Πλήρης Μυθολογική και Βιβλιογραφική Ανασκόπηση: Η Νύμφη Άβα και ο Ήρωας Άβας
Στην αρχαία ελληνική μυθολογία και γραμματεία, το όνομα που ζητάτε εντοπίζεται σε δύο βασικές μορφές: ως θηλυκό (η Άβα) αναφέρεται σε μια συγκεκριμένη Νύμφη, ενώ ως αρσενικό (ο Άβας, αιτιατική: τον Άβα) αναφέρεται σε διάφορους σημαντικούς ήρωες και γενάρχες.
1. Η Νύμφη Άβα (Θρακική Μυθολογία)
Η Άβα (ως γυναικεία θεότητα) ήταν μια Ναϊάδα Νύμφη της Θράκης, κόρη του ποταμού Ξένιου (ή Ζένιου). Σύμφωνα με τον μύθο, ενώθηκε με τον θεό Ποσειδώνα και γέννησε έναν γιο, τον Εργίσκο. Ο Εργίσκος έδωσε το όνομά του στην αρχαία θρακική πόλη Εργίσκη (βρισκόταν στην περιοχή της σημερινής Ανατολικής Θράκης).
Πρωτότυπο Αρχαίο Κείμενο
Η μοναδική, αλλά απόλυτα ακριβής βιβλιογραφική αναφορά για τη Νύμφη Άβα, διασώζεται στο βυζαντινό εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Σούδα (ή Σουίδα), στο λήμμα για την πόλη Εργίσκη:
Λεξικό Σούδα, λήμμα «Εργίσκη» (Epsilon, 2715): «Ἐργίσκη: πόλις Θρᾴκης. ἀπὸ Ἐργίσκου, τοῦ Ποσειδῶνος καὶ Ἄβας νύμφης.»
(Μετάφραση: Εργίσκη: πόλη της Θράκης. Ονομάστηκε από τον Εργίσκο, τον γιο του Ποσειδώνα και της νύμφης Άβας).
2. Άβας, ο Βασιλιάς του Άργους (Η επιφανέστερη μορφή)
Η πιο διάσημη μορφή της ελληνικής μυθολογίας με αυτό το όνομα είναι ο Άβας ο Αργείος. Ήταν ο 12ος θρυλικός βασιλιάς του Άργους.
Γενεαλογία και Μύθος:
- Γονείς: Ήταν γιος του Λυγκέα και της Υπερμνήστρας (της μοναδικής από τις πενήντα Δαναΐδες που αρνήθηκε να δολοφονήσει τον σύζυγό της τη νύχτα του γάμου τους).
- Απόγονοι: Παντρεύτηκε την Αγλαΐα και απέκτησαν δύο δίδυμους γιους, τον Ακρίσιο (παππού του Περσέα) και τον Προίτο, οι οποίοι λέγεται ότι μάχονταν ήδη από την κοιλιά της μητέρας τους.
- Η Ασπίδα του Άβαντα: Ήταν διάσημος πολεμιστής. Κατείχε την ιερή ασπίδα του παππού του, Δαναού, η οποία είχε μαγικές ιδιότητες: αρκούσε να την αντικρίσουν οι εχθροί για να τραπούν σε φυγή.
- Ιδρύσεις Πόλεων: Ίδρυσε την πόλη Άβαι στη Φωκίδα, γνωστή για το περίφημο μαντείο του Απόλλωνα.
Πρωτότυπα Αρχαία Κείμενα
Η γέννηση και η γενεαλογία του Άβαντα περιγράφονται με απόλυτη σαφήνεια από τον Απολλόδωρο:
Ψευδο-Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη (Βιβλίο 2, Κεφ. 2.1): «Λυγκεὺς δὲ μετὰ Δαναὸν Ἄργους βασιλεύων ἐξ Ὑπερμνήστρας τεκνοῖ παῖδα Ἄβαντα. τούτου καὶ Ἀγλαΐας τῆς Μαντινέως δίδυμοι παῖδες ἐγένοντο Ἀκρίσιος καὶ Προῖτος.»
Η ίδρυση της πόλης στη Φωκίδα τεκμηριώνεται από τον περιηγητή Παυσανία:
Παυσανίας, Ἑλλάδος Περιήγησις (Φωκικά, Βιβλίο 10.35.1): «Ἄβαι δὲ ᾠκίσθησαν μὲν καὶ ὄνομα ἔσχον ἀπὸ Ἄβαντος τοῦ Λυγκέως καὶ Ὑπερμνήστρας τῆς Δαναοῦ…»
3. Άβας, ο Γενάρχης των Αβάντων (Εύβοια)
Ένας άλλος σημαντικός μυθικός ήρωας ήταν ο Άβας της Εύβοιας. Ήταν γιος του θεού Ποσειδώνα και της Νύμφης Αρέθουσας.
- Αποτέλεσε τον επώνυμο γενάρχη των Αβάντων, ενός πολεμικού φύλου της Εύβοιας.
- Οι Άβαντες φημίζονταν για την πολεμική τους μανία και το ιδιαίτερο κούρεμά τους (άφηναν τα μαλλιά τους μακριά μόνο στο πίσω μέρος του κεφαλιού, για να μην μπορούν να τους πιάσουν οι εχθροί από μπροστά στη μάχη σώμα με σώμα).
Πρωτότυπο Αρχαίο Κείμενο
Ο Όμηρος απαθανατίζει τους απογόνους αυτού του Άβαντα στον περίφημο Νεῶν Κατάλογον (Κατάλογο των Πλοίων), περιγράφοντας τη συμμετοχή τους στον Τρωικό Πόλεμο υπό τον Ελεφήνορα:
Όμηρος, Ιλιάδα (Ραψωδία Β’, στίχοι 536-537): «Οἳ δ’ Εὔβοιαν ἔχον μένεα πνείοντες Ἄβαντες, Χαλκίδα τ’ Εἰρέτριάν τε πολυστάφυλόν θ’ Ἱστίαιαν…»
4. Λοιπές Μορφές της Μυθολογίας με το όνομα «Άβας»
Αναφέρουμε και τις δευτερεύουσες μυθολογικές μορφές που έφεραν το όνομα:
- Άβας, γιος του Μελάμποδα: Σημαντικός μάντης από το Άργος. Ήταν πατέρας του Κοίρανου και του Ίδμονα (έτερου σπουδαίου μάντη που συμμετείχε στην Αργοναυτική Εκστρατεία).
- Άβας, σύντροφος του Διομήδη: Ακολούθησε τον Διομήδη στην Ιταλία μετά τον Τρωικό πόλεμο. Λόγω της αλαζονείας του απέναντι στην Αφροδίτη, η θεά τον μεταμόρφωσε σε πουλί (κύκνο).
- Άβας, σύντροφος του Αινεία: Τρωαδίτης πολεμιστής που ακολούθησε τον Αινεία κατά τη φυγή του από την Τροία (αναφέρεται στη Λατινική Γραμματεία, στο Έπος της Αινειάδας του Βιργιλίου).
1. Άβας, ο Τρώας Πολεμιστής (Ιλιάδα)
Κατά τη διάρκεια του Τρωικού Πολέμου, υπήρξε ένας Τρώας πολεμιστής με το όνομα Άβας. Ήταν γιος του Ευρυδάμαντα, ενός σεβάσμιου γέροντα που ερμήνευε τα όνειρα. Ο Άβας και ο αδελφός του, Πολύειδος, σκοτώθηκαν στη μάχη από τον ασταμάτητο Διομήδη. Ο Όμηρος τονίζει την τραγικότητα του θανάτου τους, καθώς ο πατέρας τους δεν είχε δει σε όνειρο ότι δεν θα επέστρεφαν.
Πρωτότυπο Αρχαίο Κείμενο
Όμηρος, Ιλιάδα (Ραψωδία Ε’, στίχοι 148-150): «βῆ δὲ μετ’ Ἄβαντα καὶ Πολύϊδον, υἱέας Εὐρυδάμαντος γέροντος ὀνειροπόλοιο· τοῖς οὐκ ἐρχομένοις ὁ γέρων ἐκρίνατ’ ὀνείρους, ἀλλά σφεας κρατερὸς Διομήδης ἐξενάριξε.»
2. Άβας, ο Κένταυρος
Το όνομα Άβας δόθηκε επίσης σε έναν από τους Κενταύρους (τα μυθικά πλάσματα με σώμα αλόγου και κορμό ανθρώπου). Η παρουσία του καταγράφεται στην περίφημη Κενταυρομαχία, τη μάχη που ξέσπασε στον γάμο του Πειρίθου με την Ιπποδάμεια ανάμεσα στους Λαπίθες και τους Κενταύρους. Σε αντίθεση με άλλους επιθετικούς Κενταύρους, ο Άβας, αν και σπουδαίος κυνηγός, τράπηκε σε φυγή.
Βιβλιογραφική Αναφορά
Η μορφή αυτή διασώζεται στη λατινική γραμματεία, στο έργο του Ρωμαίου ποιητή Οβιδίου:
Οβίδιος, Μεταμορφώσεις (Βιβλίο 12, στίχος 306): Αναφέρεται ρητά ως «εκείνος που συνήθιζε να πιάνει αγριογούρουνα, αλλά τώρα έφευγε με την πλάτη γυρισμένη στον εχθρό» (quique ipsum … Abas…).
3. Άβας, το αγόρι από την Ελευσίνα
Σε ορισμένες πιο σπάνιες παραλλαγές των Ελευσινίων Μυστηρίων, ο Άβας (ή Ασκάλαβος σε άλλες πηγές) ήταν ο γιος της Μετάνειρας στην Ελευσίνα. Όταν η θεά Δήμητρα περιπλανιόταν θρηνώντας για την αρπαγή της Περσεφόνης, σταμάτησε στο σπίτι τους διψασμένη και ήπιε τον κυκεώνα (ένα ρόφημα) με μεγάλη βουλιμία. Το αγόρι, ο Άβας, την κορόιδεψε για τη λαιμαργία της. Η θεά, θυμωμένη, του πέταξε το υπόλοιπο ρόφημα και τον μεταμόρφωσε σε σαύρα (ασκαλαβώτη).
Βιβλιογραφική Αναφορά
Αυτή η παραλλαγή με το όνομα “Άβας” προκύπτει κυρίως μέσα από Σχόλια αρχαίων γραμματικών (όπως του Νίκανδρου) πάνω στα κείμενα που περιγράφουν τη μεταμόρφωση του Ασκάλαβου.
