1. Ο «Βροτός»: Η Θνητότητα ως Μυθολογικό Ορόσημο
Στην ελληνική μυθολογία, το Σύμπαν χωρίζεται αυστηρά σε δύο κατηγορίες όντων: τους αθανάτους (θεούς) και τους θνητούς. Η λέξη «βροτός» (με οξεία στη λήγουσα) χρησιμοποιείται κατεξοχήν στα έπη για να χαρακτηρίσει τον άνθρωπο, αυτόν δηλαδή που υπόκειται στη φθορά, στα γηρατειά και τελικά στον θάνατο.
Η σημασία του βροτού αναδεικνύεται εντονότερα μέσα από το αντίθετό της: την «Αμβροσία» (α- στερητικό + βροτός). Η αμβροσία ήταν η μυθική τροφή των θεών, η οποία τους εξασφάλιζε την αφθαρσία και την αθανασία. Όποιος βροτός δοκίμαζε αμβροσία, υπερέβαινε την ανθρώπινη φύση του, κάτι που επιχείρησε να κλέψει ο Τάνταλος, προκαλώντας την οργή των θεών.
Αυτούσιο Αρχαίο Κείμενο (Ομήρου Οδύσσεια)
Η πιο χαρακτηριστική χρήση της λέξης εντοπίζεται στη συνάντηση του Οδυσσέα με τη Ναυσικά. Ο Οδυσσέας, αντικρίζοντάς την, αναρωτιέται αν είναι θεά ή θνητή γυναίκα:
«γουνοῦμαί σε, ἄνασσα· θεός νύ τις, ἦ βροτός ἐσσι;» (Ομήρου Οδύσσεια, Ραψωδία ζ, στίχος 149)
Μετάφραση: Σε ικετεύω, δέσποινα· άραγε κάποια θεά είσαι, ή θνητή (βροτός);
2. Ο «Βρότος»: Το Αίμα, η Φθορά και ο Πόλεμος
Όταν η λέξη τονίζεται στην παραλήγουσα («βρότος»), αλλάζει ριζικά σημασία. Στο Ομηρικό λεξιλόγιο, βρότος είναι το πηγμένο, ξεραμένο αίμα που ρέει από μια πληγή, ο αιματηρός μολυσμός, η «βρωμιά» της μάχης που καλύπτει τους πολεμιστές.
Στη μυθολογία, οι θεοί δεν έχουν αίμα στις φλέβες τους, αλλά Ιχώρ. Αντίθετα, οι βροτοί (θνητοί) αιμορραγούν. Το αίμα τους, όταν χύνεται και ανακατεύεται με το χώμα, τη σκόνη και τον ιδρώτα του πεδίου της μάχης, μετατρέπεται σε «βρότον αἱματόεντα» (ματωμένο βρότο/λύθρο).
Αυτούσιο Αρχαίο Κείμενο (Ομήρου Ιλιάδα)
Στην Ιλιάδα, η λέξη χρησιμοποιείται αποκλειστικά σε σκηνές θανάτου και καθαρμού. Όταν ο Αχιλλέας διατάζει να πλύνουν το άψυχο κορμί του Πατρόκλου από τα αίματα της μάχης, ο Όμηρος γράφει:
«ἀμφὶ πυρὶ στῆσαι τρίποδα μέγαν, ὄφρα τάχιστα Πάτροκλον λούσειαν ἄπο βρότον αἱματόεντα.» (Ομήρου Ιλιάδα, Ραψωδία Σ, στίχοι 344-345)
Μετάφραση: Να στήσουν στη φωτιά μεγάλο τρίποδα, για να πλύνουν γρήγορα από τον Πάτροκλο το ματωμένο, πηγμένο αίμα (βρότον).
Αντίστοιχα, όταν οι Αχαιοί ζητούν από τον ίδιο τον Αχιλλέα να πλυθεί μετά τη μάχη, εκείνος αρνείται μέχρι να θάψει τον φίλο του:
«Πηλεΐδην λούσασθαι ἄπο βρότον αἱματόεντα.» (Ομήρου Ιλιάδα, Ραψωδία Ψ, στίχος 41)
3. Μυθολογική Προσθήκη: Το Πρόσωπο «Βροτέας»
Για να είμαστε 100% πλήρεις βάσει της βιβλιογραφίας, αν αναφέρεσαι σε συγκεκριμένο πρόσωπο της μυθολογίας, αυτός είναι ο Βροτέας (παράγωγο του βροτός).
Ο Βροτέας ήταν μυθικός κυνηγός, γιος του Τάνταλου και αδελφός του Πέλοπα και της Νιόβης. Σύμφωνα με τον μύθο:
- Αρνήθηκε να τιμήσει τη θεά Άρτεμη.
- Ως τιμωρία, η θεά του έστειλε μανία (τρέλα).
- Μέσα στην παραφροσύνη του, πίστεψε ότι ήταν άτρωτος (ότι είχε πάψει δηλαδή να είναι βροτός) και έριξε τον εαυτό του μέσα στη φωτιά, βρίσκοντας τραγικό θάνατο.
Συνοψίζοντας
Στον πυρήνα της αρχαίας ελληνικής σκέψης, ο βροτός (ο άνθρωπος) είναι απολύτως συνυφασμένος με τον βρότο (το αίμα και τη φθορά). Η ίδια η ετυμολογική ρίζα των λέξεων υπενθυμίζει διαρκώς το όριο ανάμεσα στους ανθρώπους και τους θεούς: οι άνθρωποι ματώνουν και πεθαίνουν, ενώ οι θεοί τρέφονται με α-μβροσία για να παραμένουν ανέγγιχτοι από τον θάνατο.
