Ιερό 2.800 ετών αποκαλύπτει τη δύναμη της φρυγικής παράδοσης
Στην καρδιά της δυτικής Ανατολίας, στα ερείπια της αρχαίας Άττουδας, οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως ένα εντυπωσιακό ιερό αφιερωμένο στη φρυγική θεότητα Κυβέλη, γνωστή και ως «Μητέρα των Ορέων». Η ανακάλυψη έγινε στις πλαγιές του λόφου Asar, ο οποίος ταυτίζεται με την αρχαία ακρόπολη της πόλης.
Το ιερό χρονολογείται στην περίοδο μεταξύ 8ου και 6ου αιώνα π.Χ. και διατηρείται σε εξαιρετική κατάσταση. Ο πυρήνας του αποτελείται από έναν λαξευμένο βραχώδη ναό, μια ιερή σπηλιά που πιθανότατα φιλοξενούσε τελετές μύησης, καθώς και ένα δίδυμο ειδώλιο της θεάς, σκαλισμένο απευθείας στον βράχο. Το τελευταίο είναι μοναδικό στο είδος του, καθώς απεικονίζει τη θεά σε διπλή μορφή, πιθανόν υποδηλώνοντας τις πτυχές της γονιμότητας και της αναγέννησης.
Η ανασκαφή και το πλαίσιο της έρευνας
Η ανασκαφή πραγματοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος «Κληρονομιά για το Μέλλον», υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας και της Γενικής Διεύθυνσης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Μουσείων. Την επιτόπια έρευνα διευθύνει ο Hulusi Ünsal, διευθυντής του Μουσείου Denizli, ενώ την επιστημονική επίβλεψη έχει ο καθηγητής Bilge Yılmaz Kolancı από το Τμήμα Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Pamukkale.
Η έρευνα ξεκίνησε με στόχο τη διερεύνηση της θρησκευτικής τοπογραφίας της Άττουδας και αποκάλυψε μια λατρευτική εγκατάσταση που ξεπερνά σε κλίμακα και σημασία κάθε προσδοκία.
Στοιχεία λατρείας: τελετουργικά ίχνη στο βράχο
Το ιερό παρουσιάζει πλούσια τελετουργικά στοιχεία. Πέρα από τα κύρια λατρευτικά οικοδομήματα, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν:
- Σπονδικά σκεύη λαξευμένα στον βράχο, που χρησίμευαν για προσφορές σιτηρών και κρασιού.
- Κανάλια απορροής υγρών, πιθανότατα για σπονδές και τελετουργικές ροές νερού ή αίματος.
- Μικρά πηγάδια, που ίσως χρησιμοποιούνταν σε καθαρτήριες τελετές πριν από την είσοδο στη σπηλιά.
Τα παραπάνω τεκμήρια προσφέρουν σπάνια εικόνα των λατρευτικών πρακτικών της φρυγικής παράδοσης, οι οποίες διατηρούσαν έντονα στοιχεία φυσιολατρίας και τελετουργικής σύνδεσης με το τοπίο.
Επέκταση της φρυγικής θρησκείας προς τη Δύση
Μέχρι πρόσφατα, τέτοιου είδους ιερά και βραχογλυφικά ειδώλια της Κυβέλης είχαν εντοπιστεί μόνο στις ορεινές περιοχές της κεντρικής Φρυγίας — συγκεκριμένα γύρω από τις σημερινές επαρχίες Εσκισεχίρ, Αφιόνκαραχισάρ και Κούταγια. Η ανακάλυψη στην Άττουδα, πολύ δυτικότερα, αποτελεί καθοριστική ένδειξη ότι η φρυγική λατρεία είχε εξαπλωθεί πέρα από τα παραδοσιακά σύνορα.
Ο καθηγητής Kolancı υπογράμμισε τη σημασία του ευρήματος:
«Η παρουσία των δίδυμων ειδωλίων και του μνημειώδους ιερού αποδεικνύει ότι τα πνευματικά όρια των Φρυγών εκτείνονταν μέχρι τη δυτική Ανατολία. Είναι ένα σημείο-κλειδί για την κατανόηση της εξάπλωσης των φρυγικών παραδόσεων.»
Αυτό το εύρημα δεν αφορά μόνο τη γεωγραφία της λατρείας αλλά αναθεωρεί την εικόνα της πολιτισμικής διάχυσης κατά την Εποχή του Σιδήρου και την πρώιμη αρχαϊκή περίοδο.
Άττουδα: κόμβος πολιτισμών και θρησκευτικών παραδόσεων
Η Άττουδα, στην αρχαιότητα πόλη της Καρίας και της Φρυγίας, βρισκόταν σε στρατηγική θέση ανάμεσα στη Λαοδίκεια και την Ιεράπολη. Από την ελληνιστική εποχή έως και τους βυζαντινούς χρόνους, αναπτύχθηκε σε πολιτιστικό και εμπορικό κέντρο με έντονη θρησκευτική δραστηριότητα.
- Έκοβε δικά της νομίσματα, δείγμα πολιτικής και οικονομικής αυτονομίας.
- Συμμετείχε ενεργά στη διάδοση ανατολικών λατρειών, όπως αυτή της Κυβέλης, παράλληλα με ελληνικές και ρωμαϊκές θεότητες.
- Αποτέλεσε πύλη επικοινωνίας ανάμεσα στην ενδοχώρα της Ανατολίας και τις παράκτιες περιοχές του Αιγαίου.
Η νέα ανακάλυψη ενισχύει την εικόνα της Άττουδας ως θρησκευτικού σταυροδρομιού, όπου συγκλίνουν πολιτισμοί, λατρείες και τελετουργίες.
