Το αρχαίο Ελληνικό κράνος στη Νότια Κορέα κοσμεί σήμερα το Εθνικό Μουσείο της Σεούλ. Πρόκειται για ένα από τα πιο ιδιαίτερα εκθέματα παγκοσμίως. Η κατασκευή του έγινε πριν από 2.700 χρόνια, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Κορέα. Συγκεκριμένα, οι αρχαιολόγοι το ανακάλυψαν το 1875 στην Αρχαία Ολυμπία. Το εντόπισαν κατά τη διάρκεια ανασκαφών στον Ναό του Δία. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι κάποιος νικητής το πρόσφερε ως ανάθημα στους θεούς. Με αυτόν τον τρόπο, ζητούσε την εύνοια ή την προστασία τους. Πλέον, το κράνος φέρει τον τίτλο του «Εθνικού Θησαυρού Νο. 904». Μάλιστα, αποτελεί το μοναδικό δυτικό τεχνούργημα με αυτό το καθεστώς στη χώρα.

Ο Μαραθώνιος του Βερολίνου και η Σιωπηλή Επανάσταση

Η ιστορία του κράνους συνδέθηκε με τη σύγχρονη εποχή το 1936. Τότε, διεξήχθησαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες του Βερολίνου. Σε αυτή τη διοργάνωση, ο Κορεάτης δρομέας Σον Κι-τσουνγκ κέρδισε το χρυσό μετάλλιο στον μαραθώνιο. Ωστόσο, έτρεξε υπό την ιαπωνική σημαία εξαιτίας της κατοχής της πατρίδας του. Κατά την ανάκρουση του ύμνου, ο Σον και ο συναθλητής του κράτησαν το κεφάλι σκυμμένο. Έτσι, εξέφρασαν μια σιωπηλή αλλά ηχηρή διαμαρτυρία. Παράλληλα, η εφημερίδα «Βραδυνή» της Αθήνας θέλησε να τιμήσει τον νικητή. Γι’ αυτόν τον λόγο, προσέφερε το αρχαίο Ελληνικό κράνος στη Νότια Κορέα ως ειδικό έπαθλο. Με αυτή την κίνηση, συνέδεσε συμβολικά τον αρχαίο με τον σύγχρονο αθλητισμό.

Η Διπλωματική Οδύσσεια και η Επιστροφή

Η Ελληνική εφημερίδα επιθυμούσε τη δωρεά του κράνους στον Σον. Παρ’ όλα αυτά, η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή (ΔΟΕ) εμπόδισε τη διαδικασία. Οι τότε κανονισμοί απαγόρευαν στους αθλητές να δέχονται ακριβά δώρα. Ως αποτέλεσμα, το κειμήλιο παρέμεινε «αιχμάλωτο» σε μουσείο του Βερολίνου για μισό αιώνα. Στη συνέχεια, η Ελληνική πλευρά και η γερμανική ολυμπιακή επιτροπή κατέβαλαν έντονες προσπάθειες. Τελικά, το κράνος επέστρεψε στον Σον το 1986. Ο μεγάλος αθλητής δεν το κράτησε για τον εαυτό του. Αντίθετα, το δώρισε αμέσως στον λαό του. Θεώρησε ότι το αντικείμενο ανήκει δικαιωματικά στην εθνική ιστορία της Κορέας.

At the National Museum of Korea, a Corinthian soldier's helmet dating from the 6th century BC is displayed alone in the center of a hall.
In fact, this Greek helmet has been declared the 904th national treasure of Korea. pic.twitter.com/ztXaCJYroM

— well-meaning (@FreshSummerWind) July 5, 2023

Μια Κληρονομιά που Ενώνει Πολιτισμούς

Σήμερα, οι επισκέπτες στη Σεούλ αντικρίζουν κάτι παραπάνω από μια περικεφαλαία. Το αντικείμενο αυτό συμβολίζει την αντοχή του κορεατικού πνεύματος. Ταυτόχρονα, αναδεικνύει τη μακρόχρονη φιλία μεταξύ Ελλάδας και Νότιας Κορέας. Επιπλέον, η ΔΟΕ αναγνώρισε επίσημα την εθνικότητα του Σον το 2011. Ωστόσο, τα αρχεία διατηρούν ακόμη το ιαπωνικό του όνομα για τυπικούς λόγους. Σε κάθε περίπτωση, το αρχαίο Ελληνικό κράνος στη Νότια Κορέα παραμένει ένας ζωντανός μάρτυρας της νίκης. Αποτελεί έναν θησαυρό που γεφυρώνει δύο σπουδαίους πολιτισμούς.

Το άρθρο Πώς ένα αρχαίο Ελληνικό κράνος 2.700 ετών έγινε εθνικός θησαυρός στη Νότια Κορέα εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Τη Δευτέρα, το Υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε τον εθελοντικό επαναπατρισμό 86 αρχαιοτήτων στην Ελλάδα από ξένο ιδιώτη συλλέκτη. Η κίνηση αυτή, αποτέλεσμα συναινετικής συμφωνίας, φέρνει πίσω στην πατρίδα έργα που καλύπτουν μια τεράστια χρονική περίοδο: από τη Νεολιθική Εποχή έως την Ύστερη Ελληνιστική περίοδο.

Η συλλογή που επιστράφηκε

Η συλλογή περιλαμβάνει πλήθος αντικειμένων που αποτυπώνουν την ποικιλία και το μεγαλείο της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

• Ειδώλια: νεολιθικά γυναικεία ειδώλια, μαρμάρινα κυκλαδικά και χάλκινα ειδώλια γεωμετρικών, αρχαϊκών και ελληνιστικών χρόνων.
• Κεραμική: αγγεία της μυκηναϊκής περιόδου και αντιπροσωπευτικά παραδείγματα μελανόμορφων και ερυθρόμορφων αττικών αγγείων.
• Μεταλλοτεχνία: χάλκινα κράνη, αγγεία από χαλκό και ασήμι (υδρίες, οινοχόες) καθώς και χάλκινοι καθρέφτες.
• Λοιπά ευρήματα: μαρμάρινη επιτύμβια στήλη, πήλινα ειδώλια και χρυσά στεφάνια ταφικών τελετών της ελληνιστικής εποχής.

Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ένα κορινθιακό χάλκινο κράνος και μια μαρμάρινη επιτύμβια στήλη, που μαρτυρούν την υψηλή τέχνη της εποχής τους.

Διεθνής ευαισθητοποίηση για την επιστροφή αρχαιοτήτων

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, εξέφρασε την ικανοποίησή της για την εθελοντική επιστροφή. Τόνισε ότι η πράξη αυτή δείχνει τη διαρκώς αυξανόμενη παγκόσμια ευαισθησία για την επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών στον τόπο προέλευσής τους.

Κάλεσε επίσης και άλλους ιδιώτες συλλέκτες ελληνικών αρχαιοτήτων να ακολουθήσουν το παράδειγμα, συνεργαζόμενοι με το Υπουργείο για την επιστροφή των συλλογών τους.

Έκθεση στα μουσεία της Ελλάδας

Μετά την καταγραφή και τεκμηρίωσή τους, οι αρχαιότητες θα κατανεμηθούν σε διάφορα μουσεία ανά την Ελλάδα. Έτσι, το κοινό θα έχει την ευκαιρία να τις θαυμάσει από κοντά, εμπλουτίζοντας την πολιτιστική εμπειρία επισκεπτών και ερευνητών.

Το άρθρο Επαναπατρισμός 86 Αρχαιοτήτων στην Ελλάδα από Ιδιώτη Συλλέκτη εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Η «Ιλιάδα», ένα επικό ποίημα που αποδίδεται στον Όμηρο και χρονολογείται στον 7ο αιώνα π.Χ., αφηγείται τη θρυλική σύγκρουση μεταξύ Ελλήνων και Τρώων. Ορισμένοι μελετητές υποστηρίζουν ότι ο Όμηρος περιγράφει Ελληνικά κράνη με κέρατα, ωστόσο αυτή η άποψη δεν είναι καθολικά αποδεκτή. Τι δείχνουν, λοιπόν, τα πραγματικά στοιχεία για αυτά τα υποτιθέμενα κερασφόρα κράνη στην «Ιλιάδα», και γιατί έχει τόσο μεγάλη σημασία αυτό το ζήτημα;

Η Σημασία των Υποτιθέμενων Κερασφόρων Κρανών

Αρχικά, ας εξετάσουμε γιατί αυτό το ζήτημα είναι τόσο σημαντικό. Υπάρχει σημαντική συζήτηση σχετικά με την εποχή συγγραφής της «Ιλιάδας» και κατά πόσο διατηρεί ακριβείς πληροφορίες για μια ιστορική σύγκρουση της Εποχής του Χαλκού.

Μια κοινή ακαδημαϊκή πρακτική είναι η προσπάθεια εντοπισμού λεπτομερειών στην «Ιλιάδα» που φαίνεται να είναι ακριβείς για την Εποχή του Χαλκού, αλλά όχι για μεταγενέστερες περιόδους.

Για παράδειγμα, ένα διάσημο κράνος στην «Ιλιάδα» είναι το κράνος από χαυλιόδοντες αγριόχοιρου που χρησιμοποιεί ο Οδυσσέας κατά τη διάρκεια μιας νυχτερινής επιδρομής. Για πολλές δεκαετίες, οι μελετητές πίστευαν ότι αυτή ήταν μια ακριβής λεπτομέρεια από τη Μυκηναϊκή Ελλάδα, αν και τώρα είναι γνωστό ότι τέτοια κράνη συνέχισαν να χρησιμοποιούνται —αν και σπάνια— στους Σκοτεινούς Αιώνες.

Οι Έλληνες δεν χρησιμοποιούσαν κερασφόρα κράνη μετά τη Μυκηναϊκή Εποχή. Ως εκ τούτου, εάν η «Ιλιάδα» του Ομήρου αναφέρει ότι οι Έλληνες χρησιμοποιούσαν κερασφόρα κράνη, αυτό θα ήταν εξαιρετικά σημαντικό. Θα υποδείκνυε έντονα ότι η παράδοση του Τρωικού Πολέμου προέρχεται, τουλάχιστον εν μέρει, από την Εποχή του Χαλκού.

Τα Υποτιθέμενα κερασφόρα Κράνη της Ομηρικής Ιλιάδας

Αυτό εγείρει το σημαντικό ερώτημα: Περιέχει η «Ιλιάδα» του Ομήρου αναφορές σε κερασφόρα κράνη; Ή μήπως πρόκειται απλώς για μια σύγχρονη παρερμηνεία;

Η ιδέα ότι τέτοια κράνη εμφανίζονται στην ιστορία προέρχεται από τη χρήση της Ελληνικής λέξης «φάλοι» (ενικός «φάλος» – σημειώστε ότι αυτό διαφέρει από την Ελληνική λέξη «φαλλός», που αναφέρεται σε φαλλό). Οι μελετητές κατανοούν ότι αυτό αναφέρεται σε κάποιο εξάρτημα. Ωστόσο, η ακριβής φύση του είναι ασαφής.

Παρόλα αυτά, πολλοί μελετητές ανά τους αιώνες έχουν ερμηνεύσει αυτή τη λέξη ως αναφορά σε κέρατα. Το γεγονός ότι κάποια κράνη λέγεται ότι είχαν πολλούς «φάλους» φαίνεται να υποστηρίζει αυτό το συμπέρασμα. Σύμφωνα με αυτή την ερμηνεία, ο Όμηρος περιέγραφε κράνη με ένα ή περισσότερα κέρατα να προεξέχουν από αυτά.

Το κείμενο συμφωνεί καλά με τα αρχαιολογικά ευρήματα σχετικά με τη Μυκηναϊκή Εποχή. Πολλά κράνη στην Εποχή του Χαλκού στην Ελλάδα είχαν κέρατα. Αγγεία από εκείνη την εποχή απεικονίζουν Έλληνες στρατιώτες να φορούν κερασφόρα κράνη, που μοιάζουν με αυτά που αναφέρονται στην «Ιλιάδα».

Η χρήση κερασφόρων κρανών έγινε πολύ σπάνια μετά την Κατάρρευση της Εποχής του Χαλκού. Επομένως, εάν οι «φάλοι» της «Ιλιάδας» είναι κέρατα, τότε αυτό θα φαινόταν να είναι μια αναφορά σε Μυκηναϊκά κράνη.

Μια Άλλη Ερμηνεία των Περιγραφών του Ομήρου

Παρά αυτό το δημοφιλές επιχείρημα, αυτή δεν είναι η μόνη ερμηνεία των «φάλων». Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι οι «φάλοι» της «Ιλιάδας» πρέπει να ταυτιστούν με κάτι εντελώς διαφορετικό.

Υπάρχει ένας συγκεκριμένος τύπος εξαρτήματος που κοσμούσε περίφημα τα αρχαία ελληνικά κράνη: οι λοφία τους, που υποστηρίζονταν από μεταλλικές κορυφές. Η χρήση λοφίων υπήρχε στη Μυκηναϊκή Εποχή και επανεμφανίστηκε τον 8ο αιώνα π.Χ. με την ανάπτυξη του κορινθιακού κράνους.

Το απόσπασμα της «Ιλιάδας» όπου ο Μενέλαος σκοτώνει τον Πείσανδρο είναι διαφωτιστικό. Σε ένα μέρος αυτού του αποσπάσματος, ο Όμηρος περιγράφει τον Πείσανδρο να χτυπά τον «φάλο» του Μενέλαου. Μια μετάφραση αναφέρει:

«Ο Πείσανδρος χτύπησε τον Μενέλαο στο κέρατο του κράνους του με λοφίο από αλογοουρά — στο πιο ψηλό μέρος κάτω από το ίδιο το λοφίο.»

Αν και αυτή η μετάφραση αποδίδει τη λέξη «φάλος» ως «κέρατο», είναι προφανές ότι αυτό δεν είναι σωστό. Η ίδια η πρόταση συνδέει τον «φάλο» με το λοφίο από αλογοουρά και στη συνέχεια διευκρινίζει ότι βρισκόταν «κάτω από το ίδιο το λοφίο». Το μόνο εξάρτημα που θα μπορούσε να ταιριάζει σε αυτή την περιγραφή είναι η μεταλλική κορυφή που υποστήριζε το λοφίο από αλογοουρά.

Για αυτόν τον λόγο, μια άλλη μετάφραση αποδίδει τη φράση:

«Ο Πείσανδρος έπιασε τον Μενέλαο στην κορυφή του κράνους του με λοφίο από αλογοουρά, κοντά στο λοφίο.»

Με άλλα λόγια, η «Ιλιάδα» δεν περιγράφει κερασφόρα κράνη. Αντίθετα, οι «φάλοι» των περιγραφών του Ομήρου ήταν οι μεταλλικοί φορείς που υποστήριζαν τα περίφημα λοφία των Ελληνικών κρανών.

Κέρατα με Πολλαπλά Λοφία

Ωστόσο, αυτή η ερμηνεία φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με τις αναφορές της «Ιλιάδας» σε κράνη με πολλαπλούς «φάλους». Ο Αχιλλέας, για παράδειγμα, φέρεται να είχε ένα κράνος με τέσσερις «φάλους». Πώς, όμως, θα μπορούσε ένα κράνος να έχει πολλαπλές λοφία;

Αν και αυτό μπορεί να φαίνεται απίθανο, η αρχαιολογία έχει αποκαλύψει ότι οι Έλληνες ήταν πράγματι εξοικειωμένοι με κράνη με πολλαπλές λοφία. Για παράδειγμα, αρχαίες ελληνικές ζωγραφιές απεικονίζουν κράνη με δύο λοφία.

Επιπλέον, στο έργο «Αχαρνής» του Αριστοφάνη από τον 5ο αιώνα π.Χ., ο στρατηγός Λάμαχος περιγράφεται να έχει ένα κράνος με τρία λοφία. Επομένως, λαμβάνοντας υπόψη το καλλιτεχνικό ύφος και την έλλειψη πρακτικότητας που είναι πάντα παρούσα στην «Ιλιάδα» του Ομήρου, δεν υπάρχει τίποτα ασυνήθιστο στην ιδέα ενός κράνους με τέσσερις λοφία.

Συμπερασματικά, εξακολουθεί να υπάρχει συζήτηση για το τι ακριβώς ήταν οι «φάλοι» της «Ιλιάδας». Ορισμένοι μελετητές πιστεύουν ότι ήταν κέρατα, πράγμα που σημαίνει ότι ο Όμηρος διατήρησε με ακρίβεια πληροφορίες για κερασφόρα κράνη από τη Μυκηναϊκή Εποχή.

Ωστόσο, το πιο πιθανό συμπέρασμα είναι ότι ο Όμηρος δεν αναφερόταν σε κερασφόρα κράνη στην «Ιλιάδα». Αντίθετα, οι διάφορες αναφορές του Ομήρου σε «φάλους» φαίνεται να είναι αναφορές στις μεταλλικές κορυφές των ελληνικών κρανών, οι οποίες συγκρατούσαν τα λοφία τους από αλογοουρά.

Το άρθρο Φορούσαν οι αρχαίοι Έλληνες πολεμιστές κερασφόρα κράνη στον Τρωικό πόλεμο; εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.