Αναστήλωση του αρχαίου θεάτρου Γιτάνων: Ένα μνημείο της Ηπείρου ξαναζωντανεύει
Το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρεί συστηματικά στην αναστήλωση του προσκηνίου του σκηνικού οικοδομήματος στο αρχαίο θέατρο Γιτάνων, στη Θεσπρωτία, υλοποιώντας ένα από τα σημαντικότερα έργα πολιτιστικής αποκατάστασης στη βορειοδυτική Ελλάδα.
Το έργο, συνολικού προϋπολογισμού άνω των 3.000.000 ευρώ, εντάσσεται στην πολιτιστική διαδρομή των αρχαίων θεάτρων της Ηπείρου και υλοποιείται μέσω της Ολοκληρωμένης Χωρικής Επένδυσης (ΟΧΕ) της Περιφέρειας Ηπείρου, με χρηματοδότηση από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ήπειρος» – ΕΣΠΑ 2014-2020 και 2021-2027.
Η σημασία του θεάτρου Γιτάνων για την αρχαία Ήπειρο
Όπως δήλωσε η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, το αρχαίο θέατρο στα Γίτανα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της Θεσπρωτίας, άρρηκτα συνδεδεμένο με την ιστορία και τον πολιτισμό της αρχαίας Ηπείρου.
Το θέατρο κατασκευάστηκε τον 3ο αιώνα π.Χ., έναν αιώνα πριν από την ίδρυση της πόλης των Γιτάνων, η οποία αποτέλεσε την έδρα του Κοινού των Θεσπρωτών. Με πληθυσμό περίπου 6.000 κατοίκους, η πόλη εξελίχθηκε σε σημαντικό οικονομικό και πολιτικό κέντρο της Ηπείρου και των παράκτιων περιοχών του Ιονίου.
Ιστορική διαδρομή και καταστροφές του μνημείου
Το θέατρο καταστράφηκε οριστικά το 167 π.Χ. από τους Ρωμαίους. Ωστόσο, συνέχισε να χρησιμοποιείται περιοδικά, μέχρις ότου υπέστη σοβαρές ζημιές από σεισμούς και πλημμύρες. Παρά τις καταστροφές, το μνημείο διατηρεί ισχυρά αρχιτεκτονικά ίχνη, που επιτρέπουν σήμερα την τεκμηριωμένη αποκατάστασή του.
Φάσεις του έργου αποκατάστασης
Ολοκλήρωση της α΄ φάσης
Η πρώτη φάση του έργου περιλάμβανε:
- την αποκατάσταση του κατώτερου τμήματος των κεντρικών κερκίδων στο κάτω κοίλο
- την αναβάθμιση των βασικών υποδομών του αρχαιολογικού χώρου
Έναρξη της β΄ φάσης
Η δεύτερη φάση, που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, περιλαμβάνει:
- την αποκατάσταση των κεντρικών κερκίδων στο άνω κοίλο
- την αποκατάσταση του διαζώματος
- την αναστήλωση του προσκηνίου του σκηνικού οικοδομήματος
- την αποκατάσταση των ακραίων κερκίδων
- τη βελτίωση των υποδομών καθολικής προσβασιμότητας
Η αναστήλωση του προσκηνίου αποτελεί καθοριστικό βήμα για την προστασία του μνημείου, τη διάσωση των αυθεντικών δομικών στοιχείων και την ανάδειξη της αρχιτεκτονικής του, βελτιώνοντας σημαντικά την αναγνωσιμότητά του.
Παθολογία και επεμβάσεις στο μνημείο
Κατά τη μελέτη του θεάτρου αναγνωρίστηκαν δύο βασικές κατηγορίες φθορών:
- καθιζήσεις του εδάφους
- θραύσεις των αρχιτεκτονικών μελών
Οι επεμβάσεις περιλαμβάνουν:
- αποκατάσταση θραυσμένων λίθων
- ανάταξη των λίθων του στυλοβάτη
- εξυγίανση της θεμελίωσης
- αναστήλωση ημικιόνων και επιστυλίου
Οι εργασίες πραγματοποιούνται με στόχο τη μέγιστη δυνατή προστασία και τεκμηριωμένη ανάδειξη του μνημείου.
Το αρχαίο θέατρο και η πόλη των Γιτάνων
Το αρχαίο θέατρο των Γιτάνων βρίσκεται σε μικρή απόσταση από την Ηγουμενίτσα, στη δυτική πλαγιά της αρχαίας πόλης, εκτός του οχυρού περιβόλου. Η πόλη ήταν χτισμένη σε φυσικά οχυρή θέση, κοντά στον ποταμό Καλαμά και τον παραπόταμο Καλπακιώτικο, και περιβαλλόταν από ισχυρά τείχη και πύργους.
Η ανασκαφή του θεάτρου ξεκίνησε το 1996 και έχει πλέον ολοκληρωθεί.
Αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά του θεάτρου
Το θέατρο είχε χωρητικότητα περίπου 4.000 θεατών. Διέθετε:
- οκτώ κλίμακες
- επτά κερκίδες
- διάζωμα που χώριζε το κοίλο
Η ορχήστρα ήταν κυκλική και στο κέντρο της υπήρχε η Θυμέλη. Δυτικά αναπτυσσόταν το σκηνικό οικοδόμημα, το οποίο περιλάμβανε υποσκήνιο, παρασκήνιο και παρόδους. Στην πρόσοψη υπήρχε στοά με ημικίονες δωρικού ρυθμού και επιστύλιο ιωνικού ρυθμού.
Σήμερα σώζεται κυρίως η βάση του σκηνικού οικοδομήματος, καθώς η ανωδομή έχει καταρρεύσει.
Πολιτιστική και αναπτυξιακή διάσταση
Με την ολοκλήρωση του προγράμματος αποκατάστασης, το αρχαίο θέατρο Γιτάνων αναδεικνύεται ως ένας ακόμα σημαντικός αρχαιολογικός χώρος της Ηπείρου. Παράλληλα, ενισχύεται η πολιτιστική ταυτότητα της Θεσπρωτίας και εμπλουτίζεται η πολιτιστική διαδρομή των αρχαίων θεάτρων, προσφέροντας στους επισκέπτες μια ολοκληρωμένη εμπειρία και συμβάλλοντας στην τοπική ανάπτυξη.
