Η Γεωμετρία 60.000 Ετών που Αλλάζει την Ιστορία της Ανθρώπινης Σκέψης
Μια εντυπωσιακή νέα μελέτη έρχεται να ανατρέψει όσα γνωρίζαμε για την πρώιμη ανθρώπινη σκέψη. Φαίνεται πως οι πρόγονοί μας δεν χάραζαν τα πρώτα τους γεωμετρικά σχέδια μόνο στα σκοτεινά τοιχώματα των σπηλαίων. Αντίθετα, αποτύπωναν την αφηρημένη τους σκέψη πάνω σε τσόφλια από αυγά στρουθοκαμήλου στη Νότια Αφρική, κατά την Εποχή των Παγετώνων.
Μετρώντας γωνίες, κατευθύνσεις γραμμών και επαναλαμβανόμενες δομές, οι ερευνητές καταλήγουν σε ένα συναρπαστικό συμπέρασμα: τα σχέδια αυτά ακολουθούν αυστηρούς κανόνες. Δεν πρόκειται για πρόχειρες, τυχαίες μουτζούρες. Συνεπώς, τα εύθραυστα αυτά ευρήματα διασώζουν μια εκπληκτικά πειθαρχημένη οπτική παράδοση, η οποία μετρά περισσότερα από 60.000 χρόνια ιστορίας.
Μια Πανάρχαια «Οπτική Γραμματική»
Η επιστημονική ομάδα ανέλυσε 112 χαραγμένα θραύσματα από αρχαιολογικούς χώρους της Νότιας Αφρικής και της Ναμίμπια, δημοσιεύοντας τα ευρήματά της στο περιοδικό PLOS One. Το πιο αξιοσημείωτο εύρημα είναι ότι πάνω από το 80% αυτών των σχεδίων παρουσιάζουν απόλυτη χωρική συνοχή.
Οι δημιουργοί τους χρησιμοποιούσαν συστηματικά παράλληλες γραμμές και γωνίες που αγγίζουν τις 90 μοίρες. Επιπλέον, οι ερευνητές περιγράφουν αυτή τη μέθοδο ως ένα είδος «οπτικής γραμματικής». Η γραμματική αυτή χτίζεται μέσα από την περιστροφή, τη μετατόπιση, την επανάληψη και την «ενσωμάτωση» (το να κλείνεις, δηλαδή, μικρότερα μοτίβα μέσα σε μεγαλύτερα).
- «Τα σημάδια αυτά αποκαλύπτουν έναν απροσδόκητα δομημένο, γεωμετρικό τρόπο σκέψης», δηλώνει χαρακτηριστικά η Silvia Ferrara από το Πανεπιστήμιο της Μπολόνια, η οποία συντόνισε την έρευνα.
- Παράλληλα, η κύρια συγγραφέας Valentina Decembrini εξηγεί ότι το να μετατρέπεις απλές φόρμες σε πολύπλοκα συστήματα ακολουθώντας κανόνες, αποτελεί ένα βαθιά ανθρώπινο χαρακτηριστικό. Αυτή η διαδικασία συνδέει τις πρώιμες διακοσμήσεις με τα μετέπειτα, πιο σύνθετα συμβολικά συστήματα.
Αν και οι επιστήμονες αγνοούν ακόμα το ακριβές νόημα των συμβόλων, η ίδια η δομή τους αποτελεί μια τεράστια ανακάλυψη.
Τέχνη Πάνω σε Αντικείμενα Καθημερινής Χρήσης
Τα χαραγμένα κομμάτια προέρχονται από το τεχνολογικό σύμπλεγμα Howiesons Poort της ύστερης Μέσης Εποχής του Λίθου. Σε αυτά περιλαμβάνονται τοποθεσίες όπως το Diepkloof και το Klipdrift στη Νότια Αφρική, καθώς και το Apollo 11 στη Ναμίμπια.
Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι οι άνθρωποι της εποχής χρησιμοποιούσαν τα κελύφη των αυγών κυρίως ως δοχεία μεταφοράς νερού. Αυτή η λεπτομέρεια κάνει τεράστια διαφορά. Πρακτικά, σημαίνει ότι τα συγκεκριμένα γεωμετρικά σχέδια αποτελούσαν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής. Οι άνθρωποι τα έπιαναν και τα έβλεπαν διαρκώς. Επομένως, αυτή ακριβώς η καθημερινή τριβή εξηγεί γιατί τα μοτίβα έγιναν τόσο τυποποιημένα, αντί να αποτελούν απλώς μεμονωμένες καλλιτεχνικές εξάρσεις.
Γιατί Αλλάζουν τα Δεδομένα για την Ανθρώπινη Εξέλιξη;
Οι συγγραφείς της μελέτης τονίζουν ιδιαίτερα τη νέα μεθοδολογία που ακολούθησαν. Αντί να ταξινομήσουν τα ευρήματα μόνο με το μάτι, ποσοτικοποίησαν τη γεωμετρία τους. Μέτρησαν δηλαδή με ακρίβεια τον προσανατολισμό των γραμμών, τα γωνιακά ανοίγματα και τον παραλληλισμό.
Έτσι, αποδεικνύουν περίτρανα ότι τα μοτίβα διαθέτουν γνήσια οπτικοχωρική οργάνωση. Αυτό το γεγονός στηρίζει τη θεωρία ότι ο Homo sapiens διέθετε ήδη την ικανότητα του αφηρημένου σχεδιασμού εκείνη την περίοδο. Η έρευνα αυτή λειτουργεί ως εξαιρετικό αντίβαρο στην παλιά συνήθεια των επιστημόνων να αντιμετωπίζουν τα πρώιμα σημάδια είτε αποκλειστικά ως «τέχνη», είτε ως κάποια πρόωρη, αποτυχημένη μορφή «γραφής».
Επιπρόσθετα, παλαιότερα ευρήματα επιβεβαιώνουν αυτή την ευρύτερη εικόνα. Για παράδειγμα, χάντρες από αυγά στρουθοκαμήλου μαρτυρούν δίκτυα κοινωνικών ανταλλαγών μεγάλων αποστάσεων πριν από τουλάχιστον 33.000 χρόνια. Αυτό αποδεικνύει ότι τα συγκεκριμένα υλικά διατήρησαν την πολιτισμική τους αξία για χιλιετίες.
Συμπερασματικά, παρόλο που η νέα αυτή εργασία δεν λύνει το μυστήριο του «νοήματος» των συμβόλων, ενισχύει εντυπωσιακά ένα άλλο επιχείρημα: οι πρόγονοί μας έκαναν δομημένες, απόλυτα συνειδητές και διδάξιμες σχεδιαστικές επιλογές, πολύ νωρίτερα από όσο νομίζαμε.
