Εισαγωγή: Η Διάκριση των Ονομάτων
Όταν το όνομα «Ιππόλυτος» ακούγεται στην αρχαία ελληνική μυθολογία, η πλειοψηφία των αναγνωστών ανακαλεί τον τραγικό ήρωα, γιο του Θησέα και της Αμαζόνας Αντιόπης (ή Ιππολύτης), τον οποίο αγάπησε παράφορα η μητριά του, Φαίδρα.
Ωστόσο, υπάρχει ένας ακόμη, πολύ πιο αρχέγονος Ιππόλυτος: πρόκειται για τον γιο της Γαίας, ο οποίος ήταν ένας από τους τρομερούς Γίγαντες. Αν και η βιβλιογραφία γύρω από το όνομά του είναι περιορισμένη και επικεντρώνεται σε ένα συγκεκριμένο, επικό γεγονός, η ύπαρξή του είναι καταγεγραμμένη με ακρίβεια στις μυθογραφικές πηγές της αρχαιότητας.
Καταγωγή και Γέννηση: Τα Παιδιά του Αίματος και της Γης
Ο Ιππόλυτος ανήκει στη γενιά των Γιγάντων. Σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή της αρχαίας ελληνικής κοσμογονίας, όπως αυτή καταγράφεται στη Θεογονία του Ησιόδου, οι Γίγαντες δεν γεννήθηκαν με τον συνηθισμένο τρόπο.
Όταν ο Τιτάνας Κρόνος επαναστάτησε εναντίον του πατέρα του, του Ουρανού, και τον ευνόχισε, το αίμα του Ουρανού έπεσε πάνω στη Γαία (τη Γη). Από τις σταγόνες αυτού του αίματος η Γαία έμεινε έγκυος και γέννησε τις Ερινύες, τις Μελίες Νύμφες και τους Γίγαντες. Επομένως, ο Ιππόλυτος ήταν ένα ον τεράστιων διαστάσεων, με υπερφυσική δύναμη, γεννημένος κυριολεκτικά από τη γη και το αίμα του ουρανού.
Το Αυτούσιο Κείμενο (Ησίοδος)
Μπορεί ο Ησίοδος να μην κατονομάζει τον Ιππόλυτο ξεχωριστά, αλλά περιγράφει ακριβώς τη γέννησή του και τη γέννηση των αδελφών του:
«ὅσσαι γὰρ ῥαθάμιγγες ἔβαν αἱματόεσσαι, / πάσας δέξατο Γαῖα· περιπλομένων δ’ ἐνιαυτῶν / γείνατ’ Ἐρινῦς τε κρατερὰς μεγάλους τε Γίγαντας, / τεύχεσι λαμπομένους, δολίχ’ ἔγχεα χερσὶν ἔχοντας…» (Ησιόδου, Θεογονία, στ. 183-186)
Νεοελληνική Απόδοση: «Όσες ματωμένες σταγόνες έπεσαν, / όλες τις δέχτηκε η Γαία. Και καθώς περνούσαν τα χρόνια, / γέννησε τις κραταιές Ερινύες και τους μεγάλους Γίγαντες, / που έλαμπαν μέσα στα όπλα τους, κρατώντας στα χέρια τους μακριά δόρατα…»
Η Γιγαντομαχία και ο Θάνατος του Ιππολύτου
Η μοναδική ονομαστική και λεπτομερής αναφορά στον Γίγαντα Ιππόλυτο προέρχεται από την περίφημη Γιγαντομαχία, τον ανελέητο πόλεμο μεταξύ των Ολύμπιων Θεών και των Γιγάντων για την κυριαρχία του σύμπαντος.
Οι Γίγαντες προσπάθησαν να ανατρέψουν τον Δία και την τάξη του Ολύμπου, εκσφενδονίζοντας βράχια και φλεγόμενα δέντρα. Στη μάχη αυτή, κάθε Ολύμπιος θεός ανέλαβε να εξοντώσει έναν συγκεκριμένο Γίγαντα. Αντίπαλος του Ιππολύτου σε αυτόν τον πόλεμο στάθηκε ο θεός Ερμής.
Ο Ερμής, για να μπορέσει να νικήσει τον πανίσχυρο Ιππόλυτο, κατέφυγε σε ένα μαγικό τέχνασμα: φόρεσε την «Άϊδος κυνήν», δηλαδή την περικεφαλαία του θεού Άδη. Το κράνος αυτό είχε τη μαγική ιδιότητα να κάνει αόρατο όποιον το φορούσε. Εκμεταλλευόμενος την αορατότητά του, ο Ερμής κατάφερε να αιφνιδιάσει τον Γίγαντα Ιππόλυτο και να τον σκοτώσει κατά τη διάρκεια της σφοδρής μάχης.
Το Αυτούσιο Κείμενο (Ψευδο-Απολλόδωρος)
Η απόλυτη και πρωταρχική γραπτή πηγή που διασώζει τον μύθο του Ιππολύτου, γιου της Γαίας, είναι η Βιβλιοθήκη του Απολλοδώρου. Είναι το κείμενο που μας δίνει ακριβώς το όνομά του, τον αντίπαλό του και τον τρόπο θανάτου του:
«Ἑρμῆς δὲ ἔχων τὴν Ἄϊδος κυνῆν Ἱππόλυτον ἀνεῖλεν, Ἄρτεμις δὲ Γρατίωνα· μοῖραι δὲ Ἄγριον καὶ Θόωνα χαλκέοις ῥοπάλοις μαχομένους.» (Απολλοδώρου Βιβλιοθήκη, Βιβλίο Α’, Κεφ. 6, Παρ. 2 / 1.38)
Νεοελληνική Απόδοση: «Ο Ερμής, φορώντας την περικεφαλαία του Άδη (που τον έκανε αόρατο), σκότωσε τον Ιππόλυτο, ενώ η Άρτεμις σκότωσε τον Γρατίωνα. Και οι Μοίρες [σκότωσαν] τον Άγριο και τον Θόωνα, πολεμώντας με χάλκινα ρόπαλα.»
Συμπεράσματα
Η βιβλιογραφία γύρω από τον Ιππόλυτο, τον γιο της Γαίας, είναι 100% επικεντρωμένη στον ρόλο του ως θύματος του Ερμή κατά τη Γιγαντομαχία. Σε αντίθεση με άλλους διάσημους Γίγαντες (όπως ο Εγκέλαδος ή ο Αλκυονέας), ο Ιππόλυτος δεν έχει εκτενείς ατομικούς μύθους.
Η αναφορά του από τον Απολλόδωρο, ωστόσο, είναι κεφαλαιώδους σημασίας, διότι αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι Θεοί επιβλήθηκαν των αρχέγονων δυνάμεων της φύσης: όχι απαραίτητα με την ωμή βία (αφού οι Γίγαντες υπερτερούσαν σε μέγεθος), αλλά με τη στρατηγική και την ευφυΐα, όπως αποδεικνύει η χρήση της μαγικής περικεφαλαίας από τον Ερμή για να εξοντώσει τον Ιππόλυτο.
