Ἡ Μεικτὴ Ὑδρία Ὦ λαίλαπι-ἐθισμένε Ζεῦ, ὡς λέγεται ἡμῖν ἐπ’ ἀγαθῇ ἐξουσίᾳ, τηρεῖ δύο ὑδρίας διὰ τὸ βιάζειν τὴν ἀνθρωπίνην μοῖραν. Ῥίπτει δράκας ἐκ τῆς μιᾶς, εἶτα τῆς ἄλλης – βῶλον λύπης, καὶ νῦν χρυσόν τινα κλάζοντα. Εἴ τις τρίτη ἔστι, μεικτὴ ὑδρία — ἡμεῖς ἐσμεν, πενιχραὶ ἀντιφάσεις, συγκεχυμένοι, πειρώμενοι ἰέναι ὀρθῶς ἐπὶ δυσιοιάστων ποδῶν δυοῖν. Εἴθε ἐπληρώθημεν μόνῃ τῇ τύχῃ τῇ δεομένῃ εἰς τὸ θηρεύειν καὶ συλλέγειν καὶ ἐσθίειν καὶ οἰφεῖν, οὐκ ἂν ἐδεόμεθα τοῦ Διὸς — τοῦ δεσπότου ἡμῶν, τοῦ κυρίου ἡμῶν, τοῦ ἀνοήτου ἀστραπηλάτου ἡμῶν. Οὐκ ἂν ἦσαν θεοὶ ἔχοντες ὑδρίας ὑπὸ ταῖς κλίναις αὐτῶν. Οὐδὲ Ὅμηρος, ὡσαύτως.
Τῷ Διί Ὦ μέγα θεὲ κλιματο-μειβόμενε, ὃς ὁρᾷς μακρότατα, Μὴ ἴσθι τραχὺς ὅταν ἔρωτα ποιῇς τῇ γῇ ἡμῶν. Αὕτη ἀντιδίδωσι τὰ λυσσώδη φιλήματα τῆς ἀστραπῆς σου, Φοβουμένη περὶ τῆς ψυχῆς αὐτῆς. Καὶ ὅταν γυμνοῖς τὸν οὐρανὸν Ἵνα δείξῃς τὰ ἕλκη ἃ ἡμεῖς αὐτοὶ ἐπεθήκαμεν, Πίστευσον τῇ μεταμελείᾳ τῶν νομισάντων εἶναι θεοί.
Ὑμεῖς ὡσαύτως, ὦ Ἐπιστήμη καὶ Τέχνη, βοηθεῖτε ἡμῖν ἐν ταῖς πενιχραῖς ἐσπαρμέναις πράξεσιν ἐπανορθώσεως ἡμῶν.
Ὦ Ζεῦ, ἀναχώρησον εἰς τὸ βασιλικὸν κυανοῦν μειδίαμά σου. Φεῖσαι ἡμῶν τῆς καθέτου βροχῆς, τῆς λαίλαπος τοῦ οἴκτου σου.
Η Μεικτή Υδρία
Ο εθισμένος-στην-καταιγίδα Δίας, μας λένε από έγκυρη πηγή, διατηρεί δύο υδρίες για τον εξαναγκασμό της ανθρώπινης μοίρας. Πετάει χούφτες από τη μία, μετά από την άλλη – έναν βώλο θλίψης, και τώρα λίγο χρυσό που κουδουνίζει. Αν υπάρχει κάποια τρίτη, μια μεικτή υδρία — είμαστε εμείς, φτωχές αντιφάσεις, ριγμένοι μαζί, προσπαθώντας να πάμε ίσια πάνω σε δύο απίθανα πόδια. Αν μόνο είχαμε γεμιστεί με μόνο την τύχη που απαιτείται για να κυνηγάμε και να συλλέγουμε και να τρώμε και να Μεγαλουργούμε, δεν θα είχαμε χρειαστεί τον Δία — το αφεντικό μας, τον κύριό μας, τον παλαβό καβαλάρη της αστραπής μας. Δεν θα υπήρχαν θεοί με υδρίες κάτω από τα κρεβάτια τους. Ούτε ο Όμηρος, επίσης.
Στον Δία
Μεγάλε θεέ που-αλλάζεις-το-κλίμα, που βλέπεις το πιο μακριά, Μην είσαι τραχύς όταν κάνεις έρωτα στη γη μας. Αυτή επιστρέφει τα μανιώδη φιλιά της αστραπής σου, Φοβούμενη για τη ζωή της. Και όταν απογυμνώνεις τον ουρανό Για να επιδείξεις τους μώλωπες που εμείς οι ίδιοι προκαλέσαμε, Πίστεψε τις τύψεις εκείνων που νόμισαν πως ήταν θεοί.
Εσείς επίσης, Επιστήμη και Τέχνη, βοηθήστε μας στις φτωχές σκόρπιες πράξεις επανόρθωσής μας.
Ω Δία, αποσύρσου μέσα στο βασιλικό μπλε χαμόγελό σου. Γλίτωσέ μας από την κάθετη βροχή, την καταιγίδα του οίκτου σου.
1. Σχόλια για το ποίημα «Η Μεικτή Υδρία»
Το ποίημα αυτό αποτελεί έναν βαθύ στοχασμό πάνω στην ανθρώπινη φύση και την προέλευση της θρησκείας και της τέχνης, πατώντας πάνω σε ένα κλασικό ομηρικό μοτίβο.
- Η Ομηρική Αναφορά: Η ποιήτρια ξεκινά με μια άμεση αναφορά στην Ιλιάδα (Ραψωδία Ω), όπου ο Αχιλλέας εξηγεί στον Πρίαμο ότι στο κατώφλι του Δία υπάρχουν δύο πιθάρια (υδρίες): ένα με τα καλά (δώρα) και ένα με τα κακά (συμφορές). Ο Δίας συνήθως τα αναμειγνύει και τα μοιράζει στους ανθρώπους (μια δόση θλίψης, μια δόση «χρυσού»).
- Η Τρίτη Υδρία: Η ανατροπή της Rumens είναι ευφυής. Λέει πως, αν υπάρχει μια τρίτη, «μεικτή» υδρία, αυτή δεν βρίσκεται στον Όλυμπο, αλλά είμαστε εμείς οι ίδιοι. Οι άνθρωποι είναι «φτωχές αντιφάσεις», γεμάτοι καλό και κακό, λογική και χάος, προσπαθώντας να ισορροπήσουν («να πάνε ίσια σε δύο απίθανα πόδια»).
- Η Γέννηση των Θεών και της Ποίησης: Το τελευταίο μέρος του ποιήματος είναι εκπληκτικό. Η ποιήτρια υποστηρίζει, με μια δόση ειρωνείας, πως αν ήμασταν απλώς ζώα που καθοδηγούνταν από τα βασικά ένστικτα της επιβίωσης (τροφοσυλλογή, φαγητό, αναπαραγωγή), δεν θα είχαμε καμία ανάγκη να εφεύρουμε θεούς. Είναι ακριβώς αυτή η πολύπλοκη, αντιφατική («μεικτή») συνειδητότητά μας που δημιούργησε την ανάγκη για έναν Δία για να εξηγήσει την τύχη μας, και την ανάγκη για έναν Όμηρο (την Ποίηση/Τέχνη) για να την τραγουδήσει.
2. Σχόλια για το ποίημα «Στον Δία»
Εδώ το ύφος αλλάζει. Από τον υπαρξιακό στοχασμό περνάμε σε μια άκρως επίκαιρη οικολογική προσευχή. Ο Δίας δεν είναι πια ο κριτής της μοίρας, αλλά η προσωποποίηση των φυσικών φαινομένων και της κλιματικής αλλαγής.
- Ο Δίας ως Κλίμα: Ο θεός προσφωνείται ως ο «θεός που-αλλάζει-το-κλίμα» (climate-shifter). Η ποιήτρια τον παρακαλά να μην είναι βίαιος με τη Γη. Οι καταιγίδες και οι κεραυνοί παρουσιάζονται ως βίαια ερωτικά φιλιά που τρομάζουν τον πλανήτη («φοβούμενη για τη ζωή της»).
- Η Ανθρώπινη Ύβρις: Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας του ποιήματος. Η Rumens παραδέχεται πως η καταστροφή της φύσης (οι «μώλωπες») προκλήθηκε από εμάς τους ίδιους. Η ανθρωπότητα διέπραξε «Ύβριν», καταστρέφοντας το περιβάλλον επειδή οι άνθρωποι «νόμισαν πως ήταν θεοί». Τώρα, μπροστά στην οργή της φύσης (ακραία καιρικά φαινόμενα), η ανθρωπότητα νιώθει τύψεις.
- Επιστήμη και Τέχνη: Η προσευχή στρέφεται επίσης σε δύο νέες, εκκοσμικευμένες «θεότητες»: την Επιστήμη (Episteme) και την Τέχνη/Τεχνολογία (Techne), χρησιμοποιώντας τους ελληνικούς όρους. Τις καλεί να βοηθήσουν την ανθρωπότητα στις απεγνωσμένες («φτωχές σκόρπιες») προσπάθειές της να διορθώσει τη ζημιά που έκανε στον πλανήτη.
- Η Τελική Παράκληση: Το ποίημα κλείνει με μια έκκληση για γαλήνη. Ζητά από τον Δία/Ουρανό να χαμογελάσει ξανά με ένα «βασιλικό μπλε» (ο καθαρός, ανέφελος ουρανός) και να μας γλιτώσει από την τιμωρητική βροχή, η οποία ειρωνικά ονομάζεται «καταιγίδα του οίκτου σου».
Πρωτογενείς Πηγές
- Rumens, C. (2019). The Mixed Urn. Sheep Meadow Press.
- Όμηρος. (2004). Ιλιάδα (Δ. Ν. Μαρωνίτης, Μετάφρ.). Εκδόσεις Άγρα. (Πρωτότυπο έργο δημοσιεύτηκε περ. 8ος αι. π.Χ.).(Σημείωση Το μοτίβο με τις δύο υδρίες του Δία, στο οποίο αναφέρεται η Rumens, βρίσκεται στη Ραψωδία Ω, στίχοι 527–533, όπου ο Αχιλλέας μιλάει στον Πρίαμο).
Δευτερογενείς Πηγές (Οικοκριτική & Κλασική Πρόσληψη)
- Bate, J. (2000). The song of the earth. Harvard University Press.(Βασικό έργο για τη σύνδεση της ποίησης με το περιβάλλον και την οικοκριτική).
- Garrard, G. (2011). Ecocriticism (2η έκδ.). Routledge.(Κλασικό εγχειρίδιο για την κατανόηση της οικοκριτικής θεωρίας στη λογοτεχνία και του πώς η φύση αντιμετωπίζεται ως θύμα της ανθρώπινης ύβρεως).
- Zajko, V., & Hoyle, A. (Επιμ.). (2017). A handbook to the reception of classical mythology. Wiley-Blackwell.
