηση τέτοιων ονομάτων στην Αγγλική γλώσσα, τη Γερμανική, την Γαλλική κλπ.)

Αντίστοιχα, υπήρχαν επίθετα. Πχ. Πτολεμαίος ο Φιλάδελφος, Κλεοπάτρα η Φιλοπάτωρ, Φιλόπαππος, κλπ. (Η χρήση επιθέτων καθιερώθηκε κατά την Ελληνιστική εποχή. Ως τότε αντί επιθέτου λεγόταν μετά το όνομα, το όνομα του πατέρα στην γενική πτώση, η της μητέρας (σε παλαιότερους χρόνους, αλλά και σε πιο πρόσφατους, σε περιοχές όπως πχ. οι Επιζεφύριοι Λοκροί, αλλά και η ανατολική μητροπολιτική (κυρίως) Λοκρίδα). Και βέβαια υπήρχαν πολλά ονόματα τα οποία προυποθέτουν Αγάπη. Για παράδειγμα: Επίκουρος (βοηθός), κλπ.

Ονόματα Πόλεων που Φέρουν την Έννοια της Αγάπης

Ονόματα αρχαίων Ελληνικών πόλεων η τοπωνύμια που φέρουν την έννοια της Αγάπης (από το ρήμα: φιλώ = αγαπώ):

• Φίλα ( Πόλη της Πιερίας την οποία έκτισε ο Δημήτριος προς τιμήν της μητέρας του).
• Φιλαδέλφεια (η Φιλαδελφία) (Πόλη της Μικράς Ασίας στις όχθες του Καλυκάδνου ποταμού).
• Φιλαίδαι (οι) (Δήμος της Αττικής, της αιγηίδας φυλής. Κάτοικος: Φιλαίδης).
• Φιλανόριον (Χωριό της Αργολίδας).
• Φιλέας (η Φιλέης) (Χωριό της Θράκης).
• Φίλιος (νήσος) (νησί του Αιγαίου).
• Φίλαρος (ποταμός στη Βοιωτία).
• Φιλύρα (όνομα πηγής που αναφέρει ο Καλλίμαχος στον: Ύμνο εις Δία).

Η Στιγμή της Ιεροπραξίας είναι Ένωση με τους Θεούς

Η στιγμή της ιεροπραξίας είναι η ίδια η πραγμάτωση της Αγάπης. Και την στιγμή αυτή της ενώσεως με τους θεούς εν μέσω Αγάπης, επιθυμεί κανείς να την μοιραστεί και να την βιώσει μαζί με άλλους συνανθρώπους του. (Για αυτό έχουμε τις δημοτελείς εορτές, τις κοινές ιερουργίες).

Ελευσίνια Μυστήρια

• “Τα συνέχοντα το ανθρώπειον γένος αγιώτατα μυστήρια” — Άλδος Πραιτεξτάτος
• “Ο Ουαλεντινιανός αφ εστίας ώσπερ αρξάμενος τας νυκτερινάς εκώλυσε θυσίας επιτελείσθαι… Επεί δε ο Πραιτεξτάτος ο της Ελλάδος την ανθύπατον έχων αρχήν, ανήρ εν πάσαις διαπρέπων ταις αρεταίς, «τούτον» έφη «τον νόμον αβίωτον τοις Έλλησι καταστήσειν τον βίον, ει μέλλοιεν κωλύεσθαι τα συνέχοντα το ανθρώπειον γένος αγιώτατα μυστήρια κατά θεσμόν εκτελείν», επέτρεψεν αργούντος του νόμου πράττεσθαι πάντα τα εξ αρχής πάτρια.” — (Ζώσιμος ο Ιστορικός, 5ος αι. μ.χ.)

Η συνειδητοποίηση ότι οι άνθρωποι έχουν κοινή καταγωγή και κοινό προορισμό, προκαλεί ένωση και φιλότητα μεταξύ των ανθρώπων. Τα Ελευσίνεια μυστήρια δίδασκαν τη συνοχή, την ενότητα του ανθρώπινου γένους, την κοινή καταγωγή και τον κοινό προορισμό των ανθρώπων.

Παραδείγματα Αγάπης στην Ελληνική Μυθολογία

Πάρα πολλά παραδείγματα έντονης αγάπης υπάρχουν στην Ελληνική Μυθολογία και Ιστορία. Να αναφέρουμε μερικά από αυτά:

Συζυγική & Ρομαντική Αγάπη

• Ο Ορφέας και η Ευρυδίκη ( Ο Ορφεύς κατέβηκε στον Άδη για να βρει την Ευρυδίκη).
• Η Άλκηστη και ο Άδμητος ( Η Άλκηστις θέλησε να πεθάνει στην θέση του Άδμητου).
• Ο Οδυσσέας που από την υπερβολική Αγάπη για την γυναίκα του, Πηνελόπη, αρνήθηκε την αθανασία που του προσέφερε η Καλυψώ αν έμενε κοντά της.

Αληθινή Φιλία & Αδελφική Στοργή

• Ο Δάμων και ο Φιντίας (όταν επρόκειτο να θανατωθεί ο ένας, ο άλλος τον αντικατέστησε όπως είχε ζητήσει για μία ολόκληρη ημέρα. Η συμφωνία ήταν ότι αν δεν γυρνούσε, θα θανατώνονταν ο φίλος του που οικειοθελώς τον αντικατέστησε).
• Η Βασιλώ που αυτοκτόνησε όταν πέθανε ο αδελφός της Μελάνιππος. Δεν άντεχε να ζει χωρίς τον αγαπημένο της αδελφό. (Καλλιμάχου επιγράμματα).

Πατρική Αγάπη

• Ο Αιγέας ( Ο Αιγέας αυτοκτόνησε όταν νόμισε ότι είχε πεθάνει ο γιος του Θησέας. Το Αιγαίο πέλαγος πήρε το όνομά του από αυτή την έκφραση πατρικής Αγάπης).

Φιλοπατρία (Αγάπη για την Πατρίδα)

• Ο Κόδρος, τελευταίος βασιλιάς της Αθήνας, ο οποίος όταν έμαθε ότι ο χρησμός έλεγε ότι θα νικήσει η πόλη της οποίας ο βασιλιάς θα σκοτωθεί πρώτος, πήγε οικειοθελώς στις τάξεις των εχθρών και σκοτώθηκε.
• Οι Κορίνθιοι όταν κατελήφθη η πόλη τους από τους Ρωμαίους, λόγω της μεγάλης αγάπης για την πόλη τους, αυτοκτόνησαν σε μεγάλους αριθμούς γιατί δεν μπορούσαν να αντέξουν την πόλη τους κατακτημένη.

Αγάπη προς το Θείο & την Αρετή

• Ο Κλεόμβροτος από την Αμβρακία ο οποίος αυτοκτόνησε πηδώντας από τα τείχη της πόλης για να βρεθεί πιο κοντά στους θεούς και στους ενάρετους ανθρώπους. Είχε μόλις διαβάσει ένα σύγγραμμα του Πλάτωνα το οποίο μιλούσε για την αθανασία της ψυχής. Τα τελευταία του λόγια ήταν: «Ήλιε, χαίρε». (Καλλιμάχου επιγράμματα).
• Σύμφωνα με χρησμό του μαντείου των Δελφών, ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος του κόσμου, ήταν ο Αγλαός από την Ψωφίδα της Αρκαδίας, ο οποίος είχε ένα μικρό χωράφι στο ύπαιθρο, και το καλλιεργούσε, και από την μεγάλη του αγάπη για τους Θεούς, αφιέρωνε σ αυτούς ένα τμήμα από τη σοδειά του.

Αγάπη για την Τέχνη & τον Εαυτό

• Ο Πυγμαλίων ( Ήταν γλύπτης και αγάπησε υπερβολικά ένα γλυπτό του. Για αυτό, η υπερβολική αγάπη για ένα έργο τέχνης, ονομάζεται: «Πυγμαλιωνισμός» ).
• Ο Νάρκισσος, ο οποίος αγάπησε τόσο έντονα τον εαυτό του, που καθρεφτιζόταν συνεχώς σε ένα ποτάμι.(Η Αγάπη για τον εαυτό μας είναι καλώς εννοούμενη, και προυπόθεση για να αγαπήσουμε τους άλλους ανθρώπους. Δεν έχει καμμία σχέση με τον κακώς εννοούμενο και βλαπτικό προς τους άλλους εγωισμό).

Πληρότητα

Σε καμμία άλλη θρησκεία η έννοια της Αγάπης δεν είναι τόσο ακέραια, τόσο ολοκληρωμένη, τόσο πλήρης όσο στην Ελληνική Θρησκεία.

Η Τέχνη είναι Φιλάνθρωπη – Η Αρμονία και η Πλαστικότητα στην Ελληνική Τέχνη Εκφράζει τη Φιλότητα

• «και πέμπουσι πρεσβευτήν Αριστόδημον τον υποκριτήν…δια την γνώσιν και φιλανθρωπία της τέχνης» — Αισχίνης (Περί της παραπρεσβείας).
• “Μία ψυχή δεν μπορεί να δει το Ωραίο, αν δεν έχει πρώτα γίνει ωραία η ίδια”. — Πλωτίνος
• «Αρμονία είναι ένωση πολυσύνθετων πραγμάτων και ομοφωνία αυτών που διαφωνούν» — Φιλόλαος.
• «Αρμονίη αφανής φανερής κρείττων» Η αφανής αρμονία είναι ανώτερη από τη φανερή. — Ηράκλειτος.
• «..Ο τεχνίτης τοποθετεί το καθένα σε κάποια τάξη και κάνει το ένα στο άλλο να προσαρμόζεται και να ταιριάζει, μέχρι που να οργανώσει και να τακτοποιήσει το όλο έργο» — Πλάτων. (Το έργο κάθε τεχνίτη και καλλιτέχνη, είναι η συμφωνία και συναλληλία των πλαστικών στοιχείων, η αρμονία τους σε αφηρημένο επίπεδο, κάτι που αποτελεί την μεταφορά και προβολή της αγάπης στο αφηρημένο επίπεδο. Γιατί η Αγάπη είναι συμφωνία, συναλληλία).

Η Αρμονία ως Μεταφορά της Αγάπης

Η ίδια η συμφωνία του ρυθμού, η αρμονία σχημάτων, χρωμάτων, γλυπτικών μορφών κλπ στην αρχαία Ελληνική τέχνη είναι η μεταφορά της Αγάπης στα εικαστικά στοιχεία. Γιατί η Αγάπη είναι άρμοσις, συναλληλία, συμφωνία, ενότητα.

Το Θερμό Ψυχικό Κέντρο του Έλληνα Καλλιτέχνη

Η βάση για την καλλιτεχνική έκφραση και την δημιουργία, είναι πάντα ένα θερμό ψυχικό κέντρο, μια θερμή ψυχή, ένα περίσσευμα ψυχής, η Αγάπη για τον κόσμο, η μέθεξη, η συμμετοχή στον κόσμο, το να εντρυφεί κανείς στο είναι. Και όλο αυτό το πλούσιο ψυχικό δεδομένο Αγάπης, είναι αυτό που έκανε τους Έλληνες τον κατ εξοχήν καλλιτέχνη λαό της ιστορίας. Η καλλιτεχνική δημιουργικότητα έχει ως βάση τον Έρωτα προς το παν, κάτι που έχουν δηλώσει κατ’επανάληψη καλλιτέχνες και διανοιούμενοι σε διάφορες εποχές.

Η Ένταση προς το Ιδεώδες

Η ένταση προς το ιδεώδες που παρουσιάζει η Ελληνική τέχνη είναι το ίδιο με την ένταση προς τον Εν, το Αγαθόν μέσω φιλότητας. Όπως μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο δημιουργήθηκε το “θέατρο του παραλόγου” γιατί τέτοιες σκεπτομορφές παρήγαγε η εποχή εκείνη, έτσι και η Ελλάς παρουσίασε την Αρμονία, τη Φιλότητα, την Ένωση, τη συμφωνία, το Ιδεώδες στην Τέχνη ως οπτική και πρόταση ζωής και σκέπτεσθαι.

Η Τετραχρωμία της Αγάπης

Η Πολυγνώτεια τετραχρωμία, η οποία χρησιμοποιήθηκε σε μεγάλο βαθμό στην αρχαία Ελληνική ζωγραφική, έχει δίκαια αποκληθεί και «τετραχρωμία της Αγάπης», γιατί είναι το χρωματικό αντίστοιχο της ενότητας, της συνέχειας, της συμφωνίας, της συνοχής.

Η Προοπτική και η Απτότητα στον Χώρο

Στην προοπτική ματιά προς τον χώρο γύρω τους, λόγω της Αγάπης τους προς όλα αυτά που σφαιρικά, προοπτικά τους περιέβαλλαν, οφείλεται και η προοπτική στα έργα τέχνης των Ελλήνων: Η προοπτική των ναών, των κούρων (των γλυπτών), η προοπτική αναδίπλωση και πληρότητα των σχημάτων των αγγείων, κλπ. Η καθολικότητα, πληρότητα της Αγάπης προς το χώρο (γύρω μας) δημιουργεί την προοπτική στις διαφορετικές εκφάνσεις της Ελληνικής τέχνης. Η απτότητα των γλυπτών και των ναών οφείλεται ακριβώς στην τόσο ευαίσθητη εκδήλωση της Αγάπης προς τα πάντα.

Συμπαντική Ενότητα – Η Ελληνική (Πολυγνώτεια) Τετραχρωμία

Η Ελληνική (Πολυγνώτεια) Τετραχρωμία στη Φύση και την Τέχνη

Η Ελληνική τετραχρωμία, χρησιμοποιήθηκε σε μεγάλο βαθμό στην αρχαία Ελληνική ζωγραφική, και έχει δίκαια αποκληθεί και «τετραχρωμία της Αγάπης», γιατί είναι το χρωματικό αντίστοιχο της ενότητας, της συνέχειας, της συμφωνίας, της συνοχής. Μάλιστα είναι η μόνη αρμονική χρωμάτων που έχει φυσική επαλήθευση, μια και συναντάται κατ’ εξοχήν στην φύση. Ο Πλάτωνας δε, αναφέρει ότι αν ζωγραφίζοντας κανείς ένα πρόσωπο δεν χρησιμοποιήσει τα παράγωγα αυτής της τετραχρωμίας, αλλά κάποια άλλα, θα χάσει την φυσική χροιά του ανθρώπινου προσώπου. Πρόκειται για την αναλυτική χρήση των χρωμάτων με τα οποία δουλεύει η φύση ως επί το πλείστον στο υλικό της μέρος. Τα καθαρά και έντονα χρώματα πχ κόκκινο, κίτρινο, μπλε κλπ, υπάρχουν στο υλικό μέρος της φύσης σε αναλογία μικρότερη του 1/1000. Η ζωγραφική όφειλε να μιμείται τον χρωματικό τρόπο της φύσης. Πρόκειται για την περίφημη «Ελληνική Τετραχρωμία» ή «Πολυγνώτεια τετραχρωμία».

Τα Βασικά Χρώματα της Τετραχρωμίας

Τα χρώματα αυτά είναι:

• το άσπρο,
• το μαύρο,
• το κεραμμυδί (χοντροκόκκινο),
• η ώχρα

και όλα τα παράγωγά τους (το γκρι, το καφέ, το πράσινο, το κίτρινο, το πορτοκαλί, το ροζ, κλπ.). Σε αυτά τα 4 γαιώδη χρώματα οι Έλληνες πρόσθεσαν και ένα 5ο, το κυανό, το χρώμα του ουρανού και όλες τις αναμείξεις του με τα υπόλοιπα 4 χρώματα.

Ο Πολύγνωτος και η Αίσθηση της Συμπαντικής Ενότητας

Η χρήση των χρωμάτων αυτών χαρακτηρίζει ολόκληρη την αρχαία Ελληνική ζωγραφική (Αρχαϊκή, Κλασική, Ελληνιστική, κλπ). Ο ζωγράφος Πολύγνωτος από τη Θάσο, που έζησε στα μέσα του 5ου αιώνα π.Χ.. και εργάστηκε για πολλά χρόνια στην Αθήνα, προσέφερε στην μεγαλύτερη ανάλυση των χρωμάτων αυτών, δηλαδή στην παραγωγή περισσότερων χρωματικών διαβαθμίσεων πάνω σε αυτή την χρωματική κλίμακα, την οποία ακολούθησαν και όλοι οι κατοπινοί ζωγράφοι.

Τα χρώματα αυτά, αποδίδουν την αίσθηση της συνέχειας και της ενότητας της συμφωνίας και της συνοχής και γι’ αυτό αποτελούν την αναγωγή στο Εν, στην συμπαντική ενότητα (το Εν ταυτίζεται με τον Δία, τον Θεό, τον Νου, την Ειμαρμένη, αλλά και με πολλά άλλα ονόματα επονομάζεται αυτή η ανώτατη θεότητα του παντός όπως μας λέει ο Ζήνων ο Κιτιεύς).

Η Τετραχρωμία της Αγάπης και η Φιλοσοφική της Θεμελίωση

Δίκαια λοιπόν έχει αποκληθεί και «τετραχρωμία της Αγάπης» (καθώς η Αγάπη είναι η αναγωγή προς την μία των πάντων αρχή, η ένωση με το παν, με το Εν). Πολλοί Έλληνες μίλησαν γι’ αυτό. Παραθέτουμε εδώ ένα κείμενο του Ολυμπιόδωρου που αναφέρει το γεγονός ότι για το ίδιο θέμα μίλησαν οι Πυθαγόρειοι, ο Εμπεδοκλής και ο Πλάτων.

«Η δε φιλία, ως οι σοφοί φασίν [ό εστιν οι Πυθαγόρειοι και ο Εμπεδοκλής φάσκων την φιλίαν ενούν τον Σφαίρον], ενοποιός εστιν. Η γάρ φιλία προς τη μιά των πάντων εστίν αρχή, ει δε γε εκεί ένωσις πανταχού και ουδαμού διάκρισις. …. γήν γάρ και ουρανόν και πάντα τον κόσμον η φιλία συνέχει ενοποιός ούσα». — (Ολυμπιόδωρος, σχόλια στον Γοργία του Πλάτωνος)…η Αγάπη είναι η αναγωγή προς την μία των πάντων αρχή..

Η Ίδρυση των Πανελληνίων Αγώνων για Συναδέλφωση – Εκεχειρία

Η ίδρυση των πανελληνίων αθλητικών αγώνων, (Ολύμπια, Πύθια, Νέμεα, Ίσθμια, Λύκαια κλπ), είχε ακριβώς το ίδιο νόημα να προκαλέσει την αλληλεγγύη, την αγάπη και την συναδέλφωση μέσω της κοινής προσπάθειας σε έναν ιερό αγώνα που τελούνταν πάντοτε μέσα στους ιερούς χώρους, με την επίκληση των θεών. (Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι οι Ολυμπιακοί αγώνες, οι μεγαλύτεροι σε σημασία αγώνες, ξεκίνησαν με την ρήση του Δελφικού Απόλλωνα στο ερώτημα που είχε τεθεί για το πώς θα εκλείψει το μίσος και ο πόλεμος ανάμεσα στους ανθρώπους. Και η απάντηση ήταν: Να συστήσετε αθλητικούς αγώνες). Και ο θεσμός της εκεχειρίας συμπλήρωνε την αγαθοποιό επενέργεια των Κοινών Αγώνων.

Η Ίδρυση των Αμφικτυονιών και των Κοινών

Οι Αμφικτυονίες και τα Κοινά είναι θρησκευτικοί θεσμοί που στόχο έχουν να εμπεδώσουν σχέση Αγάπης και συναδέλφωσης ανάμεσα στις συμμετέχουσες πόλεις. Είχαν πάντα ένα ιερό τέμενος ως θρησκευτικό τους κέντρο. (πχ Δελφοί, Πανιώνιο κλπ).

Οι Ήρωες ως Απάρνηση του Εαυτού προς Χάριν των Ανθρώπων

Μάρτυρες – Οι Ήρωες του Ελληνισμού έθεσαν σε κίνδυνο τη ζωή τους, και συχνά πρόσφεραν τη ζωή τους για το καλό των συνανθρώπων τους.

• «και, νη Δία, ούτω φιλανθρώπως προς ημάς έχεις, ως ξυγκινδυνεύειν» — Φιλόστρατος (Τα ες τον Τυανέα Απολλώνιον, 7,19,6).
• “..πάντων ὅσα τις εἴποι μέγιστα κατ’ ἀνθρώπους ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ παρασχόμενοι σύμβολα εὐσεβείας, καρτερίας, φρονήσεως, φιλανθρωπίας, μεγαλοψυχίας…” — Αριστείδης Aelius ARISTIDES, Παναθηναϊκός. {0284.013}

Οι βασιλείς της εποχής (Κόδρος, Λεωνίδας, Αλέξανδρος, κλπ) πήγαιναν στη μάχη στην πρώτη γραμμή, για να προσφέρουν θυσία τον εαυτόν τους στο σύνολο. Δεν απειχαν από τους πολέμους υπεράσπισης της πατρίδας τους δίνοντας εντολές από την ασφάλεια του παλατιού όπως γίνεται σήμερα. Έτσι δικαιολογούσαν και τη θεία καταγωγή τους, ότι είναι θείο η θυσία για το κοινό καλό.

Συμπεράσματα – Φράσεις Περιεκτικές

• Ο Ελληνισμός είναι η έντονη Αγάπη προς τον κόσμο, προς το παν. Ο Ελληνικός κόσμος είναι ένας κόσμος στον οποίο το κύριο στοιχείο είναι η Αγάπη. Ένας κόσμος έντονης Αγάπης.
• Αυτό είναι το Αφήγημα του Ελληνισμού: Να βλέπουμε τον κόσμο και τον άνθρωπο μεσα από το πρίσμα της Αγάπης και όχι μέσα από άσχημα αφγηγήματα. Είναι μια θετική και πλήρης αγάπης-ερωτική πρόσληψη του κόσμου.
• Η Αγάπη είναι ο βιότοπος του Ελληνισμού και ο καθολικώς προσδιοριστικός όρος του ελληνικού πολιτισμού.
• Οι Έλληνες είναι ο λαός της Αγάπης
• Η Αγάπη είναι η θεωρεία και η πράξη του Ελληνισμού
• Αυτή είναι η τελειότητα και η πληρότητα του νοός για έναν Έλληνα: Η Αγάπη για οτιδήποτε τον περιβάλλει.
• Αυτό είναι πνευματικά ο Ελληνισμός: Η Αγάπη για όλες τις ορατές μορφές του κόσμου ετούτου. (Και όσες δεν είναι ορατές, καθότι: «η φύσις κρύπτεσθαι φιλεί»).
• Άπειρη Αγάπη για όλες τις μορφές που ήρθαν στην ύπαρξη, και τελούν στην ύπαρξη. Και μια συμπόνοια για τον χαμό όλων των μορφών, που είναι εν ζωή. Και το χορτάρι πεθαίνει, και το ζώο πεθαίνει, και ο άνθρωπος. Τι άλλο λοιπόν από το να αγαπήσει ο άνθρωπος με την σύντομη ζωή του όλες τις μορφές του κόσμου που επίσης έχουν κι αυτές σύντομη ζωή;
• Αυτό είναι Ελληνισμός: Το δέσιμο του ανθρώπου με τον χώρο γύρω του, το να πλημμυρίζει κανείς με συναισθήματα Αγάπης για οτιδήποτε τον περιβάλλει.
• Η Αγάπη είναι η ίδια η όραση του Έλληνα.
• Η Ελληνική Αγάπη, είναι αγνή, πηγαία, ανιδιοτελής, δεν περιμένει ανταπόδοση, ακατάπαυστη, απευθύνεται σε όλους τους ανθρώπους.
• Οι Έλληνες, ως λαός, είναι δοτικοί στα συναισθήματά τους.
• Η γνώση του κόσμου, η Αγάπη για αυτόν σε εξημερώνει. Όχι η άγνοιά του. Αυτή είναι η Ελληνική άποψη.

Το Απαράμιλλο Μεγαλείο της Ελληνικής Αγάπης: Από τον Κοσμογονικό Έρωτα έως την Αληθινή Θυσία

Ο Ελληνισμός είναι η έντονη Αγάπη προς τον κόσμο, προς το παν.

Ο Έρως ως Συμπαντική και Κοσμογονική Δύναμη

Στην ελληνική παράδοση, ο ΕΡΩΣ ( =ΑΓΑΠΗ , κάθε είδους Αγάπη )(Έρως Αρετής , Έρως γης ,Έρως θαλάσσης , Έρως επιστήμης , Έρως μητρός , Έρως τέχνης , Έρως γυναικός κλπ) είναι η πρωτίστη και συνεχής αιτία της κοσμογονίας και της κοσμοποιοίας(Τόσο στην Ορφική, όσο και στην Ησιόδεια κοσμογονία) . Είναι έννοια αφηρημένη , πολυσυλλεκτική , είναι το σύνολο της συμπαντικής Αγάπης , Αγάπη προς το σύνολο του εκδηλωμένου κόσμου, προς τον άνθρωπο, προς το φυτό, το ζώο, την πέτρα, το ποτάμι, προς κάθε μορφή, προς μία έννοια, προς μία κατάσταση, προς ένα πράγμα, προς τα πάντα,από την πρωτογενή ύλη μέχρι τους Θεούς.Είναι η ελκτική και συνεκτική δύναμη που συγκρατεί την ύλη και δημιουργεί, διατυπώνει κάθε μορφολογία.Είναι ο αρχαιότερος των εγκοσμίων Θεών και υπεύθυνος για κάθε δημιουργία.Η ενέργειά του υπάρχει σε όλους τους Θεούς αλλά και σε όλους τους ανθρώπους,ζώα,φυτά κλπ,σε όλη την υλική εκδήλωση, διακατέχει το παν, πληρεί τον κόσμο.

Η Προτεραιότητα του Έρωτα έναντι των άλλων Θεοτήτων

Είναι ενδεικτικό ότι άλλες θεότητες – προσωποποιημένες στο θείο επίπεδο έννοιες όπως η Αρετή, η Αρμονία, η Ευνομία, η Μνημοσύνη, η Πειθώ κλπ βρίσκονται στο γενεαλογικό δέντρο της θεογονίας σε κατοπινά στάδια και γενεές. Αυτό το γεγονός καταδεικνύει την τεράστια σημασία και έμφαση που έχει ο Έρωτας (=Αγάπη) στην Ελληνική θρησκεία καθώς βρίσκεται στην αρχή της κοσμογονίας και θεογονίας ως το πρώτιστο και μοναδικό στοιχείο κοσμοποιοίας στο σύμπαν ενώ ταυτόχρονα είναι η ελκτική δύναμη που συγκρατεί την ύλη στο μεγάκοσμο (πλανητικά συστήματα) και τον μικρόκοσμο (υποδιαιρέσεις της ύλης). Και όπως προαναφέραμε, όχι μόνο συγκρατεί την ύλη αλλά επίσης την κινητοποιεί δημιουργώντας συμπλέγματα και μορφές περισσότερο η λιγότερο εξελιγμένες.Δημιουργεί έτσι όλες τις μορφές του αισθητού κόσμου αλλά και του νοητού καθώς ο κόσμος των νοητών είναι μια προβολή και επεξεργασία των δεδομένων του αισθητού κόσμου.

Η Αγάπη ως Βιότοπος του Ελληνισμού

Ο Ελληνικός κόσμος λοιπόν είναι ένας κόσμος στον οποίο το κύριο στοιχείο είναι η Αγάπη. Ένας κόσμος έντονης Αγάπης.Η Αγάπη είναι ο βιότοπος του Ελληνισμού και ο καθολικώς προσδιοριστικός όρος του ελληνικού πολιτισμού. Όλα τα γεννήματα του Έρωτος (της Αγάπης): ο κόσμος τα φυτά τα ζώα οι άνθρωποι και οι θεοί φέρουν μέσα τους την ενέργεια του Έρωτος.

Ο Έρως στην Αρχαία Ελληνική Γραμματεία

«Τίποτα πιο δυνατό από τον Έρωτα δεν υπάρχει». — Μένανδρος.

«Ούτω πολλαχόθεν ομολογείται ο Έρως εν τοις Θεοίς πρεσβύτατος είναι.» Πλάτων. Πράγματι από πάρα πολλούς ομολογείται, ότι ο Έρως είναι ο παλαιότερος από τους Θεούς.

«Πρώτιστον μέν Έρωτα θεών μητίσαντο πάντων» — Παρμενίδης (στ.13).

«Σεμνός Έρως Αρετής.» Ο Έρωτας για την Αρετή είναι άξια επιθυμία. — Φωκυλίδης * «Σε όσους γιατρούς υπάρχει και φιλανθρωπία, εκεί υπάρχει και Έρωτας για την επιστήμη.» — Ιπποκράτης.

«Ουκ έστι μητρός ουδέν ήδιον τέκνοις… Δεν υπάρχει πιο αγνός και πιο γλυκός Έρωτας από αυτόν.» — Ευριπίδης (Απ.358,1-3).

«…Έρως πατρώας τήσδε γής…» — Αισχύλος. Αγ.540.

«Έρως των θεών βασιλεύει» — Αγάθων.

«Ο Έρωτας στρέφεται πάντοτε προς αυτό, την παντοτινή κατοχή του αγαθού». — Διοτίμα η Μαντινεία.

«Ο Έρωτας της ψυχής είναι πολύ ανώτερος από τον Έρωτα του σώματος». — Ξενοφών. Συμπόσιο.

Ο Ζευς ως Θεός της Αγάπης και τα Επίθετά του

Ο Ζευς, ο ύψιστος των Θεών, έχει πολλά ονόματα που σημαίνουν Αγάπη (Ο Ζευς είναι Αγάπη). Για καμμία άλλη ιδιότητα του Διός (δικαιοσύνη, ισχύς, κλπ.) δεν υπάρχουν τόσα πολλά επίθετα όσα για την Αγάπη:

Ο Ζευς ως Θεός της Φιλίας και της Αγάπης

• Ο «ΦΙΛΙΟΣ ΖΕΥΣ» (φιλώ=αγαπώ) δηλαδή ο Ζευς που είναι Αγάπη και που ευνοεί κάθε εκδήλωσή της. Συχνά επικαλούνταν το Φίλιο Ζευ λέγοντας μόνο το επίθετο: (μα τον Φίλιο, νη τον Φίλιο, προς Φιλίου κλπ). Υπήρχαν και ναοί αφιερωμένοι στον Φίλιο Ζευ, όπως π.χ. στη Μεγαλόπολη Αρκαδίας ( Παυσανίας 8.31), στην Αθήνα, την Επίδαυρο, την Πέργαμο, κλπ.
• Το επίθετο φίλιος-φιλία έχουν και άλλοι θεοί: «Φίλιος Ερμής», «Φίλιος Έρως», «Φιλία Φύσις», «Φίλιος Απόλλων», «Φιλία Νύξ»κλπ.
• Ο «Φιλήσιος Δίας» (Με την ίδια ακριβώς έννοια με τον: Φίλιο Δία).
• Ο «Ζευς Φίλος» (φίλος = αγαπημένος, αγαπητός, φιλώ = αγαπώ).

Εταιρεία, Οικειότητα και Κοινωνική Συνοχή

• Ο «Ζευς Εταιρείος» (εταιρείος = πλήρης Αγάπης προς τον άλλον) (έτερος = ο άλλος, προυποθέτει ύπαρξη δύο μερών) . Ο Ζευς Εταιρείος είναι προστάτης της Αγάπης μεταξύ των ανθρώπων, της φιλίας, της συναδέλφωσης και επίσης της κοινωνικής οργάνωσης των ανθρώπων. Στη Μαγνησία και στη Μακεδονία εορτάζονταν προς τιμήν του τα «εταιρίδεια»(εορτή του Εταιρείου Διός) (Ηγήσανδρος εν (Υπομνήμασι) παρ Αθην. 572D).
• O «Εταίριος Δίας» (με την ίδια έννοια).
• Ο «Εταιρήιος Δίας» (με την ίδια έννοια).
• Ο «Εταιρίδας Ζευς» (με την ίδια έννοια).
• Ο «Ζευς Οικείος» είναι προστάτης της οικειότητας, της Αγάπης και της Φιλίας που πρέπει να αισθάνονται οι άνθρωποι στις διαπροσωπικές τους σχέσεις. (Τα πολλά επίθετα του Διός σε σχέση με την έννοια της Αγάπης απλά υπενθυμίζουν και υπογραμμίζουν αυτό το δεδομένο).

Πραότητα και Φιλοξενία

• Ο «Πρευμενής Δίας» δηλαδή ο πράος, ευμενής, ο φίλα διακείμενος, ο αγαθός.
• Ο «Ξένιος Δίας» (ο οποίος αναφέρεται στην καλή αντιμετώπιση, την καλή προδιάθεση και φιλική, αγαπητική συμπεριφορά και στάση προς τον ξένο, καθώς επίσης και στη φιλοξενία αλλά και στην φροντίδα η περιποίηση φίλου η ξένου. Επίσης, «ξενία» είναι η φιλική σχέση μεταξύ πόλεων η εθνών. Ο Δίας είναι ο δημιουργός και προστάτης των φιλικών σχέσεων μεταξύ εθνών και πόλεων).
• Ο «Ξείνιος Ζευς» (με την ίδια έννοια).
• Ο «Πολυξενώτατος Ζευς» (με την ίδια έννοια).
• Ο «Εύξεινος Δίας» (με την ίδια έννοια).

Ομόνοια, Εμπιστοσύνη και Αδελφοσύνη

• Ο «Ομονώος Ζεύς»(από τη λέξη: ομόνοια) φέρνει στους ανθρώπους ομόνοια, σύμπνοια, συμπόρευση.
• Ο «Ομολώιος Ζευς» (από το: ομολογία = ομόνοια). Στη Θεσσαλία και στη Βοιωτία (Στον Ορχομενό και στη Θήβα) εορτάζονταν τα Ομολώια (εορτές του Ομολωίου Διός). Το ίδιο επίθετο έχει και η Δήμητρα: «Ομολώια Δήμητρα».
• O «Ζεύς Ομολούιος» (έχει την ίδια έννοια με το: ομονώος, ομολώιος).
• Ο «Πίστιος Ζευς» (πίστις = η εμπιστοσύνη, δηλαδή ο Δίας που προάγει την εμπιστοσύνη μεταξύ των ανθρώπων, την καλή πίστη ).
• Ο «Θεόταιρος Ζευς» (θεός και εταίρος, θεός – εταίρος, δηλαδή ο φίλος ανθρώπων και θεών).
• Ο «Φρατρίος Ζευς» (φράτηρ = αδελφός, Φρατρίος Ζευς = Αδελφικός Ζευς) δηλαδή ο Δίας που προστατεύει και δημιουργεί κάθε συναίσθημα αδελφοσύνης, αδελφότητας μεταξύ των ανθρώπων. Για το λόγο αυτό, ο Φατρίος Ζευς συνέχει, (είναι το συνεκτικό στοιχείο) μιας οικογένειας, μίας ομάδας, μίας αδελφότητας, ενός γένους, ενός λαού.
• Ο «Φατρίος Ζευς» (με την ίδια έννοια).

Φροντίδα, Ειρήνη και Προστασία των Αδυνάτων

• Ο «Έκαλος Ζευς» Λατρεία του Διός, ως θεού της αγάπης και της φροντίδας για τον συνάνθρωπο, της φιλοξενίας, πολύ συγγενής προς την λατρεία του Διός Ξενίου. (Εκάλη, ήταν μια υπέργηρη γυναίκα που περιποιήθηκε και φιλοξένησε τον ήρωα Θησέα… η ίδια, δεν πρόλαβε να τον δει γιατί πέθανε πρίν την επιστροφή του).
• Ο «Εκαλείος Δίας» (Με την ίδια έννοια).
• Ο «Εκαλήσιος Δίας» (Με την ίδια έννοια).
• Ο «Ομαγύριος Ζεύς» (συνάγων,συνενώνων, συναθροίζων, συγκαλών) Ο Ζευς δηλαδή που φέρνει κοντά τους ανθρώπους.
• Ο «Ομηγύριος Ζευς» (με την ίδια ακριβώς έννοια).
• Ο «Πρόξενος Δίας» (1) δημιουργών και εφορεύων επι της επισήμου χαρακτήρος λαμβάνουσας φιλίας μεταξύ μιας πόλεως και ενός ξένου…
• Ο «Ειρηναίος Ζευς» που δημιουργεί την ειρήνευση στους ανθρώπους…
• Ο «Φιλότεκνος Δίας». Ο Δίας που αγαπάει τα παιδιά του…
• Ο φιλεύσπλαχνος Δίας είναι προστάτης των πιο ευπαθών ομάδων των ανθρώπων…
• Ο «Προστροπαίος Ζεύς»: Λατρεία του Διός, ως θεού που δέχεται με ευμένεια τις προσευχές, τα αιτήματα και τις ικεσίες των ανθρώπων.
• Ο «Προστρόπιος Ζευς» (με την ίδια έννοια με τον Προστροπαίο Δία).

Άλλα Επίθετα του Διός Δηλωτικά της Αγάπης

Επίθετα του Διός που επίσης είναι δηλωτικά Αγάπης είναι:

• Ο «Δίας Σωτήρ»
• Ο «Δίας Σαώτης»
• Ο «Ζευς Μειλίχιος»
• Ο «Μείλιχος Δίας»
• Ο «Μηλείχιος Δίας»
• Ο «Δίας Μελισσαίος»
• Ο «Ζευς Πανήμερος»
• Ο «Ζευς Πανάμαρος»
• Ο «Ζευς Παναμέριος»
• Ο «Ζευς Πανημέριος»
• Ο «Ζευς Ημέριος»
• Ο «Ημεράσιος Δίας»
• Ο «Ζευς Ήπιος».
• Ο «Ζευς Ερκείος»
• O «Δίας Μεσέρκειος»
• Ο «Ομόριος Ζευς»
• Ο «Ομάριος Δίας»
• Ο «Ζεύς Αγαθός»
• Ο «Ζευς Άγιος»και ο «Ζευς Τέλειος»
• Ο «Ζευς Αρωγός»
• Ο «Ζευς Επίκουρος»
• Ο «Δίας Αγνός»
• Ο «Άριστος Δίας»
• Ο «Αρισταίος Δίας»
• «..ο Ζεύς, δηλαδή το αγαθόν και το άριστον» — Ορφεύς (Ορφικά. αποσπ. 107).
• «Ζευ, μεγάλαι δ’ αρεταί θνατοίς έπονται εκ Σέθεν» Ζευ, οι μεγάλες αρετές έρχονται στους θνητούς από Σένα. — Πίνδαρος (Ισθμιονικ.Γ,4-5).

Άλλες Θεότητες που Εφορεύουν στην Αγάπη

Θεότητες που εφορεύουν, έχουν ως αντικείμενό τους την Αγάπη είναι επίσης:

• Η Αφροδίτη
• Η Φιλότης (=Αγάπη)
• Ο Ίμερος
• Ο Αντέρως
• Ο Πόθος
• Η Πειθώ
• Οι Ερωτιδείς
• Η Ειρήνη
• Η Ομόνοια.
• O Οίστρος
• Η Αρετή
• Η Εύκλεια

Η Έννοια της Αγάπης σε Ιδιότητες Άλλων Θεών

Να σημειώσουμε εδώ ότι η έννοια της Αγάπης ενυπάρχει και σε άλλες ιδιότητες των θεών:

• Η Ήρα, η Ερατώ, και ο Υμέναιος είναι προστάτες της συζυγικής Αγάπης.
• Η Εστία προστατεύει την Αγάπη ανάμεσα στα μέλη μιας οικογένειας.
• Η Μητέρα των Θεών, η Ρέα, η Λητώ και η Ειλείθυια είναι προστάτες της μητρικής Αγάπης.
• Οι Διόσκουροι είναι προσωποποίηση της αδελφικής Αγάπης, της «φιλαδελφίας».

Η Αγάπη των Θεών για Διαφορετικά Αντικείμενα

Κάθε θεός, θα έλεγε κανείς, εκφράζει στην ουσία την Αγάπη για ένα διαφορετικό αντικείμενο:

• Η Αθηνά εμφυσά στους ανθρώπους την Αγάπη για τη γνώση και τη μόρφωση.
• Ο Απόλλων εκπροσωπεί την Αγάπη για τις τέχνες όπως και οι Μούσες.
• Ο Ήφαιστος την Αγάπη για την τεχνουργία, ο Ασκληπιός την Αγάπη για την Ιατρική κλπ.

Η ίδια η ελληνική λατρεία δεν είναι τίποτε άλλο από μια σχέση Αγάπης ανάμεσα στους ανθρώπους και τους θεούς

Ο Πύρινος Χαρακτήρας της Αγάπης του Διός

Η αγάπη του Διός είναι πύρινη (Είναι ζέστη σαν τη φωτιά) (Η θερμουργός αγάπη του Διός) Έχουμε ήδη προαναφέρει 30 και πλέον επίθετα του Διός που σημαίνουν Αγάπη. Η Αγάπη του Διός είναι πύρινη, είναι ζεστή σαν τη φωτιά. Στα Ορφικά κείμενα έχουμε περιγραφή του πύρινου χαρακτήρα του Διός… Είδαμε λοιπόν τον πύρινο χαρακτήρα της Αγάπης του Διός, και επίσης του Έρωτος… Έτσι, γενικώς η εστία (με την φωτιά) είναι μια καθολική συμβολική παρουσίαση της θερμής από Αγάπη καρδιάς (κέντρου) του ανώτατου θείου όντος που ταυτίζεται με το σύμπαν. Παρόμοιο είναι και το νόημα της χρήσης της ιερής δάδας στις ιερές τελετές και τα δρώμενα (λαμπαδηδρομίες, κλπ).

• «Και τα αγάλματα και οι βωμοί και η διατήρηση της άσβεστης φωτιάς και γενικώς όλα τούτα καθιερώθηκαν από τους πατέρες μας, σύμβολα της παρουσίας των θεών» — Μέγας Ιουλιανός (Επιστολαί,89β,293).
• Ο Ηράκλειτος επίσης, χαρακτηρίζει το σύμπαν: «πυρ αείζωον…»
• Ο Δημόκριτος αποκαλεί τον Θεό νού πύρινο και σφαιροειδή…
• Ο Αέτιος μας πληροφορεί ότι για την πυρώδη φύση της ψυχής μίλησαν ο Παρμενίδης, ο Ίπασσος, ο Ηρακλείδης, ο Λεύκιππος και οι Στωικοί.
• «Πύρ γεννώμεθα, δια πυρός οδεύομεν» — Πρόκλος.
• Ο Παρμενίδης, λέει ότι το γήρας επέρχεται από την έλλειψη του θερμού στοιχείου…
• Ο Αριστοτέλης επίσης μιλάει για το πρώτο «ενυπάρχον πύρ»…
• Ο Πλάτων λέει: «Το Πρώτο Αγαθό είναι άρρητο… είναι λες και αναπηδά μέσα από το πυρ το φως και αναδύεται μες στην ψυχή»

Η Αγάπη στη Γλώσσα και τα Ονόματα

Αρχαίες Ελληνικές λέξεις όπως: αγαπώ, αγάπησις… οικειόω-ώ… φιλεύσπλαχνος, θεοφιλής… Αρχαία Ελληνικά κύρια ονόματα (από τα ρήματα: αγαπώ, φιλώ(=αγαπώ) και τα ονόματα: Έρως, Ίμερος, Πόθος) όπως: Αγαπήνωρ, Αγαπαίος, Δημόφιλος, Δίφιλος… (σημείωση: είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι σε καμία άλλη γλώσσα δεν υπάρχουν τόσα κύρια ονόματα που να φέρουν μέσα τους την έννοια της Αγάπης όσο στην αρχαία ελληνική…) Αντίστοιχα, υπήρχαν επίθετα. Πχ. Πτολεμαίος ο Φιλάδελφος… Και βέβαια υπήρχαν πολλά ονόματα τα οποία προυποθέτουν Αγάπη. Για παράδειγμα: Επίκουρος (βοηθός), κλπ. Στην αρχαία Ελλάδα χρησιμοποιούνταν ως εκδήλωση αγάπης προς ένα πρόσωπο η φράση «Ώ Φιλότης» ( Ώ Αγάπη )(=Ώ φίλε/η αγαπητέ/ή).

Η Άυλη Φύση των Θεών

Οι Θεοί στην Ελληνική παράδοση, είναι ατομικότητες, οντότητες, αόρατες και άυλες… Όπως χαρακτηριστικά έχουν πει πολλοί θεολόγοι των Ελλήνων, εμείς χρησιμοποιούμε υλικές μορφές, ανθρώπινες μορφές για τους θεούς, αν και αυτοί δεν έχουν σώμα ορατό, υλικό και ανθρωπόμορφο, για να τους κατανοούμε καλύτερα.

• «Χρέος έχουμε να θεωρούμε το θεό σαν πνεύμα πανίσχυρο…» — Αριστοτέλης.
• Ο Επίκουρος λέει ότι οι θεοί είναι «λόγω θεωρητοί»…
• «Είς Θεός εν τε θεοίσι και ανθρώποισι μέγιστος…» — Ξενοφάνης.
• «Ουδέ γάρ ανδρομέη κεφαλή κατά γυία κέκασται… αλλά φρήν ιερή και αθέσφατος έπλετο μούνον…» — Εμπεδοκλής (Περί Φύσεως)
• «Ει μέν ούν είη, δεί αυτό έν είναι. Έν δ’ εόν δεί αυτό σώμα μη έχειν…» — Μέλισσος * «Ουδ’ ονομάζεται άρα ουδέ λέγεται ουδέ δοξάζεται…» — Πλάτων (Παρμενίδης,142a).
• «Ο ορθός Λόγος δια πάντων ερχόμενος ο αυτός ών τω Διί» — Ζήνων ο Κιτιεύς (Διογ. Λαέρτ.7,88).
• «Ότι ούτε όλον, ούτε μέρος, ούτε αρχήν έχον… Ότι ασχημάτιστον» — Πρόκλος * «Οι τέλειοι, αγαθοί, αθάνατοι, δίκαιοι, πάνσοφοι, αιώνιοι θεοί είναι επίσης και απρόσωποι…» — Σαλλούστιος.
• «Και τα αγάλματα…σύμβολα της παρουσίας των Θεών….και επειδή βεβαίως εμείς έχουμε σώμα, γι’αυτό η λατρεία προς τους Θεούς πρέπει να είναι σωματική…» — Μέγας Ιουλιανός * «Σωκράτης δε πάντα μέν ηγείτο Θεούς ειδέναι… πανταχού δε παρείναι..» — Ξενοφών (Απομνημονεύματα). Παρόμοιο κείμενο του Ξενοφώντος (Απομν.Α, IV, 18): «Ο Θεός είναι τόσο μεγάλος και τέτοια είναι η δύναμή του, ώστε συγχρόνως τα πάντα βλέπει…»

Η Αληθινή Φύση των Μύθων και η Θρησκεία της Αγάπης

Ο άυλος χαρακτήρας των θεών περιγράφεται με πάρα πολλούς τρόπους στα αρχαία Ελληνικά κείμενα… (Ο Δίων Χρυσόστομος, περιγράφει εδώ γιατί ενώ οι θεοί είναι αόρατοι, εμείς τους απεικονίζουμε ανθρωπόμορφους)… Ο θεός Άρης, είναι θεός της άμυνας και μάλιστα μόνο σε ακραία ανάγκη αυτοάμυνας, όταν συναινέσει σ αυτό και το επιτρέψει ο Ζεύς… Ο Ομηρικός Ύμνος του Άρη λέει τα εξής: «..θάρρος χάρισέ μου μακάριε, να κρατιέμαι στους σωτήριους θεσμούς της ειρήνης…»

Όσον αφορά τον Γανυμήδη, που είναι ο «οινοχόος» των θεών… ο Πλάτων αναφέρει ότι αυτοί έφτιαξαν αυτό το μύθο για να δημιουργήσουν ένα παράδειγμα πίσω από το οποίο να καλύψουν τις δικές τους ερωτικές επιλογές… Ο κατασκευασμένος αυτός και βέβηλος μύθος βέβαια,δεν αναφέρεται πουθενά σε κανένα από τα ιερά κείμενα των Ελλήνων… Όλοι οι θεοί προσαγορεύονται: Φίλε / Φίλη… Η Αγάπη για τους Έλληνες είναι η ίδια η ουσία, το νόημα της ζωής, η ίδια η πνοή των ζώντων οργανισμών… Η Ελληνική Θρησκεία είναι η θρησκεία της Αγάπης. Είναι η θρησκεία της Αληθινής και Απόλυτης Αγάπης. Η στιγμή της ιεροπραξίας είναι η ίδια η πραγμάτωση της Αγάπης…

Ο Ελληνισμός ως Βίωμα Αγάπης και Ένωσης με το Περιβάλλον

Αυτή είναι η τελειότητα και η πληρότητα του νοός για έναν Έλληνα: Η Αγάπη για οτιδήποτε τον περιβάλλει. Αυτό είναι πνευματικά ο Ελληνισμός: Η Αγάπη για όλες τις ορατές μορφές του κόσμου ετούτου… Άπειρη Αγάπη για όλες τις μορφές που ήρθαν στην ύπαρξη, και τελούν στην ύπαρξη… Αυτό είναι Ελληνισμός: Το δέσιμο του ανθρώπου με τον χώρο γύρω του, το να πλημμυρίζει κανείς με συναισθήματα Αγάπης… Η Αγάπη είναι η ίδια η όραση του Έλληνα. Στην προοπτική ματιά προς τον χώρο γύρω τους, λόγω της Αγάπης τους… οφείλεται και η προοπτική στα έργα τέχνης των Ελλήνων… Η απτότητα των γλυπτών και των ναών οφείλεται ακριβώς στην τόσο ευαίσθητη εκδήλωση της Αγάπης προς τα πάντα. Όταν θάβονταν ο νεκρός, τοποθετούσαν μαζί του μερικά από τα πολύ αγαπημένα του αντικείμενα…

Σε καμμία άλλη γλώσσα η έννοια της Αγάπης δεν εκφράζεται με τόσους λεκτικούς τύπους… Οι θεοί έχουν ο καθένας αγαπημένα ζώα, φυτά, πετρώματα… Όλοι οι Έλληνες μίλησαν για την Αγάπη: φιλόσοφοι, ποιητές κλπ. Οι Έλληνες είναι το γένος της Αγάπης. Για τους Έλληνες, όλες οι αρετές πηγάζουν από την Αγάπη… Το αιώνιο πρότυπο ανθρώπου για τους Έλληνες είναι οι άνθρωποι της Χρυσής Εποχής… Χιλιάδες αρχαία Ελληνικά κείμενα αναφέρονται στην Αγάπη. Σε πολλά σημεία στην αρχαία Ελληνική γραμματεία ο συγγραφέας απευθύνεται στους αναγνώστες με την έκφραση: «Ώ φίλοι». Το επίθετο: «Διίφιλοι» σήμαινε αυτούς που αγαπάει εξαιρετικά ο Δίας…

Θεσμοί, Τέχνη, Ήθος και Κοινωνία

Οι Αμφικτυονίες και τα Κοινά είναι θρησκευτικοί θεσμοί που στόχο έχουν να εμπεδώσουν σχέση Αγάπης… Η ίδρυση των πανελληνίων αθλητικών αγώνων, ( Ολύμπια, Πύθια, Νέμεα, Ίσθμια, Λύκαια κλπ), είχε ακριβώς το ίδιο νόημα… Η γνώση του κόσμου, η Αγάπη για αυτόν σε εξημερώνει. Όχι η άγνοιά του. Αυτή είναι η Ελληνική άποψη. Οι ιερείς των ναών και των ιερών κέντρων στην αρχαία Ελλάδα, ήταν πρόσωπα εξαιρετικά για το ήθος τους… Για τους Έλληνες, η Αγάπη για τον συνάνθρωπο είναι η μεγαλύτερη αξία της ζωής. Είδαμε ότι η αληθινή Αγάπη, δεν ζητάει ανταπόδοση… Έτσι, λοιπόν, σύμφωνα με την Ελληνική Αρετή, πρέπει να αγαπάμε όλους τους συνανθρώπους μας με ανιδιοτέλεια…

Η Δοτικότητα της Ψυχής και οι Άρρηκτοι Οικογενειακοί Δεσμοί

Η Ελληνική Αγάπη, είναι αγνή, πηγαία, ανιδιοτελής, δεν περιμένει ανταπόδοση… Οι Έλληνες, ως λαός, είναι δοτικοί στα συναισθήματά τους. Η βάση για την καλλιτεχνική έκφραση και την δημιουργία, είναι πάντα ένα θερμό ψυχικό κέντρο… Η Αγάπη που μας παρέχουν οι θεοί, έχει άπειρες ποιότητες… Και τα πάντα χαίρονται. Όπως τα χαρούμενα πρόσωπα στους κούρους… Ο θεσμός της κηδείας και ο τρόπος που γινόταν στην αρχαία Ελλάδα, δείχνει πόσο έντονοι ήταν οι δεσμοί… Στις επιτύμβιες στήλες, η συνηθέστερη εικόνα, είναι αυτή του νεκρού σε μια οικογενειακή στιγμή… Μια επιτύμβια που παριστάνει μια γιαγιά και το εγγονάκι της, και οι δύο νεκροί, φέρει την εξής επιγραφή: «Τώρα που είμαστε και οι δύο νεκροί αγαπιόμαστε τόσο όσο αγαπιόμασταν όταν ήμαστε και οι δύο εν ζωή και σε κρατούσα στα χέρια μου»…

Λατρεία, Μυθολογικά Πρότυπα και Ονοματοδοσία της Αγάπης

Απεικονίσεις του Φιλίου Διός υπάρχουν: σε δύο αφιερωματικά ανάγλυφα στην Αττική… Σύμφωνα με χρησμό του μαντείου των Δελφών, ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος του κόσμου, ήταν ο Αγλαός… Πάρα πολλά παραδείγματα έντονης αγάπης υπάρχουν στην Ελληνική Μυθολογία και Ιστορία… Ο Ορφέας και η Ευρυδίκη… Ο Δάμων και ο Φιντίας… Η Άλκηστη και ο Άδμητος… Ο Πυγμαλίων… Ο Νάρκισσος… Ο Αιγέας… Ο Κλεόμβροτος από την Αμβρακία… Η Βασιλώ… Ο Οδυσσέας… Ο Κόδρος… Οι Κορίνθιοι… Ονόματα αρχαίων Ελληνικών πόλεων η τοπωνύμια που φέρουν την έννοια της Αγάπης…

Η Αρμονία στην Τέχνη, ο Θεϊκός Συμβολισμός και η Πολιτική Φιλία

Η ίδια η συμφωνία του ρυθμού, η αρμονία σχημάτων, χρωμάτων… στην αρχαία Ελληνική τέχνη είναι η μεταφορά της Αγάπης… Η Πολυγνώτεια τετραχρωμία… έχει δίκαια αποκληθεί και «τετραχρωμία της Αγάπης»… Συμβολικά, οι θεοί, παρουσιάζονται στην Μυθολογία, να ανήκουν όλοι σε μία οικογένεια… Αυτός ο συμβολισμός… γίνεται για να δοθεί έμφαση στην θερμή σχέση Αγάπης μεταξύ τους. Όταν δύο πόλεις ενέτειναν τις φιλικές τους σχέσεις, έχοντας τους θεούς ως εγγυητές… έφτιαχναν συχνά μαρμάρινες πλάκες με ανάγλυφες τις μορφές των πολιούχων θεών…

Σύγκριση με άλλες θρησκείες

Σύγκριση με άλλες θρησκείες Σε καμμία άλλη θρησκεία η έννοια της Αγάπης δεν είναι τόσο ακέραια, τόσο ολοκληρωμένη, τόσο πλήρης όσο στην Ελληνική Θρησκεία. Για παράδειγμα στο χριστιανισμό υπάρχει μια εκτρωματική και λειψή έννοια αγάπης:

• «Μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε αυτά που είναι μέσα στον κόσμο…» Ιωάννου Α. β:15.
• «Όποιος λοιπόν θελήσει να είναι φίλος του κόσμου, εχθρός του Θεού καθίσταται.»Προς Ιακώβ 4:4
• «Ότε δε προσέρχονται τω κτίσματι αποστρέφεσθαι τον κτίστην.» (Όταν πλησιάζουν τον κόσμο(τη Φύση) απομακρύνονται από το Θεό.) Αθανασίου αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας Κατα Αρριανόν λόγος πρώτος.
• «Τα άνω φρονείτε μη τα επί της γης.»Προς Κολλοσαείς 3:1-2
• «Όποιος ποθεί τον κόσμο, δεν αγαπά το Θεό. Όποιος συναναστρέφεται τον κόσμο, δεν μπορεί να συναναστρέφεται το Θεό. Όποιος φροντίζει τα του κόσμου, δεν φροντίζει τα του Θεού.» Αββά Ισαάκ ο Σύρος. Ασκητικοί Λόγοι. Μελέτημα 2ον ,7.

Η Αποσύνδεση από τον Κόσμο και τη Φύση

Ο χριστιανισμός αποσυνδέει την έννοια της αγάπης τόσο από τον ορατό κόσμο, όσο και από τις αισθήσεις του ανθρώπου. Κάτι τέτοιο όμως είναι και αφύσικο και αδύνατο και περιορίζει την έννοια της αγάπης αφαιρώντας της την πληρότητα. Παρόμοια διαστρέβλωση και έκπτωση της έννοιας της αγάπης υπάρχει στον μουσουλμανισμό.

Η Έλλειψη Αγάπης σε Βασικά Ζητήματα

Ο Χριστιανισμός με πολλούς τρόπους είναι ένα εκδηλωμένο μίσος, σε πολλά ακόμη σημαντικά θέματα ο χριστιανισμός δείχνει έλλειψη αγάπης, όπως το μίσος για τους αλλόδοξους, η υποτίμηση της γυναίκας (ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠΕΚΛΕΙΣΕ ΑΠΟ το θείο επίπεδο), ενώ πάντοτε σε όλους τους λαούς αντιπροσωπευόταν. Όλοι οι λαοί έχουν και ΘΕΟΥΣ και ΘΕΕΣ. Μάλιστα ο αδογμάτιστος χαρακτήρας της Ελληνικής Θρησκείας επιτρέπει σε μια γυναίκα να λατρεύει την ανώτατη θεότητα ως θηλυκή (Ευρυνόμη, Μητέρα των Θεών, Αγαθή Θεά, Φύσις, Ειμαρμένη, κλπ).

Η εχθρική διάθεση για την επιστήμη, τη μόρφωση, την ελευθερία της σκέψης και του λόγου, τη δημοκρατία, ο ίδιος ο δογματικός χαρακτήρας του χριστιανισμού που είναι εξ ορισμού αντίθετος με την έννοια της αγάπης,η υποτίμηση των ζώων και των συναισθημάτων τους (δεν αναγνωρίζουν ύπαρξη ψυχής στα ζώα) η επικύρωση εγκλημάτων του Γιαχβέ εναντίον μη εβραίων, η απειλή του Χριστού για σφαγή αλλόδοξων… «Πλην τους εχθρούς μου εκείνους τους μη θελήσαντας με βασιλεύσαι, αυτούς αγάγετε ώδε και κατασφάξατε αυτούς έμπροσθέν μου» Χριστός (Ιησούς) («Λουκάς» ΙΘ ́ 27-28)…

Αντιγραφές από Αρχαιότερες Θρησκείες

Όσον αφορά το χριστιανισμό, να θυμίσουμε εδώ ότι ο χριστιανισμός μιμήθηκε τον κατά πολύ αρχαιότερο Ινδό θεό Κρίσνα (1200πχ). Ο συγγραφέας Γιώργος Γρηγορομιχελάκης στο βιβλίο του: «Δεκαπέντε Εσταυρωμένοι και Αναστημένοι Σωτήρες» των εκδόσεων (Δαδούχος) εντοπίζει 121 σημεία αντιγραφής… Επίσης, στο παλαιότερο σε σύγκριση με τον χριστιανισμό ιερό βιβλίο των Περσών «Ζενταβέστα», ο θεός Αχουραμάσδα στέλνει τον άγγελό του να ενημερώσει την παρθένο Ντουγκντώ ότι θα γεννήσει με θεική επέμβαση, τον σωτήρα του κόσμου, Ζαρατούστρα. Επίσης ο Παύλος μιμήθηκε τις Ελληνικές ρήσεις περί αγάπης.

Το Ζήτημα του Οίκτου και της Πραγματικής Θυσίας

Τέλος, στο ερώτημα, ποιος δικαιούται να χειρίζεται τον οίκτο περισσότερο, οι Έλληνες ή οι Χριστιανοί, ο Χριστός αν όπως επιθυμούν οι χριστιανοί ήταν θεός, δεν πόνεσε στο σταυρό… (Σε ένα αντίστοιχο παράδειγμα στην αρχαία Ελλάδα, ο Ξενοφάνης είπε στους Αιγυπτίους σχετικά με τον θάνατο του θεού Όσιρι, να μην τιμούν τον Όσιρι ως θεό, αν τον θεωρούν θνητό, η να μη θρηνούν γι αυτόν αν πιστεύουν πως είναι θεός). Άρα, πέραν του γεγονότος ότι ο Χριστιανισμός ως θρησκεία είναι ένα κλεψίτυπο, δικαιούται να χειρίζεται τον οίκτο σε μικρότερο βαθμό από ότι ο Ελληνισμός, για τους ακόλουθους λόγους:

Ο ένθεος ΕΥΜΟΛΠΙΔΗΣ, ο τελευταίος Ιεροφάντης της Ελευσίνας Νεστόριος, η μεγάλη αυτή μορφή της Ελληνικής Θρησκείας, άνθρωπος όντας, αφού βασανίστηκε και μαρτύρησε, σφαγιάστηκε από τους χριστιανούς για την Αγάπη των Θεών και την πίστη του. Βέβαια, μετά το θάνατό του απεθεώθη… Άρα, όχι μόνο λόγω του Ευμολπίδη θεανθρώπου, η άλλων που απεθεώθησαν, αλλά και επειδή οι Έλληνες θυματοποιήθηκαν ως λαός ολόκληρος αφού σφαγιάστηκαν κατά χιλιάδες, η γνωστή γενοκτονία των Ελλήνων από τους χριστιανούς, ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟΥΝΤΑΙ ΚΑΤ ΕΞΟΧΗΝ ΝΑ ΧΕΙΡΙΖΟΝΤΑΙ ΤΟΝ ΟΙΚΤΟ ως κεντρικό στοιχείο του πως κανείς θυσιαζόμενος για τους συνανθρώπους του, την Αγάπη και το δίκαιο ανεβαίνει στους ουρανούς.

Το άρθρο Η Αγάπη στην Ελληνική Θρησκεία: Τέχνη, Μυστήρια & Ήρωες (Μέρος 4ο) εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Σήμερα, πολλοί τουρίστες που επισκέπτονται την Αίγυπτο αγνοούν ένα κρίσιμο ιστορικό γεγονός. Οι Έλληνες, οι Μακεδόνες και, αργότερα, οι Ρωμαίοι έχτισαν πολλά από τα διάσημα αρχαία μνημεία που θαυμάζουμε στα ταξίδια μας.

Δύο εμβληματικές προσωπικότητες ορίζουν την αρχή και το τέλος της ελληνικής κυριαρχίας στην περιοχή. Αρχικά, ο Μέγας Αλέξανδρος (356–323 π.Χ.) εγκαινιάζει αυτή τη νέα εποχή. Τελικά, η Κλεοπάτρα (περ. 69–30 π.Χ.) την κλείνει οριστικά. Παρά τις στρατηγικές συμμαχίες της με υψηλόβαθμους πολιτικούς, έχασε το αιγυπτιακό βασίλειο από τον Οκταβιανό Αύγουστο, παραδίδοντάς το έτσι στη ρωμαϊκή υπερδύναμη.

Διπλωματία και Πολιτιστικός Σεβασμός

Όταν ο Αλέξανδρος κατέκτησε την Αίγυπτο και την Ανατολή, δεν επέβαλε βίαια τον πολιτισμό του. Αντίθετα, έδειξε βαθύ σεβασμό στις τοπικές κουλτούρες και θρησκείες. Επιπλέον, στελέχωσε τις αποστολές του με φιλοσόφους, μελετητές και επιστήμονες.

Οι Έλληνες ήρθαν αντιμέτωποι με μια αιγυπτιακή τέχνη που μετρούσε ήδη τρεις χιλιετίες ζωής. Η ομορφιά αλλά και οι κολοσσιαίες διαστάσεις των αιγυπτιακών μνημείων ασκούσαν μια ακαταμάχητη δύναμη που γοήτευσε τους νέους ηγεμόνες.

Η Γέννηση ενός Νέου Καλλιτεχνικού Ρεύματος

Αντί να καταστρέψουν το παρελθόν, οι νέοι άρχοντες το εξέλιξαν. Επομένως, η φαραωνική τέχνη διατήρησε τον παραδοσιακό της χαρακτήρα, αλλά ταυτόχρονα αφομοίωσε δημιουργικά τις νέες επιρροές.

Οι ηγέτες ίδρυσαν νέες πόλεις με κεντρικό άξονα τον πολιτισμικό συγκερασμό. Έτσι, ο ελληνικός κόσμος ενώθηκε αρμονικά με τον αιγυπτιακό, παράγοντας ένα συναρπαστικό, νέο στυλ τέχνης.

Το Άγαλμα: Το Πρόσωπο του Έλληνα, το Σώμα του Φαραώ

Αυτό το υπέροχο άγαλμα από ροζ γρανίτη, το οποίο είναι ελαφρώς μικρότερο από το φυσικό μέγεθος, αποτελεί το τέλειο παράδειγμα αυτής της πολιτισμικής ένωσης. Ο καλλιτέχνης λάξευσε ένα κλασικό ελληνικό πρόσωπο πάνω στο σώμα ενός Αιγύπτιου Φαραώ.

Συνεπώς, το έργο απεικονίζει τον Μέγα Αλέξανδρο ή κάποιον από τους διαδόχους του. Ωστόσο, οι ειδικοί κλίνουν με βεβαιότητα προς τον Αλέξανδρο. Οι πυκνές μπούκλες που ξεπροβάλλουν κάτω από το βασιλικό κάλυμμα της κεφαλής και ο ιερός όφις, σε συνδυασμό με το καθαρά ελληνικό στυλ του προσώπου της εποχής, επιβεβαιώνουν την ταυτότητα του μεγάλου στρατηλάτη.

Το άρθρο Ο Μέγας Αλέξανδρος ως Φαραώ: Όταν η Ελληνική Τέχνη Συναντά την Αίγυπτο εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Σύνοψη

• Αρχαιολόγοι ανακάλυψαν χαραγμένες πέτρινες πλάκες σε ταφικούς τύμβους της Χακασίας στη νότια Σιβηρία.
• Τα πετρογλυφικά απεικονίζουν σκηνές κυνηγιού, ανθρώπινες μορφές και συμβολικά μοτίβα.
• Η ενσωμάτωσή τους σε σφραγισμένους τάφους επέτρεψε ακριβή χρονολόγηση.
• Οι πλάκες συνδέονται με την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου (8ος αι. π.Χ. – 2ος αι. μ.Χ.).
• Ορισμένες χρησιμοποιήθηκαν τελετουργικά, ενώ άλλες επαναχρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό.
• Τα ευρήματα αποκαλύπτουν αλλαγές στις θρησκευτικές και πολιτισμικές αντιλήψεις των νομαδικών λαών της στέπας.
• Η Χακασία επιβεβαιώνει τον ρόλο της ως σημαντικό αρχαιολογικό κέντρο της Ευρασίας.

Αρχαία Πετρογλυφικά στη Σιβηρία

Αρχαιολόγοι από το Ινστιτούτο Ιστορίας του Υλικού Πολιτισμού έφεραν στο φως εντυπωσιακές πέτρινες πλάκες με χαραγμένες σκηνές κυνηγιού και συμβολικές παραστάσεις. Ανακάλυψαν αυτά τα μοναδικά ευρήματα σε αρχαίους ταφικούς τύμβους στη Χακασία της νότιας Σιβηρίας. Η μελέτη τους προσφέρει σπάνια χρονολογικά στοιχεία για την τέχνη των βράχων στην περιοχή και ρίχνει νέο φως στο πώς οι αρχαίες κοινότητες αξιοποιούσαν ιερά αντικείμενα για χιλιάδες χρόνια.

Οι ερευνητές εστίασαν την προσοχή τους στην περιοχή Ασκίζσκι, η οποία φημίζεται για την πλούσια αρχαιολογική της κληρονομιά. Εκεί, εξέτασαν δύο νεκροταφεία που οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν αδιάκοπα για πάνω από 3.000 χρόνια, ξεκινώντας από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού.

Μια Σπάνια Ευκαιρία για Χρονολόγηση

Συνήθως, οι αρχαιολόγοι εντοπίζουν τις βραχογραφίες (πετρογλυφικά) σε ανοιχτούς βράχους της Σιβηρίας. Ωστόσο, αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες όταν προσπαθούν να τις χρονολογήσουν, καθώς απουσιάζουν τα συνοδευτικά αρχαιολογικά ευρήματα.

Αντίθετα, η συγκεκριμένη ανακάλυψη αλλάζει εντελώς τα δεδομένα. Επειδή οι αρχαίοι κατασκευαστές ενσωμάτωσαν τις πλάκες μέσα σε σφραγισμένους τάφους, οι επιστήμονες μπορούν πλέον να τις συνδέσουν με ακρίβεια με συγκεκριμένες περιόδους. Αναλύοντας τα κτερίσματα των τάφων και τα καλλιτεχνικά στοιχεία, οι ειδικοί κατάφεραν να συνδέσουν τις πλάκες με την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου (8ος αιώνας π.Χ. έως 2ος αιώνας μ.Χ.).

Σκηνές Κυνηγιού και Μυστηριώδη Σύμβολα

Από τις δέκα πλάκες που εξετάστηκαν, οι έξι φέρουν ξεκάθαρες εικόνες.

Αρχικά, ξεχωρίζει μια δυναμική σκηνή κυνηγιού: ένας άνθρωπος μαζί με τον σκύλο του καταδιώκουν ένα μεγάλο ζώο, το οποίο πιθανότατα έχει μυθολογική σημασία. Τέτοιες παραστάσεις αποδεικνύουν πόσο κρίσιμο ρόλο έπαιζε το κυνήγι στην οικονομία και την κοσμοθεωρία των αρχαίων λαών της στέπας.

Επιπλέον, οι μεταγενέστερες πλάκες παρουσιάζουν πιο αφηρημένα μοτίβα. Οι καλλιτέχνες σχεδίασαν σπείρες, λαβυρινθώδεις γραμμές και σχηματικές ανθρώπινες φιγούρες. Εξίσου ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι ορισμένα χαραγμένα όπλα, όπως τσεκούρια, τόξα και στιλέτα, ταιριάζουν απόλυτα με τα πραγματικά όπλα που βρήκαν οι ανασκαφείς στους ίδιους τάφους.

Όταν τα Ιερά Σύμβολα Γίνονται Οικοδομικά Υλικά

Μια από τις πιο συναρπαστικές πτυχές της έρευνας αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίοι τοποθέτησαν αυτές τις πλάκες στους ταφικούς τύμβους (κουργκάν).

• Τελετουργική Χρήση: Ορισμένες πλάκες ενσωματώθηκαν προσεκτικά στη δομή του τάφου, γεγονός που δείχνει ότι οι τεχνίτες τις δημιούργησαν ειδικά για τη συγκεκριμένη κηδεία.
• Επαναχρησιμοποίηση: Άλλες πλάκες, όμως, κρύβουν μια διαφορετική ιστορία. Οι ερευνητές τις βρήκαν αναποδογυρισμένες, σπασμένες ή κομματιασμένες ακριβώς πάνω στα σκαλίσματά τους.

Αυτό το στοιχείο αποδεικνύει ότι οι μεταγενέστεροι κάτοικοι χρησιμοποίησαν παλαιότερες ιερές πέτρες απλώς ως οικοδομικό υλικό. Επομένως, βλέπουμε ξεκάθαρα πώς άλλαξαν οι πολιτισμικές αντιλήψεις στο πέρασμα του χρόνου, μετατρέποντας τα άλλοτε ιερά σύμβολα σε κοινά υλικά κατασκευής.

Χακασία: Ένα Ζωντανό Αρχείο της Ιστορίας

Η Χακασία αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά αρχαιολογικά τοπία ολόκληρης της Ευρασίας. Βρίσκεται στη νότια Σιβηρία και λειτούργησε για χιλιετίες ως κομβικό σταυροδρόμι για πολλούς νομαδικούς πολιτισμούς.

Σήμερα, τα πρόσφατα ευρήματα λειτουργούν ως «σημεία αναφοράς» για τους ερευνητές. Συγκρίνοντας αυτά τα ασφαλώς χρονολογημένα πετρογλυφικά με άλλα που βρίσκονται στην ύπαιθρο, οι αρχαιολόγοι μπορούν πλέον να αποκρυπτογραφήσουν την ιστορία της τέχνης ολόκληρης της περιοχής. Καθώς οι ανασκαφές συνεχίζονται, οι αρχαίοι ταφικοί τύμβοι της Σιβηρίας υπόσχονται να μας αποκαλύψουν ακόμη περισσότερα μυστικά για τον πνευματικό κόσμο των αρχαίων κοινωνιών.

Το άρθρο Αρχαία Πετρογλυφικά στη Σιβηρία: Νέα Ανακάλυψη Αλλάζει τα Δεδομένα στη Χακασία εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Οι περίφημοι Riace Bronzes, που ανακαλύφθηκαν το 1972 στον βυθό του Ιονίου Πελάγους κοντά στη νότια Ιταλία, συνεχίζουν να αποκαλύπτουν νέα μυστικά για την τελειότητα της αρχαίας ελληνικής τέχνης.

Μια σύγχρονη επιστημονική έρευνα αποκάλυψε ότι ακόμη και τα δόντια ενός από τα αγάλματα σχεδιάστηκαν σύμφωνα με τη Χρυσή Τομή, την περίφημη μαθηματική αναλογία που συνδέεται με την αρμονία και την ομορφιά.

Τι εξέτασε η νέα επιστημονική έρευνα;

Το 2022, ερευνητές από το Sapienza University of Rome ξεκίνησαν μια καινοτόμο μελέτη με στόχο να κατανοήσουν τη μεθοδολογία κατασκευής των αγαλμάτων πριν από περίπου 2.500 χρόνια.

Οι επιστήμονες επικεντρώθηκαν ιδιαίτερα στον λεγόμενο «νεαρό πολεμιστή». Το άγαλμα αυτό διαθέτει μια εξαιρετικά σπάνια λεπτομέρεια:
👉 λεπτό φύλλο αργύρου που αποδίδει τα επάνω δόντια.

Για πρώτη φορά πραγματοποιήθηκε μορφομετρική ανάλυση των χαρακτηριστικών του προσώπου, εξετάζοντας αν εφαρμόστηκαν συγκεκριμένες μαθηματικές αναλογίες στην κατασκευή του.

Η Χρυσή Τομή στο πρόσωπο και στο χαμόγελο

Η έρευνα έδειξε ότι ο αρχαίος γλύπτης σχεδίασε το πρόσωπο και τα δόντια του αγάλματος σύμφωνα με την αναλογία 1 : 1,618, γνωστή ως Χρυσή Τομή.

Αυτό σημαίνει ότι:

• το πλάτος και το μήκος των μπροστινών δοντιών βρίσκονται σε αρμονική σχέση,
• τα κεντρικά δόντια σχετίζονται αναλογικά με τα πλάγια,
• τα δόντια συνδέονται αισθητικά με τη συνολική δομή του προσώπου.

Με άλλα λόγια, η ομορφιά δεν ήταν τυχαία. Ο γλύπτης φαίνεται πως «προγραμμάτισε» μαθηματικά την ιδανική ανθρώπινη μορφή.

Γιατί τα Αγάλματα του Ριάτσε θεωρούνται μοναδικά;

Τα δύο χάλκινα αγάλματα πιθανότατα κατασκευάστηκαν στην Ελλάδα μεταξύ 450–460 π.Χ., στην ακμή της Κλασικής περιόδου.

Αν και ο δημιουργός τους παραμένει άγνωστος, αρκετοί μελετητές έχουν συνδέσει το έργο με μεγάλους γλύπτες όπως ο Phidias ή ο Myron.

Οι μορφές παριστάνουν δύο γυμνούς πολεμιστές, ελαφρώς μεγαλύτερους από το φυσικό μέγεθος. Η στάση σώματος και η ένταση της έκφρασης αποδίδουν τη στιγμή πριν από τη μάχη.

Πιθανότατα χάθηκαν στη θάλασσα όταν οι Ρωμαίοι μετέφεραν ελληνικά έργα τέχνης στην Ιταλία, μεταξύ 1ου και 2ου αιώνα π.Χ.

Γιατί σώθηκαν τόσο λίγα ελληνικά χάλκινα αγάλματα;

Ο χαλκός ήταν πολύτιμο υλικό. Στους επόμενους αιώνες τα περισσότερα αγάλματα λιώθηκαν για επαναχρησιμοποίηση.

Για αυτόν τον λόγο, τα Αγάλματα του Ριάτσε ανήκουν στα ελάχιστα σωζόμενα αυθεντικά ελληνικά χάλκινα γλυπτά παγκοσμίως.

Η Χρυσή Τομή από την αρχαιότητα στη σύγχρονη οδοντιατρική

Το πιο εντυπωσιακό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι η ίδια αισθητική αναλογία χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα.

Στη σύγχρονη οδοντιατρική:

• η σχέση μήκους–πλάτους των άνω τομέων,
• η αναλογία μεταξύ ορατών δοντιών,
• και η σύνδεση δοντιών και προσώπου

παραμένουν βασικοί κανόνες για ένα αρμονικό χαμόγελο.

Έτσι, η αρχαία ελληνική αισθητική συνεχίζει να επηρεάζει την επιστήμη και την ιατρική χιλιάδες χρόνια αργότερα.

Τι δείχνει τελικά αυτή η ανακάλυψη;

Η μελέτη αποκαλύπτει ότι οι αρχαίοι Έλληνες δεν δημιουργούσαν μόνο με καλλιτεχνική έμπνευση αλλά και με μαθηματική ακρίβεια.

Η ομορφιά αντιμετωπιζόταν ως θεϊκή αναλογία — ένας συνδυασμός τέχνης, επιστήμης και φιλοσοφίας.

Μελλοντικές έρευνες, μέσω 3D μοντέλων και άμεσων μετρήσεων, αναμένεται να επιβεβαιώσουν ακόμη περισσότερο τον ρόλο της Χρυσής Τομής στη δημιουργία αυτών των αριστουργημάτων.

Το άρθρο Χρυσή Τομή και Αγάλματα του Ριάτσε: Το Μυστικό της Τέλειας Ομορφιάς που Ανακάλυψαν οι Επιστήμονες εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Σύνοψη

• Το «The Swing» ζωγραφίστηκε το 1767 από τον Jean-Honoré Fragonard.
• Απεικονίζει μια ερωτική και σατιρική σκηνή της γαλλικής αριστοκρατίας.
• Ο πίνακας είναι γεμάτος συμβολισμούς επιθυμίας και μυστικότητας.
• Η γυναίκα παρουσιάζεται ως ενεργός πρωταγωνίστρια.
• Αποτελεί κορυφαίο έργο της αισθητικής Ροκοκό.

Τι απεικονίζει ο πίνακας «The Swing»;

Ο πίνακας «The Swing» δημιουργήθηκε το 1767 από τον Γάλλο ζωγράφο Jean-Honoré Fragonard και αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έργα της εποχής του Ροκοκό.

Με την πρώτη ματιά, βλέπουμε μια νεαρή γυναίκα ντυμένη στα ροζ να αιωρείται σε μια κούνια μέσα σε έναν καταπράσινο κήπο. Πίσω της, ένας άνδρας σπρώχνει την κούνια, ενώ ένας δεύτερος κρύβεται ανάμεσα στους θάμνους και παρατηρεί διακριτικά κάτω από το φόρεμά της.

Ωστόσο, η σκηνή δεν είναι αθώα. Αντίθετα, ο ζωγράφος δημιουργεί ένα παιχνίδι συμβολισμών, επιθυμίας και κοινωνικής ειρωνείας.

Η κρυφή ιστορία πίσω από το έργο

Το έργο δεν γεννήθηκε τυχαία. Ένας Γάλλος αριστοκράτης ζήτησε από τον Fragonard να ζωγραφίσει την ερωμένη του πάνω σε κούνια, ενώ ένας ιερωμένος θα την έσπρωχνε.

Ο καλλιτέχνης τροποποίησε ελαφρώς την ιδέα. Αντικατέστησε τον επίσκοπο με έναν ανυποψίαστο σύζυγο, μετατρέποντας έτσι τη σκηνή σε σατιρικό σχόλιο για την αριστοκρατική κοινωνία του 18ου αιώνα.

Έτσι, ο πίνακας γίνεται ταυτόχρονα:

• ερωτική φαντασίωση,
• κοινωνική σάτιρα,
• και κρυφή κριτική της ηθικής της εποχής.

Συμβολισμοί που αλλάζουν την ερμηνεία

Ο Fragonard γέμισε τον πίνακα με λεπτομέρειες που αποκαλύπτουν βαθύτερα νοήματα.

Το παπούτσι που πετά στον αέρα

Καθώς η γυναίκα αιωρείται, ένα παπούτσι εκτοξεύεται. Στον 18ο αιώνα, μια τέτοια χειρονομία θεωρούνταν έντονα ανάρμοστη και συνδεόταν με ερωτική ελευθερία.

Ο κρυμμένος θαυμαστής

Ο άνδρας στους θάμνους δεν κοιτά τυχαία. Η στάση του σώματος δείχνει επιθυμία και συμμετοχή σε ένα μυστικό παιχνίδι.

Ο Έρωτας που ζητά σιωπή

Ένα άγαλμα του θεού Cupid τοποθετεί το δάχτυλο στα χείλη του. Η χειρονομία υποδηλώνει ότι ο έρωτας απαιτεί μυστικότητα.

Ο σκύλος της πίστης

Στην κάτω γωνία εμφανίζεται ένας σκύλος — παραδοσιακό σύμβολο συζυγικής πίστης — που όμως μοιάζει ανήσυχος, σαν να αντιλαμβάνεται την απιστία.

Είναι η γυναίκα θύμα ή κυρίαρχη της σκηνής;

Η μεγάλη συζήτηση γύρω από το έργο αφορά τον ρόλο της γυναίκας.

Αρχικά, φαίνεται αντικείμενο παρακολούθησης. Όμως μια πιο προσεκτική ανάγνωση αποκαλύπτει κάτι διαφορετικό.

Η γυναίκα:

• βρίσκεται στο κέντρο του φωτός,
• ελέγχει τον ρυθμό της κίνησης,
• γνωρίζει ότι την παρατηρούν.

Με άλλα λόγια, δεν παρουσιάζεται παθητική. Αντίθετα, συμμετέχει ενεργά στο παιχνίδι αποπλάνησης.

Ο Fragonard μετατρέπει έτσι τη σκηνή σε γιορτή νεότητας, ελευθερίας και γυναικείας αυτοπεποίθησης.

Το Ροκοκό και η αισθητική της απόλαυσης

Το έργο αποτελεί κορυφαίο παράδειγμα της καλλιτεχνικής τάσης Ροκοκό, η οποία προτιμούσε:

• έντονα χρώματα,
• παιχνιδιάρικες σκηνές,
• πολυτέλεια,
• αισθησιασμό,
• και ελαφρότητα αντί σοβαρότητας.

Ο καταπράσινος κήπος μοιάζει σχεδόν ζωντανός. Το φως διαχέεται απαλά, ενώ τα χρώματα ενισχύουν την αίσθηση χαράς και κίνησης.

Όλα περιστρέφονται γύρω από την ενέργεια της πρωταγωνίστριας.

Γιατί το «The Swing» θεωρείται αριστούργημα;

Ο πίνακας ξεχωρίζει επειδή λειτουργεί σε πολλά επίπεδα ταυτόχρονα:

• Είναι οπτικά εντυπωσιακός
• Κρύβει συμβολισμούς
• Σχολιάζει την κοινωνία της εποχής
• Περιέχει χιούμορ και ειρωνεία
• Αφήνει ανοιχτή την ερμηνεία

Ο θεατής καλείται να αποφασίσει μόνος του: βλέπει μια σκηνή ηδονοβλεψίας ή μια γυναίκα που ελέγχει πλήρως το παιχνίδι;

Το άρθρο The Swing του Fragonard: Τα κρυφά νοήματα πίσω από το διάσημο αριστούργημα εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Μια πρωτοποριακή αρχαιομετρική μελέτη φέρνει στο φως μια μέχρι σήμερα άγνωστη τεχνική ρωμαϊκής τοιχογραφίας στη νοτιοανατολική Ισπανία, ανατρέποντας όσα γνωρίζαμε για τη διακόσμηση των πολυτελών κατοικιών της ρωμαϊκής εποχής.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Scientific Reports, αποκαλύπτει ότι οι ζωγράφοι της Domus του Salvius στην αρχαία Carthago Nova (σημερινή Cartagena) ανέπτυξαν μια εξαιρετικά σύνθετη και έως τώρα ατεκμηρίωτη μέθοδο εφαρμογής του κιννάβαρου — του περιβόητου «κόκκινου χρυσού» της ρωμαϊκής τέχνης.

Η ανακάλυψη αυτή δεν φωτίζει απλώς την καλλιτεχνική πρακτική της ρωμαϊκής Ισπανίας, αλλά αναδεικνύει και την τεχνολογική ευφυΐα των αρχαίων τεχνιτών.

Η Domus του Salvius: ένα ρωμαϊκό σπίτι διατηρημένο στον χρόνο

Η Domus του Salvius συγκαταλέγεται στα καλύτερα διατηρημένα ρωμαϊκά σπίτια της Καρθαγένης. Χρονολογείται στα τέλη του 1ου και στις αρχές του 2ου αιώνα μ.Χ. και αντικατοπτρίζει τον πλούτο και την πολιτιστική καλλιέργεια των τοπικών ελίτ κατά την περίοδο της Υψηλής Αυτοκρατορίας.

Στο επίκεντρο της μελέτης βρέθηκε το Δωμάτιο 3, το οποίο οι ερευνητές ταυτίζουν με ένα triclinum (επίσημη τραπεζαρία), βάσει της μορφής του ψηφιδωτού δαπέδου. Το στοιχείο που το καθιστά μοναδικό είναι ότι οι τοιχογραφίες διατηρούνται πλήρως στη θέση τους, γεγονός σπάνιο για ρωμαϊκά σπίτια.

Αυτό επέτρεψε στους επιστήμονες να ανασυνθέσουν ολόκληρο το διακοσμητικό πρόγραμμα και να λάβουν μικροσκοπικά δείγματα με απόλυτη ακρίβεια.

Από την αισθητική στη χημεία: μια πολυεπιστημονική προσέγγιση

Η ερευνητική ομάδα δεν περιορίστηκε στη μορφολογική ή στιλιστική ανάλυση. Αντίθετα, επιδίωξε να αποκαλύψει τις τεχνικές “συνταγές” των Ρωμαίων ζωγράφων, εξετάζοντας υλικά, πρακτικές εργαστηρίων και τρόπους εφαρμογής των χρωστικών με σύγχρονες αρχαιομετρικές μεθόδους.

Το μυστικό κρύβεται στο κονίαμα

Η πρώτη έκπληξη προέκυψε από το υπόστρωμα των τοιχογραφιών. Αν και αρχικά έμοιαζε να αποτελείται από δύο στρώσεις, η μικροσκοπική ανάλυση αποκάλυψε ένα σύνθετο σύστημα τεσσάρων στρωμάτων.

Το τελικό στρώμα χρώματος εδράζεται πάνω σε τρεις προπαρασκευαστικές επιφάνειες από μικριτικό ασβέστη, ένα ανθεκτικό υλικό που πιθανότατα προερχόταν από τοπικά λατομεία της ορεινής ζώνης της Καρθαγένης.

Στα αδρανή υλικά εντοπίστηκαν μάρμαρο, χαλαζίας, σχιστόλιθος, ασβεστόλιθος και δολομίτης — στοιχεία που μαρτυρούν υψηλό επίπεδο τεχνικής κατάρτισης. Η απουσία θαλάσσιων βιοκλαστών δείχνει ότι το συγκεκριμένο εργαστήριο ακολουθούσε διαφορετικές πρακτικές προμήθειας υλικών σε σχέση με άλλα της περιοχής.

Η παλέτα του ζωγράφου: από ώχρα έως αιγυπτιακό μπλε

Η ανάλυση των χρωστικών πραγματοποιήθηκε με φασματοσκοπία Raman, αποκαλύπτοντας μια εξαιρετικά εκλεπτυσμένη παλέτα:

• Λευκό: ανθρακικό ασβέστιο (ασβέστης)
• Μαύρο: φυτικός άνθρακας
• Κίτρινο: γκαιτίτης (κίτρινη ώχρα)
• Πράσινο: πράσινη γη (γλαυκονίτης)
• Μπλε: αιγυπτιακό μπλε

Το αιγυπτιακό μπλε, το παλαιότερο συνθετικό χρώμα στην ιστορία, χρησιμοποιήθηκε τόσο καθαρό όσο και σε μείγματα με πράσινη γη, δημιουργώντας πιο ψυχρούς και φωτεινούς τόνους — μια επιλογή που υπογραμμίζει την αισθητική και τεχνική ευαισθησία των ζωγράφων.

Κιννάβαρις: ο «κόκκινος χρυσός» της Ρώμης

Το μεγαλύτερο εύρημα αφορά τον κιννάβαρη (θειούχο υδράργυρο), ένα από τα ακριβότερα χρώματα της αρχαιότητας, που εξορυσσόταν σε περιοχές όπως το Almadén. Η υψηλή του αξία και η επικινδυνότητα της παραγωγής του καταγράφονται ήδη από τον Pliny the Elder.

Η παρουσία του στην Domus του Salvius αποδεικνύει ότι η χρήση πολυτελών χρωστικών συνεχίστηκε και σε μεταγενέστερες περιόδους, παρά τις οικονομικές μεταβολές.

Μια άγνωστη μέχρι σήμερα τεχνική στρωμάτωσης

Το πραγματικά επαναστατικό στοιχείο δεν ήταν απλώς η χρήση του κιννάβαρη, αλλά ο τρόπος εφαρμογής του.

Οι ζωγράφοι τοποθέτησαν πρώτα ένα υπόστρωμα από κίτρινη ώχρα (γκαιτίτη) και, όσο αυτό ήταν ακόμη νωπό, εφάρμοσαν ένα μείγμα κιννάβαρη και αιματίτη. Η τεχνική αυτή έχει καταγραφεί ελάχιστες φορές στον ρωμαϊκό κόσμο, με μοναδικά συγκρίσιμα παραδείγματα σε περιοχές όπως η Ephesus.

Γιατί τόση πολυπλοκότητα;

Οι ερευνητές προτείνουν δύο βασικές ερμηνείες:

Οικονομική στρατηγική

Η ανάμειξη κιννάβαρη με φθηνότερο αιματίτη επέτρεπε τη μεγιστοποίηση της χρήσης ενός πανάκριβου υλικού.

Τεχνική προστασία

Ο κιννάβαρης είναι φωτοχημικά ασταθής. Το κίτρινο υπόστρωμα και το μείγμα των χρωστικών πιθανότατα λειτουργούσαν ως σταθεροποιητικό φράγμα, επιβραδύνοντας τη φθορά.

Ένα νέο κεφάλαιο στη ρωμαϊκή τέχνη της Ισπανίας

Η μελέτη αλλάζει ριζικά την εικόνα της ρωμαϊκής ζωγραφικής στην Ιβηρική. Αποκαλύπτει εργαστήρια με βαθιά γνώση των υλικών, ικανά να καινοτομούν, να πειραματίζονται και να συνδυάζουν τέχνη, χημεία και οικονομία.

Στους κόκκινους τοίχους αυτής της αρχαίας τραπεζαρίας δεν αντικατοπτρίζεται μόνο το κύρος του ιδιοκτήτη, αλλά και η εντυπωσιακή ευφυΐα των Ρωμαίων τεχνιτών, που κατάφεραν να μετατρέψουν τον «κόκκινο χρυσό» σε διαχρονική ομορφιά.

Το άρθρο Ανακάλυψη-σοκ: Άγνωστη τεχνική ρωμαϊκής ζωγραφικής με κιννάβαρη στην Καρθαγένη εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Περισσότερα από πενήντα χρόνια μετά τη μεγάλη πλημμύρα του ποταμού Άρνο το 1966, ένα από τα πιο συγκινητικά έργα της αρχαίας Ετρουσκικής τέχνης στη Φλωρεντία ανέκτησε τη χαμένη του λάμψη. Η περίφημη Urna del Bottarone, μια ταφική λάρνακα ηλικίας περίπου 2.400 ετών, αποκαταστάθηκε επιστημονικά και αποκάλυψε ξανά τα αυθεντικά της χρώματα, μεταμορφώνοντας πλήρως την εικόνα που είχαμε για το έργο.

Η λάρνακα φυλάσσεται σήμερα στο Museo Archeologico Nazionale di Firenze και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα δείγματα ετρουσκικής ταφικής γλυπτικής.

Από την καταστροφή της πλημμύρας στην επιστημονική αναγέννηση

Τον Νοέμβριο του 1966, ο ποταμός Άρνο υπερχείλισε και πλημμύρισε μεγάλο μέρος της Φλωρεντίας. Τα νερά και η λάσπη εισχώρησαν στο μουσείο, καλύπτοντας αποθήκες, εργαστήρια συντήρησης και εκατοντάδες αρχαιότητες.

Η Urna del Bottarone σώθηκε, όμως υπέστη σοβαρές φθορές.

Η πρώτη αποκατάσταση (1969–1970) επικεντρώθηκε κυρίως στον καθαρισμό της λάσπης και στη σταθεροποίηση εύθραυστων σημείων, ιδιαίτερα στο κεφάλι της ανδρικής μορφής. Παρ’ όλα αυτά, με την πάροδο των δεκαετιών, η επιφάνεια της γλυπτικής σύνθεσης έχασε τη ζωντάνια της και γκριζάρισε, κρύβοντας τα αρχικά της χρώματα.

Το 2022 ξεκίνησε μια νέα διεθνής εκστρατεία συντήρησης, μέσω συνεργασίας Ιταλίας και Ελβετίας. Χάρη σε σύγχρονες τεχνικές απεικόνισης και πολυφασματικής ανάλυσης, οι ειδικοί εντόπισαν χρωστικές αόρατες στο ανθρώπινο μάτι.

Ανάμεσά τους αναγνωρίστηκαν:

• αιγυπτιακό μπλε,
• ώχρα με βάση τον σίδηρο,
• έντονο κόκκινο κιννάβαρι.

Η ανακάλυψη αυτή άλλαξε ριζικά την αντίληψη για το έργο.

Ένα σπάνιο θέμα στην ετρουσκική ταφική τέχνη

Η λάρνακα κατασκευάστηκε μεταξύ 425 και 380 π.Χ. από λευκό αλάβαστρο με γκρι φλέβες. Ανακαλύφθηκε το 1864 κοντά στην Città della Pieve και εντάχθηκε στις συλλογές της Φλωρεντίας το 1887.

Στο κάλυμμά της απεικονίζεται ένα ζευγάρι ξαπλωμένο σε τρυφερό εναγκαλισμό. Η σκηνή ξεχωρίζει από άλλες ετρουσκικές ταφικές παραστάσεις της ίδιας περιόδου.

Συνήθως, οι νεκροί συνοδεύονταν από φτερωτές δαιμονικές μορφές που οδηγούσαν την ψυχή στον Άδη. Εδώ όμως παρουσιάζεται ξεκάθαρα η σύζυγος, η οποία αποκαλύπτεται συμβολικά σηκώνοντας το πέπλο της.

Η κίνηση αυτή μετατρέπει τη σκηνή από μυθολογική σε βαθιά ανθρώπινη.

Η αγκαλιά είναι ήρεμη και αξιοπρεπής. Δεν επιδιώκει εντυπωσιασμό, αλλά εκφράζει οικειότητα και συντροφικότητα — στοιχεία που αντικατοπτρίζουν τη θέση της γυναίκας στην ετρουσκική κοινωνία.

Σε αντίθεση με τον ελληνικό κόσμο της ίδιας εποχής, οι Ετρούσκες γυναίκες:

• συμμετείχαν σε συμποσιακές εκδηλώσεις,
• κατείχαν περιουσία,
• απεικονίζονταν δημόσια δίπλα στους συζύγους τους.

Η Τεφροδόχος του Bottarone: Ετρουσκική λάρνακα με παράσταση ανακλινόμενου ζεύγους. Ένα εξαιρετικό δείγμα ταφικής τέχνης που διατηρεί την αρχαία πολυχρωμία του. The Direzione regionale Musei nazionali della Toscana

Οι Ετρούσκοι και η ιδέα της μεταθανάτιας ζωής

Ο ετρουσκικός πολιτισμός άνθησε στην κεντρική Ιταλία από τον 8ο έως τον 3ο αιώνα π.Χ., πριν απορροφηθεί σταδιακά από τη Ρωμαϊκή Δημοκρατία.

Οι ταφικές λάρνακες από πόλεις όπως το Κιούζι και η Βολτέρα συχνά απεικόνιζαν ανακλινόμενες μορφές σε σκηνές συμποσίου. Το συμπόσιο λειτουργούσε ως σύμβολο αιώνιας ζωής.

Αρχικά, τα έργα αυτά ήταν έντονα χρωματισμένα. Ωστόσο, η απώλεια των χρωστικών ουσιών οδήγησε για αιώνες στην εσφαλμένη αντίληψη ότι η αρχαία γλυπτική ήταν λευκή.

Η σύγχρονη επιστήμη αποκατάστασης αποδεικνύει πλέον ότι ο αρχαίος μεσογειακός κόσμος ήταν γεμάτος χρώμα.

Η επανεμφάνιση ενός έργου με νέο νόημα

Η αποκατεστημένη Urna del Bottarone παρουσιάστηκε πρόσφατα στο κοινό κατά τη διάρκεια πολιτιστικής εκδήλωσης στη Φλωρεντία, συμβολίζοντας τη μετάβαση από την καταστροφή στην αναγέννηση.

Στη συνέχεια, το έργο επέστρεψε στις ετρουσκικές αίθουσες του μουσείου.

Η αποκατάσταση δεν αποτέλεσε μόνο τεχνικό επίτευγμα. Αντίθετα, ανέδειξε πώς η συνεργασία επιστήμης, τεχνολογίας και διεθνούς πολιτιστικής προστασίας μπορεί να επαναφέρει στη ζωή την ιστορική μνήμη.

Η χαμένη πολυχρωμία της αρχαιότητας επιστρέφει

Η αναγνώριση χρωστικών όπως το αιγυπτιακό μπλε αποκαλύπτει εμπορικές και καλλιτεχνικές συνδέσεις σε ολόκληρη τη Μεσόγειο του 5ου αιώνα π.Χ.

Πάνω απ’ όλα όμως, τα χρώματα επαναφέρουν την ανθρώπινη διάσταση του έργου.

Το ζευγάρι δεν εμφανίζεται πλέον ως άχρωμο απομεινάρι του παρελθόντος. Αντίθετα, επανέρχεται ως ζωντανή εικόνα αγάπης και μνήμης, σχεδιασμένη να συγκινεί όσους στέκονταν μπροστά στον τάφο.

Η Urna del Bottarone ενώνει πλέον τρεις διαφορετικές εποχές:

• τον ετρουσκικό κόσμο,
• την τραγωδία της πλημμύρας του 1966,
• και τη σύγχρονη επιστημονική ανακάλυψη.

Ό,τι κάποτε καλύφθηκε από λάσπη, σήμερα αποκαλύπτεται ξανά — όχι απλώς καθαρισμένο, αλλά βαθύτερα κατανοητό.

Βιβλιογραφία

• Direzione regionale Musei nazionali della Toscana – Επίσημη παρουσίαση και στοιχεία αποκατάστασης της Urna del Bottarone.
• Museo Archeologico Nazionale di Firenze – Αρχειακό υλικό και πληροφορίες για τις ετρουσκικές συλλογές του μουσείου.
• museitoscana.cultura.gov.it

Το άρθρο Urna del Bottarone: Η ετρουσκική λάρνακα που αποκάλυψε τα χαμένα χρώματα της αρχαιότητας εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Ετοιμάζεται μια πραγματικά ιστορική στιγμή για την Ιερή Πόλη του Μεσολογγίου. Δύο αιώνες μετά την ηρωική Έξοδο, ο εμβληματικός πίνακας του Ευγένιου Ντελακρουά, «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου», ταξιδεύει για πρώτη φορά στον τόπο που τον ενέπνευσε. Το αριστούργημα του Γάλλου ρομαντικού ζωγράφου θα αποτελέσει το απόλυτο επίκεντρο των επετειακών εκδηλώσεων.

Έτοιμο το Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο

Τις τελευταίες ημέρες, τα συνεργεία αφαίρεσαν τις σκαλωσιές από το κλιμακοστάσιο του Ξενοκράτειου Αρχαιολογικού Μουσείου. Μετά από πολύμηνες εργασίες, το εντυπωσιακό νεοκλασικό κτίριο του 19ου αιώνα διαθέτει πλέον τον κατάλληλο φωτισμό και τα αυστηρότερα συστήματα ασφαλείας.

Επομένως, ο υπερσύγχρονος αυτός χώρος είναι απόλυτα έτοιμος να υποδεχθεί το σπουδαίο έργο. Ο πίνακας θα πρωταγωνιστήσει στην περιοδική έκθεση με τίτλο «Η Έξοδος του Μεσολογγίου στον καμβά του Delacroix», καταλαμβάνοντας μια ειδικά σχεδιασμένη, περίοπτη θέση που θα τον αναδείξει στο μέγιστο.

Ένα Απαιτητικό Εγχείρημα 19 Μηνών

Η άφιξη του πίνακα αποτελεί τον καρπό μιας τεράστιας προσπάθειας που ξεκίνησε πριν από 19 μήνες. Συγκεκριμένα, η Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού, Δρ. Ολυμπία Βικάτου, υπέβαλε το αρχικό αίτημα στο Μουσείο Καλών Τεχνών του Μπορντό τον Ιούλιο του 2024.

Αρχικά, η γαλλική πλευρά εξέφρασε επιφυλάξεις λόγω της ευθραυστότητας του καμβά. Ωστόσο, η ελληνική ομάδα, υπό τον συντονισμό της αναπληρώτριας προϊσταμένης της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αιτωλοακαρνανίας, Δρος Φωτεινής Σαράντη, παρουσίασε έναν άρτιο φάκελο υποδομών. Τελικά, η αρμόδια γαλλική επιτροπή πείστηκε και ενέκρινε τον δανεισμό.

«Νιώθουμε τεράστια συγκίνηση αλλά και βαθύ αίσθημα ευθύνης», δηλώνει η κ. Σαράντη, τονίζοντας πως τέτοιες διαδικασίες απαιτούν απόλυτη σοβαρότητα και εξαιρετική συνεργασία πολλών φορέων.

Η «Τζοκόντα» του Μπορντό Κάνει μια Εξαίρεση

Για το Μουσείο Καλών Τεχνών του Μπορντό, ο συγκεκριμένος πίνακας έχει ανεκτίμητη αξία. Η διευθύντρια του μουσείου, Σοφί Μπαρτελεμί, χαρακτηρίζει το έργο ως τη δική τους «Τζοκόντα».

Επιπρόσθετα, εξηγεί πως το αριστούργημα ταξιδεύει εξαιρετικά σπάνια. Η τελευταία φορά που βγήκε από το μουσείο ήταν το 2018 για εκθέσεις στο Λούβρο και στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης (Met). Πώς, λοιπόν, πήραν την απόφαση να το στείλουν στην Ελλάδα;

Η κ. Μπαρτελεμί αναφέρει πως ένα ταξίδι της στην Ελλάδα το 2021, κατά τους εορτασμούς των 200 ετών από την Επανάσταση, της έδειξε πόσο ισχυρό σύμβολο παραμένει αυτός ο πίνακας για τους Έλληνες. Γι’ αυτόν τον λόγο, αποφάσισαν να κάνουν μια ιστορική εξαίρεση.

Δρακόντεια Μέτρα Μεταφοράς

Η μεταφορά ενός τόσο πολύτιμου έργου απαιτεί αυστηρά μέτρα. Ειδικοί συντηρητές προετοίμασαν τον πίνακα, ενώ η κορνίζα του θα ταξιδέψει ξεχωριστά. Παράλληλα, το γαλλικό μουσείο εφαρμόζει τη μέθοδο του «convoiement». Αυτό σημαίνει ότι ένας ειδικός απεσταλμένος του μουσείου θα συνοδεύει το έργο αδιάκοπα: από τη συσκευασία και την πτήση, μέχρι το τελικό κρέμασμα στον τοίχο του Ξενοκράτειου.

Το Διαχρονικό Μήνυμα Ενάντια στη Φρίκη του Πολέμου

Αν και ο Ευγένιος Ντελακρουά δεν επισκέφθηκε ποτέ την Ελλάδα, ο πόλεμος της Ανεξαρτησίας τον συγκίνησε βαθιά. Ζωγράφισε την «Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» για να στηρίξει τον ελληνικό αγώνα και να συγκεντρώσει χρήματα για τους εξεγερμένους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το έργο αποτελεί ένα μανιφέστο του Ρομαντισμού και λειτούργησε ως πρόπλασμα για τον μετέπειτα διάσημο πίνακα του ζωγράφου, «Η Ελευθερία οδηγεί τον Λαό».

Σήμερα, η αλληγορική γυναικεία μορφή που στέκεται περήφανη αλλά συντετριμμένη πάνω στα ερείπια, εκπέμπει ένα μήνυμα παγκόσμιο. Όπως εύστοχα επισημαίνει η Δρ. Σαράντη, η εικόνα της οδύνης δεν αφορά μόνο το Μεσολόγγι, αλλά καταδικάζει τη διαχρονική φρίκη και αγριότητα κάθε πολέμου.

Για τους Έλληνες, η άφιξη αυτού του πίνακα στις αρχές Απριλίου αποτελεί έναν φόρο τιμής. Για τους Γάλλους, αποτελεί μια πράξη εμπιστοσύνης και βαθιάς συγκίνησης.

Το άρθρο Ιστορική Στιγμή: Ο Πίνακας του Ντελακρουά «Επιστρέφει» στο Μεσολόγγι εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Το Μουσείο J. Paul Getty στο Λος Άντζελες φιλοξενεί ένα από τα πιο εμβληματικά και άρτια διατηρημένα έργα της αρχαιότητας: το «Πορτρέτο Μούμιας μιας Γυναίκας». Το συγκεκριμένο εύρημα μεταφέρει τη μνήμη μας στο 100 μ.Χ. και φωτίζει την ιστορία της Ισιδώρας, μιας γυναίκας ελληνικής καταγωγής που έζησε στη Ρωμαϊκή Αίγυπτο.

Η Πολιτιστική Ταυτότητα της Ισιδώρας

Η Ισιδώρα έζησε σε μια εποχή έντονων ανακατατάξεων και πολιτισμικών επιρροών. Παρά την ελληνική της καταγωγή, η ίδια υιοθέτησε πλήρως τις παραδόσεις της εποχής της. Το όνομά της παραμένει ζωντανό μέχρι σήμερα, καθώς οι αρχαιολόγοι το εντόπισαν γραμμένο πάνω στο ύφασμα της ταφικής περιτύλιξης.

Το πορτρέτο της αποτελεί ένα σπάνιο τεκμήριο όπου συγκλίνουν τρεις διαφορετικοί κόσμοι:

• Η ελληνική καταγωγή συναντά το αιγυπτιακό ταφικό τυπικό.
• Η αισθητική του έργου υιοθετεί τη ρωμαϊκή τεχτροπία.
• Ο πλούτος των κοσμημάτων αναδεικνύει την υψηλή κοινωνική της θέση.

Η Τέχνη της Εγκαυστικής και ο Ρεαλισμός

Συγκεκριμένα, οι καλλιτέχνες της περιόδου επέλεξαν την απαιτητική εγκαυστική τεχνική για να αποδώσουν τη μορφή της. Μέσω αυτής της μεθόδου, οι δημιουργοί ανέμειξαν χρωστικές ουσίες με ζεστό κερί μέλισσας, σμίλεψαν μια μοναδική πλαστικότητα στο πρόσωπο και αποτύπωσαν μια καθηλωτική ένταση στο βλέμμα.

Η Ισιδώρα καθηλώνει τον θεατή με τον απόλυτο ρεαλισμό της. Το έργο προκαλεί δέος, καθώς ο δημιουργός του το φιλοτέχνησε πριν από δύο χιλιάδες χρόνια. Τα μαργαριταρένια σκουλαρίκια της τραβούν αμέσως την προσοχή. Το χρυσό στεφάνι που κοσμεί τη μορφή της ενισχύει την πολυτέλεια του πορτρέτου. Αυτά τα στοιχεία επιβεβαιώνουν την υψηλή κοινωνική της θέση. Είναι σαφές πως η Ισιδώρα διέθετε ιδιαίτερη οικονομική επιφάνεια.

Μια Γέφυρα Ανάμεσα σε Τρεις Κόσμους

Το έργο δεν αποτελεί απλώς ένα καλλιτεχνικό αριστούργημα, αλλά έναν πολύτιμο ιστορικό καθρέφτη. Όπως επισημαίνει η Wall Street Journal, η Ισιδώρα έζησε αιώνες αφότου ο Μέγας Αλέξανδρος υπέταξε την Αίγυπτο, σε μια περίοδο που ο Αύγουστος είχε ήδη επιβάλει τη ρωμαϊκή κυριαρχία.

Σήμερα, οι ειδικοί ξεχωρίζουν το συγκεκριμένο πορτρέτο ως ένα από τα αρτιότερα ανάμεσα στα περίπου χίλια δείγματα που διατηρεί η παγκόσμια κληρονομιά. Παράλληλα, η παρουσία του έργου στο Μουσείο Getty υπενθυμίζει στο κοινό τη σημασία της ατομικής ταυτότητας στην τέχνη. Επιπλέον, μέσα από το πρόσωπο της Ισιδώρας, ο αρχαίος κόσμος αποβάλλει την αφηρημένη του υπόσταση και αποκτά ανθρώπινα χαρακτηριστικά, καθώς συνδέει το παρελθόν με το παρόν με τρόπο αριστοτεχνικό.

Το άρθρο Ισιδώρα: Η Ελληνίδα της Αιγύπτου που «κοιτάζει» το μέλλον από το Μουσείο Getty εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.