Λυσιάνασσα στην αρχαία ελληνική μυθολογία
Το όνομα Λυσιάνασσα στην αρχαία ελληνική μυθολογία προέρχεται από τις λέξεις λύσις (απελευθέρωση, λύτρωση) και άνασσα (βασίλισσα), σημαίνοντας ουσιαστικά «η βασίλισσα που απελευθερώνει» ή «η λυτρωτική άνασσα».
Μέσα από την αρχαία ελληνική γραμματεία και τη μυθολογική βιβλιογραφία, εντοπίζονται τρεις διαφορετικές μορφές που φέρουν αυτό το όνομα. Παρακάτω παρουσιάζονται αναλυτικά όλες οι αναφορές, πλαισιωμένες με τα αυτούσια αρχαία κείμενα.
1. Η Λυσιάνασσα ως Νηρηίδα (Θαλάσσια Νύμφη)
Η πιο γνωστή μορφή με αυτό το όνομα είναι μία από τις πενήντα Νηρηίδες, τις θαλάσσιες νύμφες που ήταν κόρες του Νηρέα (του «Γέροντα της Θάλασσας») και της Ωκεανίδας Δωρίδας. Ως Νηρηίδα, η Λυσιάνασσα προσωποποιούσε την ευεργετική, γαλήνια και σωτήρια πλευρά της θάλασσας για τους ναυτικούς.
Η ύπαρξή της καταγράφεται στα σπουδαιότερα έργα της αρχαιότητας που ασχολούνται με τη θεογονία και τις γενεαλογίες των θεών.
Ησίοδος – Θεογονία
Ο Ησίοδος, στο έπος του Θεογονία, απαριθμεί τις Νηρηίδες και εξυμνεί την ομορφιά της Λυσιάνασσας:
«Πουλυνόη τε καὶ Αὐτονόη καὶ Λυσιάνασσα, / Εὐάρνη τε φυὴν ἐρατὴ καὶ εἶδος ἄμωμος, / καὶ Ψαμάθη χαρίεσσα δέμας δίη τε Μενίππη…»
(Ησίοδος, Θεογονία, στίχοι 258-260)
Απολλόδωρος – Βιβλιοθήκη
Στο μνημειώδες έργο της Βιβλιοθήκης, ο Ψευδο-Απολλόδωρος επιβεβαιώνει την παρουσία της στον κατάλογο των θυγατέρων του Νηρέα:
«Νηρέως δὲ καὶ Δωρίδος τῆς Ὠκεανοῦ Νηρηίδες ἐγένοντο, ὧν τὰ ὀνόματα… Ἰάνειρα Πολυνόη Αὐτονόη Λυσιάνασσα Ἀγαύη Διώνη Ἁλιμήδη…»
(Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη, Βιβλίο 1, Κεφάλαιο 2.7)
2. Η Λυσιάνασσα, κόρη του Επάφου και μητέρα του Βούσιρι
Η δεύτερη Λυσιάνασσα ανήκει στη βασιλική γενεαλογία της Αιγύπτου και του Άργους. Ήταν κόρη του Επάφου (γιου του Δία και της Ιώς, ο οποίος έγινε βασιλιάς της Αιγύπτου).
Η Λυσιάνασσα ενώθηκε με τον θεό της θάλασσας, τον Ποσειδώνα, και γέννησε τον Βούσιρι, έναν διαβόητο και σκληρό βασιλιά της Αιγύπτου. Σύμφωνα με τον μύθο, εξαιτίας μιας πολυετούς ξηρασίας, ο Βούσιρις άρχισε να θυσιάζει όλους τους ξένους που περνούσαν από τη χώρα του στον βωμό του Δία, μέχρι που έφτασε εκεί ο Ηρακλής, έσπασε τα δεσμά του και τον σκότωσε.
Απολλόδωρος – Βιβλιοθήκη
Η άμεση αναφορά στη μητρότητα της Λυσιάνασσας σε σχέση με τον Βούσιρι σώζεται και πάλι από τον Απολλόδωρο κατά την αφήγηση των άθλων του Ηρακλή:
«μετὰ Λιβύην δὲ Αἴγυπτον διεξῄει. ταύτης ἐβασίλευε Βούσιρις Ποσειδῶνος παῖς καὶ Λυσιανάσσης τῆς Ἐπάφου. οὗτος τοὺς ξένους ἔθυεν ἐπὶ βωμῷ Διὸς κατά τι λόγιον· ἐννέα γὰρ ἔτη ἀφορία τὴν Αἴγυπτον κατέλαβε…»
(Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη, Βιβλίο 2, Κεφάλαιο 5.11)
3. Η Λυσιάνασσα της Σικυώνας (Γενεαλογία του Αδράστου)
Η τρίτη καταγεγραμμένη μορφή ήταν μια θνητή πριγκίπισσα από τη Σικυώνα της Πελοποννήσου. Ήταν κόρη του βασιλιά της Σικυώνας, Πολύβου.
Παντρεύτηκε τον Ταλαό, τον βασιλιά του Άργους (γιο του Βίαντα). Μέσα από αυτή την ένωση, η Λυσιάνασσα έγινε η μητέρα του περίφημου Αδράστου, του βασιλιά που ηγήθηκε της εκστρατείας των «Επτά επί Θήβας». Όταν ο Άδραστος εξορίστηκε από το Άργος, κατέφυγε στον παππού του, τον Πόλυβο, στη Σικυώνα, και αργότερα τον διαδέχθηκε στον θρόνο.
Παυσανίας – Ελλάδος Περιήγησις
Ο Παυσανίας, περιγράφοντας την ιστορία και τους άρχοντες της Σικυώνας, καταγράφει με ακρίβεια τον συγκεκριμένο γενεαλογικό δεσμό:
«Ταλαῷ γὰρ τῷ Βίαντος συνοικῆσαι Λυσιάνασσαν λέγουσι θυγατέρα Πολύβου, καὶ Ἄδραστον ἐκ τούτων γενέσθαι: μετὰ δὲ Ἄδραστος ἔφυγεν ἐξ Ἄργους, παρὰ Πόλυβον δ’ ἦλθεν ἐς Σικυῶνα καὶ ὕστερον ἀποθανόντος Πολύβου τὴν ἐν Σικυῶνι ἀρχὴν ἔσχεν.»
(Παυσανίας, Κορινθιακά [Βιβλίο 2], Κεφάλαιο 6.6)
Συνοπτικό Συμπέρασμα: Το όνομα Λυσιάνασσα στη μυθολογία καλύπτει τρία εντελώς διαφορετικά μυθολογικά πλαίσια: το κοσμογονικό (κόρη του Νηρέα), το ηρωικό-τέρας (μητέρα του Βούσιρι από την Αίγυπτο) και το επικό-δυναστικό (μητέρα του Αδράστου στην Πελοπόννησο). Και στις τρεις περιπτώσεις, η ύπαρξή της τεκμηριώνεται με απόλυτη ακρίβεια μέσα από θεμελιώδη αρχαία κείμενα (Ησίοδος, Απολλόδωρος, Παυσανίας).
4. Η Λυσιάνασσα, κόρη του βασιλιά Πριάμου (Τροία)
Η τέταρτη γυναίκα της ελληνικής μυθολογίας που φέρει το όνομα Λυσιάνασσα ανήκει στον περίφημο και πολυμελή βασιλικό οίκο της Τροίας. Συγκεκριμένα, αναφέρεται ως μία από τις θυγατέρες του βασιλιά Πριάμου.
Ο Πρίαμος, σύμφωνα με τις αρχαίες πηγές, απέκτησε πάρα πολλά παιδιά (άλλοι αναφέρουν 50, όπως ο Ευριπίδης, και άλλοι περισσότερα), τόσο από τις νόμιμες συζύγους του (όπως η Εκάβη) όσο και από διάφορες παλλακίδες και σκλάβες του παλατιού. Σε αντίθεση με τις πιο διάσημες κόρες του Πριάμου (όπως η Κασσάνδρα, η Κρέουσα και η Πολυξένη), ο ρόλος της Λυσιάνασσας στον Τρωικό μύθο δεν αναλύεται. Η αναφορά της είναι καθαρά γενεαλογική.
Υγίνος – Fabulae (Μύθοι)
Η κύρια πηγή που διασώζει το όνομα της Λυσιάνασσας ως κόρης του Πριάμου είναι ο Ρωμαίος μυθογράφος Γάιος Ιούλιος Υγίνος (Gaius Julius Hyginus) στο έργο του Fabulae (Μύθοι). Ο Υγίνος, αντλώντας από χαμένα ελληνικά κείμενα και σχόλια επικών ποιητών, παραθέτει έναν μακρύ κατάλογο με τα παιδιά του Πριάμου.
Στο Κεφάλαιο 90 των Fabulae, όπου απαριθμούνται οι «Γιοι και Κόρες του Πριάμου» (Priami filii et filiae), το όνομα της Λυσιάνασσας καταγράφεται μεταξύ άλλων λιγότερο γνωστών θυγατέρων:
«Priami filii et filiae: …Medesicaste, Lysianassa, Mytilene, Aristodeme…» (Υγίνος, Fabulae, Κεφ. 90)
Στον κατάλογο του Υγίνου, το όνομα παρατίθεται στα λατινικά (Lysianassa), αποτελώντας άμεση μεταγραφή του αρχαιοελληνικού «Λυσιάνασσα». Η συγκεκριμένη αναφορά δεν διασώζεται στον κατάλογο των παιδιών του Πριάμου που παραθέτει ο Απολλόδωρος στη Βιβλιοθήκη του (Γ’ 12.5), αποδεικνύοντας ότι ο Υγίνος είχε πρόσβαση σε διαφορετική ή ευρύτερη γενεαλογική παράδοση (πιθανώς σε κάποιο χαμένο έπος του Τρωικού Κύκλου).
