Ποια ήταν η Μολιόνη και ποιοι οι Μολιονίδες;
Η Μολιόνη ήταν πριγκίπισσα, σύζυγος του Άκτορα (αδελφού του βασιλιά της Ήλιδας, Αυγεία). Έμεινε στην ιστορία και τη μυθολογία όχι τόσο για τα δικά της πεπραγμένα, αλλά για τα παιδιά που έφερε στον κόσμο: τον Εύρυτο και τον Κτέατο.
Τα δύο αυτά αδέλφια έμειναν γνωστά στην αρχαιότητα με το μητρωνυμικό τους όνομα, ως Μολιονίδες (ή Μολίονε κατά τον ομηρικό δυϊκό αριθμό), γεγονός σπάνιο για την πατριαρχική αρχαία Ελλάδα, το οποίο υποδηλώνει την τεράστια επιρροή της μητέρας τους. Αν και επίσημος πατέρας τους ήταν ο Άκτορας (γι’ αυτό και ο Όμηρος τους ονομάζει Ακτορίωνες), η παράδοση αναφέρει ότι ο πραγματικός τους πατέρας ήταν ο ίδιος ο θεός Ποσειδώνας.
Η Βιολογική Ιδιαιτερότητα: Το Φαινόμενο των «Σιαμαίων»
Το χαρακτηριστικό που έκανε τους Μολιονίδες φόβητρο για κάθε αντίπαλο —ακόμα και για τον ίδιο τον Ηρακλή— ήταν η σωματική τους διάπλαση. Ενώ στα πρώιμα ομηρικά έπη περιγράφονται ως δύο αχώριστοι πολεμιστές, η μετέπειτα παράδοση ξεκαθαρίζει πως επρόκειτο για σιαμαίους διδύμους.
Ο Ησίοδος και ο Απολλόδωρος τους καταγράφουν ως μια ενιαία οντότητα με ένα κοινό σώμα, δύο κεφάλια, τέσσερα χέρια και τέσσερα πόδια. Αυτή η διπλή φύση τούς επέτρεπε να μάχονται ταυτόχρονα προς όλες τις κατευθύνσεις, καθιστώντας τους ουσιαστικά ανίκητους σε κατά μέτωπο σύγκρουση.
Αυτούσιο Αρχαίο Κείμενο (Ψευδο-Απολλόδωρος)
Στη Βιβλιοθήκη του Απολλόδωρου (Βιβλίο 2, Κεφάλαιο 7.2) επιβεβαιώνεται με απόλυτη ακρίβεια η καταγωγή και η βιολογική τους ένωση:
«…στρατηγοῦντες Εὔρυτος καὶ Κτέατος (οἳ Μολιόνης ἦσαν καὶ Ἄκτορος, τὸ δὲ ἀληθὲς Ποσειδῶνος, συνεπεφύκεσαν δὲ ἀλλήλοις).»
(Απόδοση: …αρχηγοί του στρατού ήταν ο Εύρυτος και ο Κτέατος (οι οποίοι ήταν γιοι της Μολιόνης και του Άκτορα, αλλά στην πραγματικότητα του Ποσειδώνα, και ήταν συμφυείς / ενωμένοι σωματικά μεταξύ τους).)
Η Σύγκρουση με τον Νέστορα (Ιλιάδα)
Η πρώτη τους μεγάλη εμφάνιση στα αρχαία κείμενα γίνεται στον πόλεμο μεταξύ των Πυλίων (στρατός του Νέστορα) και των Επειών (στρατός της Ήλιδας). Ο ίδιος ο σοφός Νέστορας, όντας γέροντας πια στον Τρωικό Πόλεμο, διηγείται με θαυμασμό πώς, όταν ήταν νέος, παραλίγο να τους σκοτώσει. Σώθηκαν μόνο την τελευταία στιγμή χάρη στη θεϊκή παρέμβαση του πραγματικού τους πατέρα.
Αυτούσιο Αρχαίο Κείμενο (Όμηρος)
Στην Ιλιάδα (Ραψωδία Λ, στίχοι 750-752), ο Όμηρος περιγράφει τη στιγμή της διάσωσής τους από τον θεό της θάλασσας:
«καί νύ κεν Ἀκτορίωνε Μολίονε παῖδ’ ἀλάπαξα, εἰ μή σφωε πατὴρ εὐρὺ κρείων Ἐνοσίχθων ἐκ πολέμου ἐσάωσε καλύψας ἠέρι πολλῇ.»
(Απόδοση: Και θα είχα εξολοθρεύσει τα παιδιά του Άκτορα, τους Μολίονες, αν ο πατέρας τους, ο κοσμοκράτορας Κοσμοσείστης [Ποσειδώνας], δεν τους έσωζε από τη μάχη, σκεπάζοντάς τους με πυκνή καταχνιά/ομίχλη.)
Ο Πόλεμος με τον Ηρακλή και το Τέλος τους
Ο σημαντικότερος μύθος γύρω από τους Μολιονίδες αφορά την αντιπαράθεσή τους με τον Ηρακλή. Όταν ο βασιλιάς Αυγείας αρνήθηκε να πληρώσει τον Ηρακλή για τον καθαρισμό των στάβλων του, ο ήρωας εκστράτευσε εναντίον της Ήλιδας.
Ο Αυγείας όρισε τους Μολιονίδες αρχιστράτηγους. Στην πρώτη μάχη, τα δίδυμα αδέλφια κατατρόπωσαν τον στρατό του Ηρακλή. Ο Ηρακλής είχε αρρωστήσει και αδυνατούσε να πολεμήσει αποτελεσματικά απέναντι στο τερατώδες, διπλό κορμί τους. Σε εκείνη τη μάχη, οι Μολιονίδες σκότωσαν πολλούς άνδρες, μεταξύ των οποίων και τον αδελφό του Ηρακλή, τον Ιφικλή.
Ο Ηρακλής, γνωρίζοντας πια ότι δεν μπορεί να τους νικήσει σε δίκαιη, κατά μέτωπο μάχη, κατέφυγε σε δόλο. Τους έστησε ενέδρα στις Κλεωνές της Κορινθίας. Οι Μολιονίδες περνούσαν από εκεί ανυποψίαστοι, ταξιδεύοντας ως ιεροί απεσταλμένοι (θεωροί) για να παραστούν στους Ισθμικούς Αγώνες. Ο Ηρακλής τους επιτέθηκε κρυφά και τους δολοφόνησε, πράξη που θεωρήθηκε μεγάλη ιεροσυλία στην αρχαιότητα.
Αυτούσιο Αρχαίο Κείμενο (Ψευδο-Απολλόδωρος)
Το τέλος τους καταγράφεται ρητά στο ίδιο κείμενο του Απολλόδωρου:
«αὖθις δὲ Ἰσθμίων ὄντων, πεμφθέντων τῶν Μολιονιδῶν ὡς θεωρῶν, συνθεμένων σύγχυσιν τῶν Ἠλείων, Ἡρακλής στήσας ἐνέδραν ἐν Κλεωναῖς ἀποκτείνει αὐτοὺς καὶ στρατευσάμενος ἐπὶ τὴν Ἦλιν εἷλε τὴν πόλιν.»
(Απόδοση: Και όταν αργότερα γίνονταν τα Ίσθμια, και οι Μολιονίδες είχαν σταλεί ως ιεροί απεσταλμένοι εν μέσω ανακωχής με τους Ηλείους, ο Ηρακλής, στήνοντας ενέδρα στις Κλεωνές, τους σκοτώνει και στη συνέχεια, εκστρατεύοντας εναντίον της Ήλιδας, κυρίευσε την πόλη.)
Ο Ρόλος της Μολιόνης μετά τον Φόνο: Η Ιστορική Κατάρα
Η Μολιόνη δεν έμεινε άπραγη μετά την άνανδρη δολοφονία των παιδιών της από τον Ηρακλή. Σύμφωνα με τον αρχαίο περιηγητή Παυσανία, η ίδια ανέλαβε τον ρόλο του ανακριτή. Μόλις ανακάλυψε ότι ο δολοφόνος ήταν ο Ηρακλής (ο οποίος επιχειρούσε από την περιοχή του Άργους/Τίρυνθας), απαίτησε από τους Αργείους την τιμωρία του.
Όταν οι Αργείοι αρνήθηκαν, η Μολιόνη ζήτησε από τους Κορίνθιους να αποκλείσουν τους Αργείους από τους Ισθμικούς Αγώνες. Η άρνηση και των Κορινθίων εξόργισε την πριγκίπισσα, η οποία καταράστηκε οποιονδήποτε Ηλείο αθλητή τολμούσε να συμμετάσχει στα Ίσθμια. Αυτή η κατάρα (ως αιτιολογικός μύθος) ήταν τόσο ισχυρή, που σε όλη την αρχαιότητα κανείς αθλητής από την Ήλιδα δεν αγωνιζόταν στους Ισθμικούς Αγώνες, από φόβο προς τη μήνιν της Μολιόνης.
Αυτούσιο Αρχαίο Κείμενο (Παυσανίας)
Στα Ηλειακά (Βιβλίο 5, Κεφάλαιο 2.2), ο Παυσανίας περιγράφει τις ενέργειές της:
«ἡ δὲ Μολιόνη (μάλιστα γὰρ δὴ αὐτῇ περὶ τοὺς παῖδας ἐσπουδάζετο) ἐρευνῶσα τὸν φονέα ὡς ᾔσθετο… ἡ Μολιόνη σφίσιν ἐπιτίθησι κατάρας, ἢν μετασχεῖν Ἰσθμίων Ἠλείοις θελήσωσιν. ἐμμένει τε δὴ ταῖς κατάραις τῆς Μολιόνης τὰ ἐς τοὺς ἀθλητάς…»
(Απόδοση: Η Μολιόνη λοιπόν (επειδή την ένοιαζε πάρα πολύ τι συνέβη στα παιδιά της) ερευνώντας για τον φονιά, μόλις έμαθε ποιος ήταν… ρίχνει βαριές κατάρες στους Ηλείους αν θελήσουν να πάρουν μέρος στα Ίσθμια. Και οι κατάρες της Μολιόνης τηρούνται ευλαβικά μέχρι σήμερα από τους αθλητές…)
Η Τεχνική της Αρματοδρομίας: Το Απόλυτο Πλεονέκτημα
Η συμφυής (σιαμαία) φύση τους δεν τους έκανε μόνο ανίκητους πολεμιστές, αλλά και τους καλύτερους ηνιόχους της εποχής τους. Επειδή μοιράζονταν ένα σώμα αλλά είχαν τέσσερα χέρια, δρούσαν σε απόλυτο συγχρονισμό πάνω στο άρμα. Ο ένας κρατούσε σταθερά τα γκέμια και ο άλλος χτυπούσε το μαστίγιο.
Ο Νέστορας, στην Ιλιάδα, ομολογεί πως η μόνη φορά που ηττήθηκε σε αγώνες ήταν στις αρματοδρομίες προς τιμήν του νεκρού Αμαρυγκέα, διότι ήταν αδύνατον να ανταγωνιστεί αυτόν τον διπλό συντονισμό.
Αυτούσιο Αρχαίο Κείμενο (Όμηρος)
Στην Ιλιάδα (Ραψωδία Ψ, στίχοι 638-642), ο Όμηρος αναδεικνύει την τακτική τους στο άρμα:
«οἴοί μ’ Ἀκτορίωνε παρέλασαν ἵπποισι, πλήθει πρόσθε βαλόντες, ἀγασσάμενοι περὶ νίκης… ὁ μὲν ἔμπεδον ἡνιόχευεν, ἡνιόχευ’, ὃ δ’ ἄρα μάστιγι κέλευεν.»
(Απόδοση: Μόνο οι γιοι του Άκτορα με ξεπέρασαν με τα άλογά τους, ρίχνοντας μπροστά το βάρος/πλήθος τους, έχοντας τεράστιο πάθος για τη νίκη… ο ένας με σταθερότητα κρατούσε τα ηνία, ναι, κρατούσε τα ηνία, και ο άλλος έδινε το σύνθημα με το μαστίγιο.)
Οι Απόγονοι: Η Κληρονομιά στον Τρωικό Πόλεμο
Η γενεαλογική γραμμή της Μολιόνης δεν έσβησε με τον θάνατο των παιδιών της. Πριν δολοφονηθούν από τον Ηρακλή, ο Εύρυτος και ο Κτέατος είχαν νυμφευθεί τις κόρες του βασιλιά Δεξαμενού (τη Θηρονίκη και τη Θηραιφόνη αντίστοιχα).
Από αυτούς τους γάμους γεννήθηκαν δύο γιοι: ο Θάλπιος και ο Αμφίμαχος. Αυτά τα δύο ξαδέλφια κληρονόμησαν την ηγεσία των Επειών και ήταν ανάμεσα στους αρχηγούς που οδήγησαν τον στόλο των Ηλείων (με 40 πλοία) στην Τροία.
Αυτούσιο Αρχαίο Κείμενο (Όμηρος)
Στον περίφημο «Κατάλογο των Νεών» (Νεών Κατάλογος) της Ιλιάδας (Ραψωδία Β, στίχοι 620-621) καταγράφεται ρητά η συμμετοχή των εγγονών της Μολιόνης:
«τῶν αὖ τέσσαρες ἀρχοὶ ἔσαν… Ἀμφίμαχος καὶ Θάλπιος, υἷες ὃ μὲν Κτεάτου, ὃ δ’ ἄρ’ Εὐρύτου Ἀκτορίωνος.»
(Απόδοση: Και είχαν [οι Επειοί] τέσσερις αρχηγούς… ο Αμφίμαχος και ο Θάλπιος, γιοι ο ένας του Κτέατου και ο άλλος του Εύρυτου, του γιου του Άκτορα.)
