Ποιος ήταν ο Κύκλωπας Άργης
Ο Άργης ήταν ένας από τους τρεις αρχέγονους Κύκλωπες της πρώτης γενιάς (Ουρανίδες Κύκλωπες). Το όνομά του προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό επίθετο «ἀργός», που σημαίνει λαμπερός, αστραφτερός, λευκός. Μαζί με τα αδέρφια του, τον Βρόντη (που συμβολίζει τη βροντή) και τον Στερόπη (που συμβολίζει την αστραπή), αποτελούσαν την προσωποποίηση των ακραίων καιρικών φαινομένων και της καταστροφικής, αλλά και δημιουργικής, δύναμης της φύσης. Ο ίδιος ο Άργης εκπροσωπούσε τη λάμψη του κεραυνού.
Είχαν μορφή γιγάντων και το χαρακτηριστικό τους γνώρισμα ήταν ο ένας και μοναδικός, ολοστρόγγυλος οφθαλμός στη μέση του μετώπου τους.
Η Μυθολογική του Πορεία
1. Γέννηση και Πρώτος Εγκλεισμός
Σύμφωνα με τη θεογονική παράδοση, ο Άργης γεννήθηκε από την Γαία (Γη) και τον Ουρανό. Ο Ουρανός, ωστόσο, τρομοκρατημένος από τη δύναμη και την τερατώδη όψη των παιδιών του (τόσο των Κυκλώπων όσο και των Εκατόγχειρων), αποφάσισε να τα φυλακίσει στα έγκατα της γης, στον σκοτεινό Τάρταρο.
2. Η Δεύτερη Φυλάκιση από τον Κρόνο
Όταν ο Τιτάνας Κρόνος ανέτρεψε τον πατέρα του (Ουρανό) με τη βοήθεια της Γαίας, απελευθέρωσε προσωρινά τα αδέρφια του. Όμως, νιώθοντας και ο ίδιος απειλή από την ανεξέλεγκτη δύναμη του Άργη, του Βρόντη και του Στερόπη, τους ξαναέκλεισε στον Τάρταρο, τοποθετώντας μάλιστα ως φύλακά τους το τέρας Κάμπη.
3. Η Τιτανομαχία και η Απελευθέρωση
Κατά τη διάρκεια της Τιτανομαχίας, ο Δίας, ακολουθώντας τη συμβουλή της Γαίας, κατέβηκε στον Τάρταρο, σκότωσε την Κάμπη και απελευθέρωσε τον Άργη και τα αδέρφια του. Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, οι Κύκλωπες —που ήταν άριστοι τεχνίτες και μεταλλουργοί— κατασκεύασαν και του χάρισαν το απόλυτο όπλο: τον Κεραυνό. Ο Άργης έδωσε τη λάμψη, ο Βρόντης τον κρότο και ο Στερόπης τη φωτιά. Αυτό το όπλο χάρισε στον Δία την τελική νίκη εναντίον των Τιτάνων. (Επίσης, λέγεται ότι έφτιαξαν την τρίαινα του Ποσειδώνα και την κυνέη —το κράνος του αόρατου— του Άδη).
4. Ο Τραγικός Θάνατός του
Το τέλος του Άργη επήλθε λόγω μιας θεϊκής διαμάχης. Όταν ο θεός του Κάτω Κόσμου, ο Άδης, παραπονέθηκε στον Δία ότι ο Ασκληπιός (γιος του Απόλλωνα) ανέστηνε νεκρούς, ο Δίας θύμωσε και κεραυνοβόλησε τον Ασκληπιό. Ο θεός Απόλλωνας, μην μπορώντας να εκδικηθεί τον ίδιο τον Δία για τον θάνατο του γιου του, στράφηκε εναντίον των κατασκευαστών του όπλου. Με τα βέλη του, σκότωσε τον Άργη και τους αδερφούς του. Για αυτή του την πράξη, ο Δίας τιμώρησε τον Απόλλωνα αναγκάζοντάς τον να υπηρετήσει ως θνητός βοσκός στον βασιλιά της Θεσσαλίας, Άδμητο.
Οι Αρχαίες Πηγές (Αυτούσια Κείμενα)
Η ιστορία του Άργη αντλείται κυρίως από δύο θεμελιώδη έργα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας: τη Θεογονία του Ησιόδου και τη Βιβλιοθήκη του ψευδο-Απολλοδώρου.
Ησίοδος, Θεογονία (Στίχοι 139-141)
Ο Ησίοδος (8ος π.Χ. αιώνας) είναι ο πρώτος που καταγράφει τη γέννηση και τα ονόματα των Κυκλώπων, αναφέροντας συγκεκριμένα τον Άργη και την προσφορά του στον Δία.
Αρχαίο Κείμενο: «Γείνατο δ’ αὖ Κύκλωπας ὑπέρβιον ἦτορ ἔχοντας, / Βρόντην τε Στερόπην τε καὶ Ἄργην ὀβριμόθυμον, / οἳ Ζηνὶ βροντήν τ’ ἔδοσαν τεῦξάν τε κεραυνόν.»
Απόδοση: Και (η Γαία) γέννησε επίσης τους Κύκλωπες που είχαν αλαζονική/υπερβολική καρδιά, / τον Βρόντη και τον Στερόπη και τον ρωμαλέο Άργη, / οι οποίοι έδωσαν στον Δία τη βροντή και κατασκεύασαν τον κεραυνό.
Σημείωση: Το επίθετο «ὀβριμόθυμον» που αποδίδεται στον Άργη σημαίνει «αυτόν που έχει ορμητική, δυνατή, γενναία ψυχή».
Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη (Βιβλίο 1.1.2)
Ο μυθογράφος Απολλόδωρος περιγράφει με ακρίβεια τόσο τη γέννηση όσο και το ανατομικό τους χαρακτηριστικό.
Αρχαίο Κείμενο: «μετὰ τούτους δὲ Κύκλωπας τεκνοῖ Γῆ, Ἄργην Στερόπην Βρόντην, ὧν ἕκαστος εἶχεν ἕνα ὀφθαλμὸν ἐπὶ τοῦ μετώπου. ἀλλὰ τούτους μὲν Οὐρανὸς δήσας εἰς Τάρταρον ἔρριψε…»
Απόδοση: Μετά από αυτούς, η Γη γεννά τους Κύκλωπες, τον Άργη, τον Στερόπη, τον Βρόντη, από τους οποίους ο καθένας είχε ένα μάτι πάνω στο μέτωπό του. Αλλά αυτούς, αφού τους έδεσε ο Ουρανός, τους έριξε στον Τάρταρο…
Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη (Βιβλίο 3.10.4)
Εδώ περιγράφεται η σκηνή του θανάτου του Άργη και των αδερφών του από τον Απόλλωνα.
Αρχαίο Κείμενο: «Ζεὺς δὲ φοβηθεὶς μὴ λαβόντες ἄνθρωποι θεραπείαν παρ’ αὐτοῦ βοηθῶσιν ἀλλήλοις, ἐκεραύνωσεν αὐτόν [τον Ασκληπιό]. διὰ τοῦτο ὀργισθεὶς Ἀπόλλων κτείνει Κύκλωπας τοὺς τὸν κεραυνὸν Διὶ κατασκευάσαντας.»
Απόδοση: Και ο Δίας, φοβούμενος μήπως οι άνθρωποι παίρνοντας θεραπεία από αυτόν [τον Ασκληπιό] βοηθούν ο ένας τον άλλον (αποφεύγοντας τον θάνατο), τον κεραυνοβόλησε. Εξαιτίας αυτού του γεγονότος, ο Απόλλωνας οργίστηκε και σκότωσε τους Κύκλωπες, αυτούς που είχαν κατασκευάσει τον κεραυνό για τον Δία.
Ο Άργης ως «Μορμώ» (Το Σκιάχτρο των Παιδιών)
Στην Ελληνιστική εποχή, η τρομακτική όψη των Κυκλώπων περνάει στην καθημερινή ζωή των αρχαίων Ελλήνων. Ο ποιητής Καλλίμαχος (3ος αι. π.Χ.) μας διασώζει μια εκπληκτική λαογραφική λεπτομέρεια: οι αρχαίες Ελληνίδες μητέρες χρησιμοποιούσαν το όνομα του Άργη (και του αδερφού του) για να φοβερίσουν τα άτακτα παιδιά τους, ακριβώς όπως χρησιμοποιείται σήμερα ο «Μπαμπούλας».
Καλλίμαχος, Ύμνος εις Άρτεμιν (Στίχοι 68-71)
Αρχαίο Κείμενο: «…μητὴρ μὲν Κύκλωπας ἑῇ ἐπὶ παιδὶ καλεῖται, / Ἄργην ἢ Στερόπην· ὁ δὲ δώματος ἐκ μυχάτοιο / Ἑρμείης σποδιῇ κεχριμένος ἔνδοθεν ἥκει, / αὐτίκα τὴν μορμὼ τῷ παιδίῳ μορμύσσεται·»
Απόδοση: «…η μητέρα φωνάζει τους Κύκλωπες για να φοβερίσει το παιδί της, / τον Άργη ή τον Στερόπη. Και τότε ο Ερμής, βγαίνοντας από το βάθος του σπιτιού / αλειμμένος με στάχτη (για να μοιάζει με Κύκλωπα από το καμίνι), / παίζει αμέσως το σκιάχτρο (τη μορμώ) στο παιδί.»
Ο Άργης ως Επιστήμονας και Μηχανικός (Σαν τον Αρχιμήδη)
Καθώς τα χρόνια περνούσαν, οι διανοούμενοι άρχισαν να απομυθοποιούν τα τέρατα και να αναζητούν την ιστορική ή επιστημονική αλήθεια πίσω από τον μύθο. Ο σπουδαίος Βυζαντινός λόγιος Ευστάθιος Θεσσαλονίκης (12ος αι. μ.Χ.), αντλώντας από αρχαιότερα χαμένα σχόλια, προτείνει κάτι ριζοσπαστικό: Ο Άργης δεν ήταν τέρας, αλλά ένας κορυφαίος αρχαίος μηχανικός, ειδικός στα οπτικά και την καύση, παρόμοιος με τον Αρχιμήδη!
Ευστάθιος, Παρεκβολαί εις την Ομήρου Οδύσσειαν (Ραψωδία Α)
Αρχαίο Κείμενο: «Ἄργης, ᾧπερ ἀδελφὸς ἦν Βρόντης καθ’ Ἡσίοδον. ἐσκεύαζον δέ φασι αὐτοὶ τῷ Διὶ ὁ μὲν κεραυνοὺς ὁ δὲ βροντάς […] εἰκὸς δὲ μηχανικοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς εἶναι, τεχνωμένους ὁμοίως Ἀρχιμήδει, τὰς δι’ ἐνόπτρων ὡς οἷον ἀστραπαίας καύσεις…»
Απόδοση: «Ο Άργης, αδερφός του οποίου ήταν ο Βρόντης σύμφωνα με τον Ησίοδο. Έφτιαχναν, λένε, αυτοί για τον Δία ο ένας τους κεραυνούς και ο άλλος τις βροντές […] Είναι πολύ πιθανό να ήταν άνθρωποι μηχανικοί, που επινοούσαν μηχανές παρόμοια με τον Αρχιμήδη, δημιουργώντας μέσω κατόπτρων (καθρεφτών) αναφλέξεις σαν αστραπές…»
Ο Άργης ως Πολεμιστής στην Υπηρεσία του Διονύσου
Στο τεράστιο επικό έργο της Ύστερης Αρχαιότητας, τα Διονυσιακά (5ος αι. μ.Χ.), ο Νόννος ο Πανοπολίτης εντάσσει τον Άργη στον στρατό του θεού Διονύσου κατά τη μυθική του εκστρατεία εναντίον των Ινδών. Εδώ ο Άργης βγαίνει από το σιδηρουργείο του και παρουσιάζεται ως τρομακτικός οπλίτης της πρώτης γραμμής.
Νόννος, Διονυσιακά (Βιβλίο 14, Στίχοι 52-60)
(Ο Νόννος καταγράφει τον κατάλογο των δυνάμεων που ενώνονται με τον Διόνυσο)
Αρχαίο Κείμενο: «…ἤλυθε καὶ Στερόπης, συναολλίζοντο δὲ Βρόντῃ / Ἄργης ὀβριμόγυιος…»
Απόδοση: «…ήρθε (στη μάχη) και ο Στερόπης, και μαζί με τον Βρόντη συγκεντρώθηκε / και ο Άργης με τα πανίσχυρα άκρα…»
Η Ορφική Παράδοση: Οι Πρώτοι Δάσκαλοι των Τεχνών
Σύμφωνα με τα Ορφικά κείμενα και τα σχόλια των Νεοπλατωνικών φιλοσόφων (όπως ο Πρόκλος), ο Άργης και τα αδέρφια του είχαν έναν πολύ πιο ιερό και καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη του πολιτισμού. Δεν κατασκεύασαν απλώς τα όπλα των θεών, αλλά υπήρξαν οι πρώτοι δάσκαλοι των τεχνών.
Σχόλια του Πρόκλου & Ορφικά Αποσπάσματα (Orphicorum Fragmenta, Kern 179)
Βάσει της ορφικής θεολογίας, ο Άργης, ο Βρόντης και ο Στερόπης δίδαξαν την τέχνη της μεταλλουργίας και της δημιουργίας στους κατεξοχήν θεούς των τεχνών: τον Ήφαιστο και την Αθηνά.
Αρχαίο Κείμενο (Πρόκλος, Εις Τίμαιον 1.32): «Οἱ Κύκλωπες […] πρῶτοι τέκτονες […] οὗτοι γὰρ Ἥφαιστον καὶ Ἀθηνᾶν ἐδίδαξαν…»
Απόδοση: «Οι Κύκλωπες (στους οποίους ανήκει ο Άργης) […] είναι οι πρώτοι κατασκευαστές (τέκτονες) […] διότι αυτοί δίδαξαν τον Ήφαιστο και την Αθηνά…»
