1. Η Αργιόπη, Νύμφη του Παρνασσού (Μητέρα του Θάμυρι)
Αυτή είναι η πιο διάσημη Αργιόπη της μυθολογίας. Ήταν μια Νύμφη που κατοικούσε στο όρος Παρνασσός. Ερωτεύτηκε τον Φιλάμμωνα (γιο του θεού Απόλλωνα και διάσημο μουσικό) και έμεινε έγκυος. Όταν ο Φιλάμμωνας αρνήθηκε να την κάνει γυναίκα του και να την πάρει σπίτι του, η Αργιόπη έφυγε από τον Παρνασσό και κατέφυγε στους Οδρύσες της Θράκης. Εκεί γέννησε τον Θάμυρι, ο οποίος εξελίχθηκε στον σπουδαιότερο αοιδό και κιθαρωδό της εποχής του, φτάνοντας στην ύβριν να προκαλέσει τις ίδιες τις Μούσες σε διαγωνισμό.
Αρχαίο Κείμενο – Βιβλιοθήκη Απολλόδωρου (1.3.3): «Φιλάμμωνος δὲ καὶ νύμφης Ἀργιόπης Θάμυρις, ὃς περὶ κάλλους καὶ κιθαρῳδίας ἐρίζων Μούσαις, περιλειφθεὶς τῶν τε ὀμμάτων καὶ τῆς κιθαρῳδίας ἐστέρηται.» Μετάφραση: Από τον Φιλάμμωνα και τη νύμφη Αργιόπη γεννήθηκε ο Θάμυρις, ο οποίος, επειδή διαγωνίστηκε με τις Μούσες στην ομορφιά και την κιθαρωδία, ηττήθηκε και του στέρησαν τα μάτια και την τέχνη του.
Αρχαίο Κείμενο – Παυσανίας, Μεσσηνιακά (4.33.3): «Θάμυριν δὲ τὸν Φιλάμμωνος καὶ Ἀργιόπης νύμφης…» Μετάφραση: (Αναφορά στον) Θάμυρι, τον γιο του Φιλάμμωνα και της νύμφης Αργιόπης…
2. Η Αργιόπη, Κόρη του Νείλου και Σύζυγος του Αγήνορα
Σε ορισμένες παραδόσεις (συγκεκριμένα αυτές που διασώζουν οι αρχαίοι σχολιαστές), η Αργιόπη εμφανίζεται ως κόρη του ποτάμιου θεού Νείλου (της Αιγύπτου) και σύζυγος του βασιλιά Αγήνορα της Φοινίκης. Μαζί του γέννησε τον Κάδμο (τον θρυλικό ιδρυτή της Θήβας), την Ευρώπη (από την οποία πήρε το όνομά της η Ήπειρος), τον Φοίνικα και τον Κίλικα. (Σημείωση: Ο Απολλόδωρος ονομάζει τη γυναίκα του Αγήνορα “Τηλέφασσα”, αλλά ο μυθογράφος Φερεκύδης είναι κατηγορηματικός υπέρ της Αργιόπης).
Αρχαίο Κείμενο – Σχόλια στον Απολλώνιο τον Ρόδιο (Αργοναυτικά 3.1177): «Φερεκύδης δὲ Ἀργιόπην τὴν Νείλου εἶναι μητέρα Κάδμου καὶ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ.» Μετάφραση: Ο Φερεκύδης όμως λέει ότι η Αργιόπη, η κόρη του Νείλου, ήταν η μητέρα του Κάδμου και των αδελφών του.
3. Η Αργιόπη, Κόρη του Τεύθραντα (Σύζυγος του Τήλεφου)
Μία τρίτη Αργιόπη αναφέρεται στον σπουδαίο μύθο του Τήλεφου (του γιου του Ηρακλή). Αυτή η Αργιόπη ήταν πριγκίπισσα, κόρη του Τεύθραντα, βασιλιά της Μυσίας στη Μικρά Ασία. Όταν ο Τήλεφος κατέφθασε στη Μυσία και βοήθησε τον Τεύθραντα να αποκρούσει τον εχθρό του (τον Ίδα), ο Τεύθρας από ευγνωμοσύνη του έδωσε ως τρόπαιο και σύζυγο την κόρη του, την Αργιόπη, και τον έχρισε διάδοχο του θρόνου.
Αρχαίο Κείμενο – Διόδωρος Σικελιώτης, Ιστορική Βιβλιοθήκη (4.33.6): «Τεύθρας δὲ ἀποκατασταθεὶς εἰς τὴν προϋπάρχουσαν βασιλείαν τὴν μὲν ἑαυτοῦ θυγατέρα Ἀργιόπην ἔδωκε πρὸς γάμον τῷ Τηλέφῳ, διάδοχον δ’ αὐτὸν ἀπέδειξε τῆς βασιλείας.» Μετάφραση: Ο Τεύθρας, αφού αποκαταστάθηκε στην προηγούμενη βασιλεία του, έδωσε τη δική του κόρη, την Αργιόπη, σε γάμο με τον Τήλεφο, και τον ανακήρυξε διάδοχο της βασιλείας του.
4. Η Αργιόπη της Ελευσίνας (Μητέρα του Κερκύονα)
Υπάρχει και μία τέταρτη Αργιόπη, η οποία ήταν Νύμφη της Αττικής. Η συγκεκριμένη νύμφη ενώθηκε με τον Βράγχο (έναν ντόπιο ήρωα) και γέννησε τον διαβόητο Κερκύονα. Ο Κερκύονας ήταν ο αιμοδιψής παλαιστής της Ελευσίνας που υποχρέωνε τους περαστικούς να παλέψουν μαζί του και τους σκότωνε, μέχρι που τον εξόντωσε ο νεαρός ήρωας Θησέας στο ταξίδι του από την Τροιζήνα προς την Αθήνα.
Αρχαίο Κείμενο – Απολλόδωρος, Επιτομή (1.3): «…ἔκτεινε δὲ Κερκυόνα τὸν Βράγχου καὶ νύμφης Ἀργιόπης ἐν Ἐλευσῖνι. οὗτος τοὺς παριόντας ἠνάγκαζε παλαίειν καὶ παλαίων ἀνῄρει…» Μετάφραση: …και (ο Θησέας) σκότωσε στην Ελευσίνα τον Κερκύονα, τον γιο του Βράγχου και της νύμφης Αργιόπης. Αυτός ανάγκαζε όσους περνούσαν να παλέψουν μαζί του και παλεύοντας τους αφαιρούσε τη ζωή…
Μια Λογοτεχνική Εξαίρεση: Η Σύζυγος του Ορφέα
Για την απόλυτη πληρότητα της βιβλιογραφίας, αξίζει να σημειωθεί ότι ο Ελληνιστικός ελεγειακός ποιητής Ερμησιάναξ (όπως διασώζεται στους «Δειπνοσοφιστές» του Αθήναιου, 13.597b) ονομάζει τη σύζυγο του μυθικού Ορφέα όχι Ευρυδίκη, όπως είναι το καθιερωμένο, αλλά Αγριόπη (παραλλαγή ή παραφθορά της Αργιόπης): «…Ἀγριόπην ᾔεισεν, ἀναπλεύσας τὸν ἄμικτον Ἁίδην…» (Τραγούδησε για την Αγριόπη [Αργιόπη], πλέοντας τον απροσπέλαστο Άδη).
1. Η Λατινική Γραμματεία (Ο Μυθογράφος Υγίνος)
Οι Ρωμαίοι συγγραφείς, αντιγράφοντας παλαιότερα ελληνικά κείμενα που σήμερα έχουν χαθεί, επιβεβαιώνουν την ύπαρξη της Αργιόπης ως συζύγου του Αγήνορα. Ο Ρωμαίος συγγραφέας Γάιος Ιούλιος Υγίνος (Hyginus), στο έργο του Fabulae (Μύθοι), είναι κατηγορηματικός ότι αυτή είναι η μητέρα του Κάδμου και της Ευρώπης, διασώζοντας την εκδοχή του αρχαίου Έλληνα Φερεκύδη.
Λατινικό Κείμενο – Hyginus, Fabulae (Μύθος 6 – Cadmus): «Cadmus Agenoris et Argiopes filius ex responso vitulam praecedentem secutus est…» Μετάφραση: Ο Κάδμος, ο γιος του Αγήνορα και της Αργιόπης, ακολουθώντας τον χρησμό, πήρε από πίσω μια δαμάλα που προπορευόταν…
Λατινικό Κείμενο – Hyginus, Fabulae (Μύθος 178 – Europa): «Europa Agenoris et Argiopes filia…» Μετάφραση: Η Ευρώπη, κόρη του Αγήνορα και της Αργιόπης…
2. Η Βυζαντινή Λεξικογραφία (Το Λεξικό της Σούδας)
Οι αναφορές στην Αργιόπη ταξίδεψαν μέχρι τον Μεσαίωνα. Το μνημειώδες βυζαντινό εγκυκλοπαιδικό λεξικό της «Σούδας» (10ος αιώνας μ.Χ.), το οποίο συγκέντρωσε όλη την αρχαία γνώση, έχει ειδικό λήμμα για τον Θάμυρι, όπου διασώζει αυτούσια την πληροφορία για τη μητέρα του, τη Νύμφη Αργιόπη του Παρνασσού.
Αρχαίο Κείμενο – Λεξικό Σούδα (Λήμμα: Θάμυρις, θ 41): «Θάμυρις: Φιλάμμωνος καὶ νύμφης Ἀργιόπης· ὃς περὶ κάλλους καὶ κιθαρῳδίας ἐρίζων Μούσαις…» Μετάφραση: Ο Θάμυρις: (γιος) του Φιλάμμωνα και της νύμφης Αργιόπης. Ο οποίος επειδή διαφώνησε (διαγωνίστηκε) με τις Μούσες για την ομορφιά και το τραγούδι…
3. Οι «Διαφωνίες» των Αρχαίων Συγγραφέων (Μυθολογικές Αντιφάσεις)
Πρέπει να αναφέρουμε ότι το όνομα «Αργιόπη» χρησιμοποιήθηκε συχνά από ορισμένους συγγραφείς, ενώ άλλοι για τα ίδια ακριβώς πρόσωπα έδιναν άλλα ονόματα. Συγκεκριμένα:
- Για τη μητέρα του Κάδμου: Ο Απολλόδωρος (Γ’ 1.1) διαφωνεί κάθετα με τον Φερεκύδη και τον Υγίνο. Ονομάζει τη γυναίκα του Αγήνορα Τηλέφασσα (και όχι Αργιόπη).
- Για τη μητέρα του Κερκύονα: Ενώ ο Απολλόδωρος (Επιτομή 1.3) λέει ξεκάθαρα ότι ήταν η Νύμφη Αργιόπη, ο περιηγητής Παυσανίας (1.39.3) έχει άλλη άποψη, αναφέροντας ότι η μητέρα του Κερκύονα ήταν μια (ανώνυμη) κόρη του Αμφικτύονα.
- Για τη σύζυγο του Τήλεφου: Ο Διόδωρος Σικελιώτης γράφει πως ο Τεύθρας του έδωσε την Αργιόπη. Όμως, ο Φιλόστρατος (Ηρωικά 2.18) αναφέρει ότι η σύζυγος του Τήλεφου ήταν η θρυλική Ιερά (η ψηλότερη και ομορφότερη γυναίκα της εποχής, που πολέμησε στον Τρωικό πόλεμο), ενώ ο Απολλόδωρος την ονομάζει Αστυόχη.
4. Η Σύγχρονη Επιστημονική Κληρονομιά (Βιολογία)
Για την απόλυτη εγκυκλοπαιδική πληρότητα, η βιβλιογραφία της «Αργιόπης» δεν σταματά στην αρχαιότητα. Το 1826, ο σπουδαίος Γάλλος εντομολόγος Jean-Victoire Audouin, γοητευμένος από την ελληνική μυθολογία και εμπνευσμένος από τη Νύμφη, έδωσε το όνομα Argiope (Αργιόπη) σε ένα γένος από αράχνες.
Ο λόγος; Όπως είπαμε, ετυμολογικά «Αργιόπη» σημαίνει «η λαμπερή / αυτή με το λευκό πρόσωπο». Οι συγκεκριμένες αράχνες (όπως η Argiope bruennichi, γνωστή και ως αράχνη-σφήκα) φέρουν εντυπωσιακά, λαμπερά, ασημένια και κίτρινα χρώματα στην όψη τους, δικαιώνοντας πλήρως το αρχαιοελληνικό τους όνομα.
