Κοσμογονία, Πάνθεον και ο Θείος Έρωτας (Μέρος 2ο)

7. ΟΙ ΘΕΟΙ ΑΓΑΠΟΥΝ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ – Η ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΑΓΑΠΗ ΘΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΩΝ

Η Αμοιβαία Αγάπη Θεών και Ανθρώπων

• «Τῆς δ’ αὖ περὶ τοὺς θεοὺς εὐσεβείας τὸ μέν τί ἐστι θεοφιλότης, τὸ δὲ φιλοθεότης. θεοφιλότης μὲν τὸ ὑπὸ τῶν θεῶν φιλεῖσθαι καὶ παρὰ τῶν θεῶν πολλῶν τυγχάνειν, φιλοθεότης δὲ τὸ φιλεῖν τοὺς θεοὺς καὶ φιλίαν ἔχειν περὶ αὐτούς». — Μένανδρος (Διαίρεσις τῶν ἐπιδεικτικῶν).
• «ταύτόν δη καί ό Θεός άρα καί φιλάνθρωπος ών, τό γένος αμεινον ημών εφίστη τό τών δαιμόνων…» (Από φιλανθρωπία, αναφέρει ὁ Πλάτων, ὁ Θεός ανέθεσε στο ανώτερο γένος τών δαιμόνων τή φροντίδα της ανθρωπότητας με σκοπό τήν ευτυχία της) — Πλάτωνος Νόμοι Δ713α (OCT, I. Burnet, 1907)
• “Αλλήλους φιλεόντων ὡς τὸ πάρος, πλοῦτος δὲ καὶ εἰρήνη ἅλις ἔστω” (Να αγαπηθούν αμοιβαία όπως και πριν, και σ’ αφθονία να είναι ο πλούτος κι η ειρήνη) — Όμηρος, στο τέλος της Οδύσσειας (Ω 485-86)
• «Ο Ζεύς, η Μήτις, ο Έρως, είναι εξ αρχής ενωμένοι ο ένας προς τον άλλον με δεσμούς Φιλίας και Αγάπης.» (Οι Θεοί συνδέονται με σχέση Αγάπης.) — Πρόκλος
• «Και γάρ επιμελείσθαι θεούς ενόμιζεν ανθρώπων.» Διότι πίστευε ότι οι θεοί φροντίζουν, επιμελούνται τους ανθρώπους. (Ο Σωκράτης) — Ξενοφών (Απομνημονεύματα)
• «Έστι δ η μεν προς γονείς φιλία τέκνοις και ανθρώποις προς θεούς, ως προς αγαθόν και υπερέχον…» — Αριστοτέλης (Ηθικά Νικομάχεια Η 1162α)
• «Τεκόντι δε αρετήν αληθή και θρεψαμένω υπάρχει θεοφιλή γενέσθαι, και είπερ τω άλλω ανθρώπων αθανάτω και εκείνω.» — Διοτίμα η Μαντινεία

Η Θεϊκή Εύνοια και η Πνευματική Στροφή

• “Θεοί σε φιλοῦσιν, ἐὰν σὺ πρὸς ἐκείνους βλέπῃς καὶ μὴ ῥέπῃς ἐπὶ τὰ γήϊνα καὶ ἐπίκηρα χρήματα.” — Ευνάπιος EUNAPIUS, Vitae sophistarum. {2050.001}
• «..Σωκράτης…ως μεμνημένος ότι πρώτον δει θεοίς είναι φίλον.» …πρώτα (πάνω από όλα) πρέπει να είναι αγαπητός στους θεούς. — Επίκτητος (D.a.A.d. 3,24,60,2-4)
• “πάντα γὰρ ταῦτα ὑπὸ φιλανθρωπίας οἱ θεοὶ πονοῦσιν, πρὸς τὸν ἐπὶ τῆς γῆς βίον ἕκαστος συντελοῦντες”. — Λουκιανός LUCIANUS, Bis accusatus sive tribunalia. {0062.026}
• «..θεούς τε θεραπεύειν ξυν ορθώ λόγω βαδίσαντι ες ήθη ανθρώπων θεοφιλεστέρων…» — Φιλόστρατος (Τα ες τον Τυανέα Απολλώνιον 7,19,10)
• «Ουδείς θεός δύσνους ανθρώποις.» Κανείς θεός δεν είναι δυσμενής προς τους ανθρώπους. — Ευριπίδης

Η Ενωτική Δύναμη του Διός και του Έρωτος

• «Τα τοίνυν όλα περιέχων ο Ζεύς…Ήν γάρ ο δημιουργός και « Μήτις…πολυτερπής », και ως μεν Μήτις τίκτει την Αθηνάν, ως δε Έρως απογεννάει την ερωτικήν σειράν… Εικότως άρα φιλίας εστίν αίτιος τοις δημιουργήμασι και ομολογίας.» — Πρόκλος (Υπ. Στον Τιμ.του Πλ. 28c,32c, Υπόμ. Στον Αλκ.I 103ap. 376,19 Cous.2 vs 10)
• «Όν οι θεοί φιλούσιν, αποθνήσκει νέος» — Μένανδρος (Ανθ.Στοβ.ΡΚ,8).
• «[και] Ώσπερ ούν διά την πρωτίστην αγαθότητα πάντες αγαθοειδείς οι θεοί… ούτως οίμαι και δια την ακρότητα του κάλλους εράσμιόν εστι το θείον παν. Εκείθεν γαρ εποχετεύονται πάντες οι θεοί το κάλλος και πληρούμενοι τα μεθ εαυτούς πληρούσιν… Κατά γάρ τούτο και ήνωνται αλλήλοις οι θεοί και χαίρουσιν αλλήλοις…» — Πρόκλος (Πλατωνική θεολογία,1,106,19)
• “οἱ τὸν Ὄλυμπον οἰκοῦντες, μᾶλλον δὲ σοὶ συνοικοῦντες θεοὶ καὶ δαίμονες, ὧν τὸν φίλον εἰς φιλανθρωπίαν ἀνάγκη καθέλκεσθαι”. — Λιβάνιος LIBANIUS, Orationes 1-64. {2200.004}
• “εἰ δέ τις νόσῳ καὶ πολὺν χρόνον νοσήσας… ἀπὸ ἡλικίας· εἰ μὲν νέος ὢν τοῦτο πάθοι, ὅτι θεοφιλής· τοὺς γὰρ τοιούτους φιλοῦσιν οἱ θεοί·” — Διονύσιος Αλικαρενασσεύς DIONYSIUS HALICARNASSENSIS, Ars rhetorica [Sp.]. {0081.016}

Η Φύση των Θεών: Φιλότητα και Αγαθοεργία

• “Ἀγαπᾶν θεοῖς προσήκει, ἀπαθὴς φύσις γὰρ ὤφθη·” — Ανακρέων GEORGIUS, Carmina anacreontea. {3187.002}
• “ὡς οὐδενὸς ἑστῶτος τῶν ἀνθρωπίνων, ἀλλ’ ὅπως ἂν στρέφῃ καὶ ἀνελίττῃ τὸν βίον ἡμῶν ὁ θεός, ἀγαπᾶν καὶ δέχεσθαι προσῆκον”. — Πλούταρχος PLUTARCHUS, Numa. {0007.005}
• «..Κύπρις βασίλεια, ή εστιν η φιλία.» Η θεά Αφροδίτη η βασίλισσα, η οποία είναι η Αγάπη.— Θεόφραστος (De piet. Απ.12,11)
• «Γελώ δε έγωγε, εννοών τινα των παλαιών βασιλέων… φιλείν δε ώσπερ ο Θεός τους ανθρώπους ου πάνυ τι προείλετο…ώστ εικότως θεοφιλής βασιλεύς ο φιλάνθρωπος. Φίλοι γάρ αλλήλων οι τα αυτά αγαπώντες.» — Θεμίστιος (Ομ.1,12.24 κ.εξ. Schenkl).
• «Η αληθινή φιλία και των θεών εστίν αυτών και των κρειτόνων ημών γενών, ήκει δε και εις ψυχάς τας αγαθάς.» — Πρόκλος (Στον Αλκ. Του Πλ. 113, 13-15)

Αρετή, Δικαιοσύνη και η Φιλία με το Θείο

• «Όστις δε τους τεκόντας εν βίω σέβει όδ εστί και ζων και θανών θεοίς φίλος.» — Ευρυπίδης (Ωρίων, Ανθολόγιο)
• «Τον κόσμο και τα όντα έπλασε ο Θεός, ο οποίος είναι αγαθώτατος, φιλανθρωπότατος και τελειότατος…» — Χρύσιππος
• «Οι θεοί αγαπούν τους δίκαιους» — Σοφοκλής
• «Θαυμαστή η Φύσις και, ως φησίν ο Ξενοφών, φιλόζωος.» — Επίκτητος (Απ. 23, 2-3)
• «Αθάνατα φρόνει τω μεγαλόψυχος είναι.» — Ισοκράτης (προς Δημ. 33)
• «Φεύ μήποτ είην άλλο πλήν θεοίς φίλος.» — Ευρυπίδης (Ωρίων, Ανθολόγιο)
• «Μούνοι θεοφιλέες, όσοις εχθρόν το αδικέειν» — Δημόκριτος
• «Υπό των Θεών ηγαπήσθαι». Έχετε αγαπηθεί από τους Θεούς. — Δημοσθένης.
• «..ού γαρ αν τις θεοφιλής ών μισείοιτο υπ ανθρώπων, επεί ουδέ τα άστρα ουδ ο σύμπας κόσμος εχθαίρει τον θεόν.» — Έκφαντος (Περι Βασ.)
• «Ο Ζεύς όσων ηγάπησε την ψυχήν, τους μετέβαλε εις αθανάτους θεούς, ως ο Ηρακλής και οι Διόσκουροι και άλλοι.» — Ξενοφών (Συμπόσιο 8, 30)

Ο Φίλιος Θεός και η Προσωποποίηση της Αγάπης

• «..από του φιλίου θεού. Τις δε εστιν ούτος ο φίλιος θεός; Έξεστι μεν λέγειν ότι και επί τον Δία ταύτην αναφέρειν ειώθασι την επωνυμίαν. Ως γαρ ξένιον αυτόν και ικέσιον, ούτω και φίλιον επονομάζουσι… Έξεστι δε και τον Έρωτα φίλιον λέγειν θεόν… Συγγενώς ουν έχουσι προς αλλήλους, μάλλον δε ήνωνται αλλήλοις, και φίλιος αυτών εκάτερός εστι…» — Πρόκλος (Σχ.στ.Αλκ.του Πλ.i,233,7)
• «Ως προς θεοφιλή ουν και ευτυχή απαντώσιν» — Σοφοκλής (Οιδίπους τύραννος, 38).
• «Οι άνθρωποι, ορθά, λόγω της αγαθοεργίας και της συγγένειάς τους, στην αγάπη τους για τους θεούς, προσπαθούν με κάθε τρόπο να είναι μαζί τους και στη συντροφιά τους.» — Δίων Χρυσόστομος
• “ἤτοι μέν σε νέον περ ἐόντ’ ἐφίλησαν / Ζεύς τε Ποσειδάων τε, καὶ ἱπποσύνας ἐδίδαξαν: τὸ μὲν φιλεῖν ἐπ’ ἀμφοτέρων δεκτέον…” — SCHOLIA IN HOMERUM, Scholia in Iliadem (scholia vetera). {5026.001}
• «Οἱ γὰρ θεοὶ φιλανθρωπίᾳ πολλῇ χρησάμενοι ἀνέπλασαν τὸν ἴδιον οἰκέτην.» — VITAE SANCTI PROCOPII SCYTHOPOLITANI, Martyrium sancti Procopii (BHG 1577d). {5207.001}
• “Μεταδότωσαν καὶ ἀνθρώποις τῆς τοιαύτης οἱ θεοὶ δόξης, ἵν’ ἐπὶ τῇ φιλανθρωπίᾳ θαυμάζοιντο”. — LEO VI SAPIENS, Homiliae. {2944.010}

Η Θεία Ευεργεσία και η Σύμπνοια

• «Πατρός δε και υιού η αυτή ήπερ του θεού προς άνθρωπον (ευεργεσία) » — Αριστοτέλης ( Ηθ. Νικ. 1242 α ,37).
• «Το θείον φιλεί συγκάμνειν τω κάμνοντι.» Αισχύλος. Οι θεοί αγαπούν να κοπιάζουν μαζί με εκείνον που κοπιάζει.
• «..Τι ούν αν τις πράττων χαρίζοιτο αυτοίς; Φρόνησιν, ως εμοί δοκεί, κτώμενος ανθρώπων τε τους αξίους εις δύναμιν ευ ποιών. Ταύτα φίλα θεοίς…» — Απολλώνιος Τυανευς (Απολλώνιος, Επιστ. 26).
• «ξύμμαχοι δε ημίν θεοί τε άμα και δαίμονες, ημείς δ αυ κτήματα θεών και δαιμόνων» (Πυθαγόρειοι) — Διογένης Λαέρτιος (ό.π.VΙΙΙ 27-3) Πλάτων (Νόμοι, Χ 902Β).
• «Νύμφαι, θυγατέρες μεγαλήτορος Ωκεανοίο..» Νύμφες, κόρες του μεγαλόκαρδου Ωκεανού. — Ορφικός Ύμνος (Νυμφών).
• «..ει μη τινα άλλον ο θεός υμίν επιπέμψειεν (στείλει) κηδόμενος (ενδιαφερόμενος) υμών..» — Πλάτων (Απολ. 31 α)
• «Θεοίς αρέσκου. Παν γαρ εκ θεών τέλος.» — Ευριπίδης (Ωρίων, Ανθολόγιο)
• “Ζεὺς ἡ πρόνοια, Λητὼ ἡ φιλανθρωπία παρόσον “λήθεται” τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων τὸ θεῖον· παῖδες αὐτῆς ἡ Ἄρτεμις καὶ ὁ Ἀπόλλων” — SCHOLIA IN HOMERUM, Scholia in Odysseam (libri ε-ζ). {5026.020}

Ιεροί Τόποι και Προσευχές στην Αγάπη

• «Έστι τις Ελλοπίη…ένθα δε Δωδώνη τις επ εσχατιή πεπόλισται. Την δε Ζεύς εφίλησε και ον χρηστήριον είναι τίμιον ανθρώποις..».
• «Κλύθι μοι, ω πολύσεμνε θεά…φιλόπαις, αγανόφρων…ευάντητε, φιλοτρόφε, πάσι προσηνής…συμπάσχεις ωδίσι..» — Ορφικός Ύμνος (Προθυραίας).
• «Ο Θεός φροντίζει για μας, γιατί κι εμείς οι άνθρωποι είμαστε πλάσματά του» — Πλάτων.
• «..και ταύτα υπέρ των λεγομένων και ότι γε φίλος θεός και φίλη αλήθεια.» — Ευνάπιος (Ιστ. Απ.1,259,30-31)
• «Νύκτα…φίλη πάντων..ευάντητε..» Νύκτα..είσαι αγαπητή σε όλους..είσαι προσηνής, καταδεκτική. — Ορφικός Ύμνος (Νυκτός).
• «Ω θνητοίσι δικαιοτάτη …Δικαιοσύνη…φίλη πάντων..» — Ορφικός Ύμνος (Δικαιοσύνης).
• «Ώ φίλε Πάν τε και άλλοι όσοι τήδε θεοί, δοίητέ μοι καλώ γενέσθαι τα άνδοθεν. Έξωθεν δε όσα έχω, τοις εντός είναί μοι φίλια» — Προσευχή του Σωκράτη στον θεό Πάνα (Πλάτων, Φαίδρος 279 b, 8)

Υμνώντας την Ένωση και τη Φροντίδα των Θεών

1. Θείες Ενώσεις και Αγαπημένοι Γόνοι

• «Καδμείη δ άρα Σεμέλη τέκε φαίδιμον υιόν μειχθείσ εν φιλότητι, Διώνυσον πολυγηθέα αθάνατον θνητή. Νυν δ αμφότεροι θεοί εισι» — Ησίοδος (Θεογονία, 940).
• «Αμφί μοι Ερμείαο φίλον γόνον έννεπε, Μούσα… φιλόκροτον..» Ψάλλε μου, Μούσα, τον αγαπημένο γιο του Ερμή… που αγαπάει τον θόρυβο..». — Ομηρικός Ύμνος («Εις Πάνα»).
• «..ευρύοπα Ζήν… δ άρ Ερμείαν υιόν φίλον..» — Όμηρος (Ιλ. 24.331-333).
• «..Ηρακλήος.. ός περ φίλτατος έσκε Διί Κρονίωνι άνακτι» — Όμηρος (Ιλ. 18,117-8).
• «Φοίβην τέ χρυσοστέφανον Τηθύν τ ερατεινήν» Την Φοίβη με το ολόχρυσο στεφάνι και την αξιαγάπητη Τηθύν. — Ησίοδος (Θεογονία, 133).

2. Οι Θεοί ως Φύλακες και Προστάτες

• «Τρις γάρ μύριοί εισιν επί χθονί πουλυβοτείρη αθάνατοι Ζηνός φύλακες θνητών ανθρώπων…» — Ησίοδος (Εργ. Ημέρ. 252-255).
• «..ο δ’ όλβιος όντινα Μούσαι φίλωνται.» ..κι ευτυχισμένος είναι όποιον οι Μούσες αγαπούν. — Ομηρικός Ύμνος.
• «Κυπρογενή Κυθέρειαν αείσομαι, η τε βροτοίσι μείλιχα δώρα δίδωσιν… Δός δ ιμερόεσσαν αοιδήν..» — Ομηρικός Ύμνος («Εις Αφροδίτην»).
• «φιλέη δε σ ευστέφανος Δημήτηρ». Σε αγαπάει η ομορφοστέφανη Δήμητρα. — Ησίοδος (Έργα και Ημέρες, 299).
• «…δια την λίαν φιλότητα βροτών…» …λόγω της υπερβολικής Αγάπης του προς τους ανθρώπους… — Αισχύλος (Πρ. 123).
• «..ει μη τινα άλλον ο θεός υμίν επιπέμψειεν (στείλει) κηδόμενος (ενδιαφερόμενος) υμών..» — Πλάτων (Απολ. 31 α).

3. Η Ανάγκη του Ανθρώπου για το Θείο

• «Πάντες δε Θεών χατέουσ’ άνθρωποι.» Όλοι οι άνθρωποι έχουν ανάγκη των Θεών. — Όμηρος.
• «Συν θεοίς ουδέν απορήσωμεν.» Τίποτα δεν θα έχουμε ανάγκη, αν οι θεοί είναι μαζί μας. — Ξενοφών.
• «Τοις Θεοίς τίθει τα πάντα». Τα πάντα ν αποδίδεις στους Θεούς. — Αρχίλοχος.
• «ό,τι αγαθό πράττεις ,εις θεούς ανάπεμπε» — Βίας ο Πριηνεύς.
• «Ό,τι ακριβό μας χάρισαν οι θεοί, δεν πρέπει να το περιφρονούμε» — Πιττακός ο Μυτιληναίος ή Περίανδρος.
• «Θεοίς αρέσκου. Παν γαρ εκ θεών τέλος.» — Ευριπίδης.

4. Η Φιλία και η Οικειότητα στις Πηγές

• «Τίπτε μοι, Ερμεία Χρυσόρραπι, ειληλούθας, αιδοίος τε φίλος τε» Για ποιο λόγο έφθασες εδώ, σεβαστέ και αγαπητέ χρυσόραβδε Ερμή; — Όμηρος (Οδύσεια, ε 87-102).
• «..Ερμεία, σοι γαρ τε μάλιστά γε φίλτατόν εστιν ανδρί εταιρίσσαι..» — Όμηρος (Ιλ. 24,334-335).
• «Αντίλοχ ήτοι μεν σε νέον περ εόντ εφίλησαν Ζευς τε Ποσειδάων τε…» — Scholia in Homerum.
• «..ως νυν έκπαγλα φίλησα..» Ως τώρα έντονα σε αγαπούσα. — Όμηρος (Ιλιάδα, Γ 399-417).
• «Ώ φίλε Πάν τε και άλλοι όσοι τήδε θεοί, δοίητέ μοι καλώ γενέσθαι τα άνδοθεν…» — Προσευχή του Σωκράτη (Πλάτων, Φαίδρος).
• «Γαία φίλη, τέκε και συ» Αγαπητή μου Γη, γέννησε και συ. — Καλλίμαχος (Ύμνος εις Δία).

5. Αρετή, Φύση και Θεοφιλία

• «Ο άνθρωπος για να’ ναι αρεστός στο Θεό πρέπει να είναι δίκαιος και ενάρετος…» — Φιλήμων ο Συρακούσιος.
• «..ψυχήν καθάραντες και βασιλεί τω φίλω θεοίς ήδη δια θεών συγγενόμενοι.» — Ιμέριος.
• «Θαυμαστή η Φύσις και, ως φησίν ο Ξενοφών, φιλόζωος.» — Επίκτητος (Απ. 23, 2-3).
• «..Μούσας … φιλείν μεν αεί την πόλιν και τους χορούς ενταύθα ηδέως πήγνυσθαι» — Ιμέριος.
• «..σοι μεν και Απόλλων φίλος και δια τούτο οίμαι και όμοιος… ουκούν τούτο αυτό και σε τω θεώ συνάπτει.» — Ιμέριος.

Σχέση Οικειότητας: Η Προσφώνηση των Θεών και η Έννοια της Φιλότητας

Η Προσφώνηση «Φίλε» και η Ετυμολογία της Αγάπης

Όλοι οι θεοί προσαγορεύονται: Φίλε / Φίλη (σε πάρα πολλά κείμενα) πχ «Φίλε Ήφαιστε», «Φίλη Αθηνά» κλπ.(Υπενθυμίζεται ότι η σωστότερη απόδοση της αρχαίας Ελληνικής λέξης «φίλος» στα νέα Ελληνικά, είναι: αγαπητός, αγαπημένος / αγαπητός φίλος, καθώς φιλώ = αγαπώ. Εμπεριέχει την έννοια της Αγάπης και ανάγεται σε αυτήν. Στην νέα Ελληνική γλώσσα όμως, έχει καταλήξει να χρησιμοποιείται χωρίς κατ ανάγκη να εμπεριέχει την έννοια της αγάπης, υποδηλώνοντας πολλές φορές απλά ένα άτομο που μπορεί να συνυπάρχουμε σε ένα εργασιακό για παράδειγμα χώρο χωρίς να υπάρχει ισχυρή σύνδεση αγάπης και φιλίας).

Η Θεϊκή Ουσία και η Αγάπη για τον Άνθρωπο

Όλοι οι θεοί αγαπούν τους ανθρώπους και είναι οι ίδιοι Αγάπη ως ουσία.

Ανθρωπομορφισμός: Η Οικειοποίηση του Σύμπαντος

Η ανθρωπομορφικότητα των θεών έχει αυτό ακριβώς το σκοπό, οι άνθρωποι να αισθάνονται οικείο το σύμπαν, τον κόσμο που τους περιβάλλει, αφού τα στοιχεία του σύμπαντος συμβολοποιούνται με τους ανθρωπομορφικούς θεούς που είναι πολύ αγαπητοί στους ανθρώπους.

Αφοβία και Οικειότητα στη Λατρεία

Οι Έλληνες αγαπούν τους θεούς και δεν τους φοβούνται. Για παράδειγμα σε μερικές κωμωδίες οι θεατρικοί συγγραφείς γράφουν σενάρια ώστε οι άνθρωποι να γελάνε με καμώματα των θεών. Αυτό δείχνει αφοβία και οικειότητα.

8. ΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΖΩΗΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΩΣ ΕΠΟΧΗ ΦΙΛΟΤΗΤΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ

Το αιώνιο πρότυπο ανθρώπου για τους Έλληνες είναι οι άνθρωποι της Χρυσής Εποχής κατά την οποία οι άνθρωποι ζούσαν σε απόλυτη Αγάπη με τους θεούς και μεταξύ τους.

Η Χρυσή Εποχή: Η Αγάπη ως Κοινωνική και Παγκόσμια Κατάσταση

1. Η Αμοιβαία Αγάπη και ο «Ίσος Ζυγός»

• «..αλλήλους δ εφίλησαν ίσω ζυγώ. Η ρα τότ ήσαν χρύσειοι πάλιν άνδρες, ότ αντεφίλησ ο φιληθείς» (για την Χρυσή Εποχή). Εξίσου αγαπήθηκαν ο ένας με τον άλλο. Γιατί ήταν τότε εποχές χρυσές για τους ανθρώπους, που αληθινά αγαπιόντουσαν με αμοιβαία Αγάπη. — Θεόκριτος (Ειδύλλια. 12, 15-16)

2. Η Θεϊκή Προστασία και η Απουσία Πολέμου

• (για το χρυσό γένος των ανθρώπων) «Ώστε ούτ άγριον ην ουδέν ούτε αλλήλων εδωδαί, πόλεμος τε ουκ ενήν ουδέ στάσις το παράπαν…θεός ένεμεν αυτούς αυτός επιστατών, καθάπερ νύν άνθρωποι, ζώον όν έτερον θειότερον, αλλά γένη φαυλότερα αυτών νομεύουσι» Έτσι δεν υπήρχε τίποτα βίαιο, ούτε αλληλοσπαραγμοί, ούτε πόλεμος, ούτε καμμία απολύτως εσωτερική διαμάχη…ο θεός κυβερνούσε φροντίζοντας ο ίδιος, όπως ακριβώς τώρα οι άνθρωποι… — Πλάτων (Πολιτεία, 271Ε-272Β)
• «..αφνειοί μήλοισι, φίλοι μακάρεσι θεοίσιν..» Έχουν πολλά πρόβατα και είναι αγαπητοί στους αθάνατους θεούς. (για το χρυσό γένος) — Ησίοδος
• «Ώστε θεοί δ έζων…οι δ εθελημοί ήσυχοι έργ ενέμοντο συν εσθλοίσιν πολέοισιν.» Ζούσανε τότε σαν θεοί,…κι αυτοί με προθυμία και ειρηνική διάθεση μοιράζονταν τα πλούτη με ένα πλήθος αγαθών και ευγενικών ανθρώπων. (για τους ανθρώπους του χρυσού γένους) — Ησίοδος (Εργα και Ημ. 231-237)

3. Η Παγκόσμια Φιλοφροσύνη και η Αρμονία με τη Φύση

• «Ήσαν δε κτίλα πάντα και ανθρώποισι προσηνή θήρες τ’οιωνοί τ, φιλοφροσύνη τε δεδήει» Κι ήσαν όλα ήμερα και προσηνή στους ανθρώπους, ζώα και πουλιά, κι η αγάπη τους λαμποκοπούσε.» (για το χρυσό γένος) — Εμπεδοκλής (Απόσπ.130)

4. Η Κοινωνία της Αφθονίας και ο Νόμος της Φιλίας

• (για το χρυσό γένος των ανθρώπων) «προς γαρ τούτο το κοινωνικόν αγαθόν ο της φιλίας συνάπτει νόμος, όπως ημείς τε ωφελώμεθα παρ εκείνων εις αρετής επίδοσιν και παρ ημών εκείνοι.» — Ιεροκλής (In Au. Ca. 7,1,4-6)
• (για το χρυσό γένος των ανθρώπων) «θαλίης δε μεμηλότα έργα νέμονται.» Της αφθονίας τα αγαθά μοιράζονται μεταξύ τους. — Ησίοδος (Εργ. κ. Ημ. 231-237)

9. Η ΑΓΑΠΗ – ΦΙΛΟΤΗΣ ΕΝΩΝΕΙ ΤΟ ΠΑΝ (Η ΕΝΩΣΗ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΣ)

1. Ο Εμπεδοκλής και ο «Σφαίρος» της Απόλυτης Ενότητας

• “Την φιλίαν ενούν τον Σφαίρον” — Εμπεδοκλής
• «κατ’ Εμπεδοκλέα (ταύτην γάρ η φιλία βούλεται ποιείν ενότητα και σύμπηξιν)» — Πλούταρχος (Ηθικά, Περ. πολ. 95b).
• “Άλλοτε μεν φιλότητι συνερχόμεν. Εις εν άπαντα” Άλλοτε με την αγάπη ενωνόμαστε. Σε ένα τα πάντα. — Εμπεδοκλής
• «Δίπλ’ερέω· τοτέ μεν γαρ εν ηυξήθη μόνον είναι εκ πλεόνων, τοτέ δ’αυ διέφυ πλέον’ εξ ενός είναι… άλλοτε μεν φιλότητι συνερχόμεν’ εις εν άπαντα, άλλοτε δ’αυ δίχ’ έκαστα φορεύμενα νείκος έχθει» — Εμπεδοκλής (Απόσπ. 17)
• «Κι ήρθε η Αγάπη στη μέση του στροβίλου. όλα άρχισαν να συνάζονται, να γίνονται ένα μόνον,…σμίγοντας κατά βούληση…» — Εμπεδοκλής (Απόσπ.360)

2. Ο Έρως ως ο Ενοποιός Αρχιτέκτων

• «..και ο Έρως ο ενοποιός..» — Πρόκλος (Υπ.στον Παρ.του Πλ. 130b.p.799,27 Cous2).
• «Πρότερον δ ουκ ήν γένος αθανάτων, πρίν Έρως ξυνέμειξεν άπαντα.» — Αριστοφάνης (Όρνιθες, 700)
• «Η αγάπη είναι η αιτία της ενότητας όλων των πραγμάτων» — Αριστοτέλης

3. Η Θεία Φιλότης και η Παγκόσμια Συνοχή

• “Εκεί δε η φιλία και η ένωσις και η ενοποιός των όλων θεός” — Παρμενίδης – Πρόκλος
• «έτι δε και τούτων επέκεινα των ενώσεων η θεία φιλία και η του αγαθού χορηγία συνέχει τον όλον κόσμον.» — Πρόκλος (Σχόλια στον Τίμαιο του Πλάτωνα 2, 112, 3-4)
• «[και] Ώσπερ ούν διά την πρωτίστην αγαθότητα πάντες αγαθοειδείς οι θεοί… Κατά γάρ τούτο και ήνωνται αλλήλοις οι θεοί και χαίρουσιν αλλήλοις…» — Πρόκλος (Πλατωνική θεολογία,1,106,19)
• «Πόθεν ουν ταύτα παραγίγνεται ταις ψυχές, φιλία και ένωσις; Από των Θεών.» — Πρόκλος (Στον Αλ. Του Πλ.)
• «…Και σοφοί λέγουσιν: τούτο γαρ είπεν και ανωτέρω, ότι οι Πυθαγόρειοί φασιν ως η φιλία το πάν τούτο κρατεί.» — Ολυμπιόδωρος In Pl. Gor. Com.
• «Η γάρ κοινωνία φιλία τις εστιν, η δε φιλία, ως οι σοφοί φασίν… ενοποιός εστιν. … γήν γάρ και ουρανόν και πάντα τον κόσμον η φιλία συνέχει ενοποιός ούσα.» — Ολυμπιόδωρος (Σχόλια στον Γοργία. Του Πλάτωνα)

4. Αρμονία, Ισότητα και η Αναγωγή στο «Έν»

• «Την τε Αρετήν Αρμονίαν είναι, και την Υγιείαν, και το Αγαθόν άπαν, και τον Θεόν. Δι ο και καθ’Αρμονίαν συνιστάναι τα όλα. Φιλίαν τε είναι εναρμόνιον ισότητα.» — Πυθαγόρας.
• «..επί δε φίλοις, διότι και η των πάντων αρχή, μία ούσα και έν, ήνωται. Τοιαύτη δε και η φιλία, ένωσις τις ούσα, προς τω ενί εστίν.» — Ολυμπιόδωρος (Σχ στον Γορ. Του Πλάτ.)
• «Έδει δε τον Αλκιβιάδην εννοείν ότι πολλαχώς η φιλία. Έστι γαρ φιλία η κατά το εν, ήτις και ένωσις λέγεται…» — Ολυμπιόδωρος (Σχ. στον Γορ . Του Πλάτ .).
• «Ει δε και την υπερκόσμιον αιτίαν της φιλίας εθέλεις σκοπείν, ευρήσεις και παρά τοις θεολόγοις αυτήν υμνημένην…» — (Ιεροί Λόγοι Ορφέως)
• «Έν το αγαθόν απεφαίνετο πολλοίς ονόμασιν καλούμενον…Φρόνησιν…Νουν …Θεόν» — Ευκλείδης (Διογ. Λαέρτ. ό.π. ΙΙ, Χ, ΙΙ 106).
• «(ο Πυθαγόρας ο Σάμιος) εδόκει την μεν μονάδα θεόν και τα αγαθόν, ήτις εστίν η του ενός φύσις, αυτός ο νούς. Την δε δυάδα δαίμονα». — Διογ. Λαέρτ. (ό.π. VΙΙΙ, Ι, ΧΙΧ 23-33)

10. ΦΙΛΙΟΣ ΖΕΥΣ

Δίκιο έχεις, φίλε μου. Τέτοια συμπυκνωμένη σοφία χρειάζεται «αέρα» για να διαβαστεί σωστά. Η σύνδεση του Δία με τη λέξη Ζεύξη (ένωση) είναι το κλειδί για να καταλάβει κανείς γιατί η Φιλότητα είναι η κεντρική του ιδιότητα.

Ορίστε το κείμενό σου χωρισμένο σε θεματικές υποενότητες, ατόφιο, χωρίς να έχει πειραχτεί ούτε μία λέξη:

---

Ζευς: Ο Θεός της Ζεύξης και της Πανανθρώπινης Αγάπης

1. Η Ενωτική Δύναμη και η Παγκόσμια Τάξη

• «Διό Ζευς Φίλιος ή Εταιρείος ή Χάρμων καλείται, ότι πάντας ανθρώπους ξυνάγει και βούλεται είναι αλλήλοις φίλους, εχθρόν δ’ή πολέμιον μηδένα” Ο Δίας Φίλιος ή Εταιρείος ή Χάρμων ονομάζεται γιατί όλους τους ανθρώπους ενώνει και επιθυμεί να είναι αγαπημένοι μεταξύ τους. — Δίων Χρυσόστομος (Or.12)
• «..Ζευ…συ και τα περισσά επίστασαι άρτια θείναι και κοσμείν τα άκοσμα, και ου φίλα σοι φίλα εστιν…» Δία…εσύ γνωρίζεις πώς να ανάγεις στο μέτρο κάθε υπερβολή, να επιβάλλεις τάξη σε κάθε τι το άτακτο, και να εγκαθιδρύεις την Αγάπη ανάμεσα σε όσα δεν έχουν αγάπη μεταξύ τους. — Κλεάνθης (Ύμνος εις Δία)
• “Αλλήλους φιλεόντων ὡς τὸ πάρος, πλοῦτος δὲ καὶ εἰρήνη ἅλις ἔστω” — Όμηρος, στο τέλος της Οδύσσειας (Ω 485-86)

2. Ο Δημιουργός, ο Έρως και η Θεία Φροντίδα

• «Τα τοίνυν όλα περιέχων ο Ζεύς…Ήν γάρ ο δημιουργός και « Μήτις…πολυτερπής », και ως μεν Μήτις τίκτει την Αθηνάν, ως δε Έρως απογεννάει την ερωτικήν σειράν…» — Πρόκλος
• «Ζευς τω γαρ όντι ουδενός αναθήματος έλαττόν εστι δώρον καλώς διδόμενον ή Διός Φιλίου χάριν ή Ξενίου». — Αριστοτέλης (Σχόλια στον Αριστοτέλη, 107, 6).
• «Ο θεός ο δικός μας είναι ειρηνικός και σε όλα πράος… Γιατί ο Ζευς είναι ο μόνος από τους θεούς που αποκαλείται Πατήρ και Βασιλιάς, αλλά και Πολιεύς και Ομόγνιος και Φίλιος και Εταιρείος και επίσης Ικέσιος και Ξένιος και Επικάρπιος…» — Δίων Χρυσόστομος.
• «Ο Ζεύς όσων ηγάπησε την ψυχήν, τους μετέβαλε εις αθανάτους θεούς, ως ο Ηρακλής και οι Διόσκουροι και άλλοι.» — Ξενοφών (Συμπόσιο 8, 30)

3. Ο Έφορος της Φιλίας και της Δικαιοσύνης

• «Δικαιόσυνος Ζεύς: ο επί τοίς δίκαιά τε και άδικα δρώσι τεταγμένος. Ώσπερ και <ο> επί τοίς μείλιχα Μειλίχιος και ο επί τοίς φίλα Φίλιος.» — Φρύνιχος (Praeparatio sophistica 61,5-7)
• «Φίλιος: ο <της> φιλίας έφορος θεός.» Φίλιος: Ο έφορος θεός της Αγάπης. — Φρύνιχος (Praeparatio sophistica 123, 11-12).
• «…φιλότητα μετ’ αμφοτέροισι τίθησι Ζευς…» Ο Ζευς θέτει την Αγάπη ανάμεσά μας… — Όμηρος Ιλιάδα.Δ83
• «..από του φιλίου θεού. Τις δε εστιν ούτος ο φίλιος θεός; Έξεστι μεν λέγειν ότι και επί τον Δία ταύτην αναφέρειν ειώθασι την επωνυμίαν…» — Πρόκλος
• «…αλλά προς Διός Φιλίου τε και Εταιρείου, ω Πλάτων…»— Πλάτων (Φαίδρος)

4. Η Ιερή Προστασία του Ξένου και του Πτωχού

• «Ζεύς επιτιμήτωρ ικετάων τε ξείνων τε, Ξείνιος ος ξείνοισιν αμ αιδοίοισιν οπηδεί.» — Όμηρος (Οδ, Ι, 270)
• «Ου θέμις εστί ξένον ατιμήσαι προς γαρ Διός εισίν άπαντες ξείνοι τε πτωχοί τε.» Πρεπούμενο δεν θα ταν να μην τιμήσω ξένο γιατί είναι του Δία όλοι οι φτωχοί και οι ξένοι. — Όμηρος (Ξ, 57)

---

Σχόλια: Ζευς = Ζεύξη, Ένωση

Ο Ζευς, ο ύψιστος των Θεών, έχει πολλά ονόματα που σημαίνουν Αγάπη (Ο Ζευς είναι Αγάπη). Για καμμία άλλη ιδιότητα του Διός (δικαιοσύνη, ισχύς, κλπ.) δεν υπάρχουν τόσα πολλά επίθετα όσα για την Αγάπη.

1. Η Αγάπη ως Κοινωνικός Δεσμός και Φιλία

• Ο «ΦΙΛΙΟΣ ΖΕΥΣ» (φιλώ=αγαπώ) δηλαδή ο Ζευς που είναι Αγάπη και που ευνοεί κάθε εκδήλωσή της. Συχνά επικαλούνταν το Φίλιο Ζευ λέγοντας μόνο το επίθετο: (μα τον Φίλιο, νη τον Φίλιο, προς Φιλίου κλπ). Υπήρχαν και ναοί αφιερωμένοι στον Φίλιο Ζευ, όπως π.χ. στη Μεγαλόπολη Αρκαδίας (Παυσανίας 8.31), στην Αθήνα, την Επίδαυρο, την Πέργαμο, κλπ. Το επίθετο φίλιος-φιλία έχουν και άλλοι θεοί: «Φίλιος Ερμής», «Φίλιος Έρως», «Φιλία Φύσις», «Φίλιος Απόλλων», «Φιλία Νύξ» κλπ.
• Ο «Φιλήσιος Ζευς» (Με την ίδια ακριβώς έννοια με τον: Φίλιο Δία).
• Ο «Ζευς Φίλος» (φίλος = αγαπημένος, αγαπητός, φιλώ = αγαπώ).
• Ο «Ζευς Εταιρείος» (εταιρείος = πλήρης Αγάπης προς τον άλλον) (έτερος = ο άλλος, προυποθέτει ύπαρξη δύο μερών). Ο Ζευς Εταιρείος είναι προστάτης της Αγάπης μεταξύ των ανθρώπων, της φιλίας, της συναδέλφωσης και επίσης της κοινωνικής οργάνωσης των ανθρώπων. Στη Μαγνησία και στη Μακεδονία εορτάζονταν προς τιμήν του τα «εταιρίδεια» (εορτή του Εταιρείου Διός) (Ηγήσανδρος εν (Υπομνήμασι) παρ Αθην. 572D).
• Ο «Εταίριος Δίας», Ο «Εταιρήιος Δίας», Ο «Εταιρίδας Ζευς» (με την ίδια έννοια).
• Ο «Ζευς Οικείος» είναι προστάτης της οικειότητας, της Αγάπης και της Φιλίας που πρέπει να αισθάνονται οι άνθρωποι στις διαπροσωπικές τους σχέσεις. (Τα πολλά επίθετα του Διός σε σχέση με την έννοια της Αγάπης απλά υπενθυμίζουν και υπογραμμίζουν αυτό το δεδομένο).
• Ο «Πρευμενής Δίας» δηλαδή ο πράος, ευμενής, ο φίλα διακείμενος, ο αγαθός.

2. Η Φιλοξενία και η Σχέση με τον «Ξένο»

• Ο «Ξένιος Δίας» (ο οποίος αναφέρεται στην καλή αντιμετώπιση, την καλή προδιάθεση και φιλική, αγαπητική συμπεριφορά και στάση προς τον ξένο, καθώς επίσης και στη φιλοξενία αλλά και στην φροντίδα η περιποίηση φίλου η ξένου. Επίσης, «ξενία» είναι η φιλική σχέση μεταξύ πόλεων η εθνών. Ο Δίας είναι ο δημιουργός και προστάτης των φιλικών σχέσεων μεταξύ εθνών και πόλεων).
• Ο «Ξείνιος Ζευς», Ο «Πολυξενώτατος Ζευς», Ο «Εύξεινος Δίας» (με την ίδια έννοια).
• Ο «Έκαλος Ζευς» (Εκαλείος / Εκαλήσιος): Λατρεία του Διός, ως θεού της αγάπης και της φροντίδας για τον συνάνθρωπο, της φιλοξενίας, πολύ συγγενής προς την λατρεία του Διός Ξενίου. (Εκάλη, ήταν μια υπέργηρη γυναίκα που περιποιήθηκε και φιλοξένησε τον ήρωα Θησέα… Η Εκάλη, έταξε στον Δία για την αίσια επάνοδο του ήρωα, όπως και έγινε).

3. Ομόνοια, Πίστη και Αδελφοσύνη

• Ο «Ομονώος Ζεύς» (από τη λέξη: ομόνοια) φέρνει στους ανθρώπους ομόνοια, σύμπνοια, συμπόρευση.
• Ο «Ομολώιος Ζευς» / «Ζεύς Ομολούιος» (από το: ομολογία = ομόνοια). Στη Θεσσαλία και στη Βοιωτία εορτάζονταν τα Ομολώια. Το ίδιο επίθετο έχει και η Δήμητρα: «Ομολώια Δήμητρα».
• Ο «Πίστιος Ζευς» (πίστις = η εμπιστοσύνη, δηλαδή ο Δίας που προάγει την εμπιστοσύνη μεταξύ των ανθρώπων, την καλή πίστη).
• Ο «Θεόταιρος Ζευς» (θεός και εταίρος, δηλαδή ο φίλος ανθρώπων και θεών).
• Ο «Φρατρίος Ζευς» / «Φατρίος» (φράτηρ = αδελφός, Φρατρίος Ζευς = Αδελφικός Ζευς) δηλαδή ο Δίας που προστατεύει και δημιουργεί κάθε συναίσθημα αδελφοσύνης, αδελφότητας μεταξύ των ανθρώπων. Είναι το συνεκτικό στοιχείο μιας οικογένειας, μίας ομάδας, ενός γένους, ενός λαού.

4. Η Κοινότητα και η Πολιτική Συμφιλίωση

• Ο «Ομαγύριος Ζεύς» / «Ομηγύριος Ζευς» (συνάγων, συνενώνων, συναθροίζων, συγκαλών). Ο Ζευς δηλαδή που φέρνει κοντά τους ανθρώπους.
• Ο «Πρόξενος Δίας» (1) δημιουργών και εφορεύων επί της επισήμου χαρακτήρος λαμβάνουσας φιλίας μεταξύ μιας πόλεως και ενός ξένου, ενός πλέον γενομένου δημόσιου φίλου. 2) προστάτης, βοηθός, επίκουρος προς τους ανθρώπους).
• Ο «Ειρηναίος Ζευς» που δημιουργεί την ειρήνευση στους ανθρώπους, η οποία δεν είναι μόνο η αποφυγή πολέμου, αλλά και η κοινωνία εν Αγάπη.

5. Η Πατρική Στοργή και η Προστασία του Αδύνατου

• Ο «Φιλότεκνος Δίας». Ο Δίας που αγαπάει τα παιδιά του (θεούς και ανθρώπους). Ο Όμηρος τον αποκαλεί: «Πατήρ ανδρών θεών τε». Επίσης, έχει το επίθετο: «Ζεύς Πατήρ» και η επίκλησή του ξεκινάει με το: «Ζευ Πάτερ».
• Ο Φιλεύσπλαχνος Δίας είναι προστάτης των πιο ευπαθών ομάδων. Είναι προστάτης των φτωχών, των ξένων («είναι του Διός όλοι οι φτωχοί και οι ξένοι» – Όμηρος).
• «Φύξιος» (προστάτης των φυγάδων), «Ασυλαίος» (ο παρέχων άσυλο).
• «Ικέτας», «Ικέσιος», «Ικετήσιος», «Ικτήρ», «Ικταίος», «Αφίκτωρ»: Προστάτης των ικετών, θεός της συγχώρεσης.
• Ο «Προστροπαίος Ζεύς» / «Προστρόπιος»: Δέχεται με ευμένεια τις προσευχές και τις ικεσίες. Είναι προστάτης των ταπεινών και των κατατρεγμένων. Όταν ο Χίλων ο Λακεδαιμόνιος ρωτήθηκε: «Με τι ασχολείται ο Δίας;», απάντησε: «Με το να υψώνει τους ταπεινούς και να χαμηλώνει τους αλαζόνες».

6. Σωτηρία, Πραότητα και Οικογενειακή Εστία

• Ο «Δίας Σωτήρ» / «Δίας Σαώτης» (ως έμπρακτη εκδήλωση Αγάπης).
• Ο «Ζευς Μειλίχιος», «Μείλιχος», «Μηλείχιος», «Δίας Μελισσαίος»: Πράος, πραυντικός. Προς τιμήν του ετελούντο τα Διάσια στην Αθήνα.
• Ο «Ζευς Πανήμερος», «Πανάμαρος», «Παναμέριος», «Πανημέριος»: Ο απολύτως ήμερος, ο πράος.
• Ο «Ζευς Ημέριος» / «Ημεράσιος»: Αυτός που εξημερώνει.
• Ο «Ζευς Ήπιος».
• Ο «Ζευς Ερκείος» / «Μεσέρκειος»: Προστάτης της αγάπης ανάμεσα στα μέλη μιας οικογένειας. Το άγαλμά του ήταν τοποθετημένο σε κάθε σπίτι στο κεντρικό προαύλιο (Έρκος).
• Ο «Ομόριος Ζευς» / «Ομάριος»: Προστάτης της καλής γειτονίας, της αγάπης και της φιλίας μεταξύ των γειτόνων.

7. Η Απόλυτη Αγαθότητα και Τελειότητα

Ο «Δίας Αγνός», Ο «Άριστος Δίας», Ο «Αρισταίος Δίας».

Ο «Ζεύς Αγαθός» (ως σύνοψη της αγαθής και αγαθοποιού υποστάσεως).

Ο «Ζευς Άγιος» και Ο «Ζευς Τέλειος»: Ο δημιουργός κάθε αρετής και τελειότητος.

Ο «Ζευς Αρωγός» & Ο «Ζευς Επίκουρος»: Αυτός που βοηθάει, προστατεύει και συντρέχει τους ανθρώπους.

• «..ο Ζεύς, δηλαδή το αγαθόν και το άριστον» — Ορφεύς (Ορφικά. αποσπ. 107).
• «Ζευ, μεγάλαι δ’ αρεταί θνατοίς έπονται εκ Σέθεν» Πίνδαρος (Ισθμιονικ.Γ,4-5). Ζευ, οι μεγάλες αρετές έρχονται στους θνητούς από Σένα.

Αρχαιολογικές Μαρτυρίες και Απεικονίσεις του Φιλίου Διός

Απεικονίσεις και Ιεροί Χώροι ανά την Ελλάδα

Απεικονίσεις του Φιλίου Διός υπάρχουν: σε δύο αφιερωματικά ανάγλυφα στην Αττική, όπου παριστάνεται ένθρονος να υποδέχεται τους λατρευτές του, στην Λέσβο, στην Πέργαμο, ενώ στον λαμπρό ναό του Φιλίου Διός στην Μεγαλόπολη το άγαλμά του που φιλοτέχνησε ο γλύπτης Πολύκλειτος ο νεώτερος, έφερε κοθόρνους, κύπελλο σπονδής, αετοφόρο θύρσο κλπ (Παυσανίας, 8.31,4).

Επιγραφικές Μαρτυρίες και Αφιερώματα

• Στην Επίδαυρο: Έχουμε μία επιγραφή που αναφέρει: «Διί Φιλίωι Πύροιος κατ όναρ (ανέθηκεν)» (Το αφιέρωμα αυτό αφιέρωσε ο Πύροιος στον Φίλιο Δία σύμφωνα με όνειρο που είδε).
• Στην Αθήνα: Σε στήλη αναφέρεται: «Ιερέως και ερανιστών Διός Φιλίου» (Ιερέα και λατρευτών του Φίλιου Δία).
• Στο Θέατρο του Διονύσου: Στο πλάι της Ακρόπολης στην Αθήνα, στα διακριτά καθίσματα των ιερέων στην πρώτη σειρά του θεάτρου, στο κάθισμα του ιερέως του Φίλιου Δία υπάρχει η επιγραφή: «Ιερεύς Διός Φιλίου».

Η Γεωγραφία της Λατρείας και τα Συνοδά Αγάλματα

• Στο Άργος: Άγαλμα του Φιλίου Διός είχε φιλοτεχνήσει ο Πολύκλειτος ο νεότερος.
• Στη Μεγαλόπολη: Στη δυτική όχθη του ποταμού Ελισσόντα υπήρχε άγαλμα του Φιλίου Διός, όπως και τα αγάλματα των Ωρών, των Νυμφών, της Αφροδίτης, της Ήρας, του Ηρακλή, κλπ.
• Στον Πειραιά: Υπήρχε ιερό του Διός Φιλίου κοντά στο ιερό του Διός Μειλιχείου και το ναό της Αγαθής Τύχης.

Η Έννοια των «Διίφιλων»

Το επίθετο: «Διίφιλοι» σήμαινε αυτούς που αγαπάει εξαιρετικά ο Δίας και που αγαπούν τον Δία. Κάποιες φορές, με αυτό το επίθετο απεκλήθησαν και βασιλείς, ίσως βάσει της άποψης στα Μυκηναικά χρόνια ότι ορισμένοι ήταν απόγονοι του Διός.

11. ΕΡΩΣ

Ο Έρως: Από την Κοσμογονία στην Ανθρώπινη Ψυχή

1. Ο Έρως ως Πρωταρχική και Κοσμική Δύναμη

• «Ο Έρως είναι ο αρχιτέκτονας του σύμπαντος» — Ησίοδος.
• «..και ο Έρως ο ενοποιός..» — Πρόκλος (Υπ.στον Παρ.του Πλ. 130b.p.799,27 Cous2).
• «Πρότερον δ ουκ ήν γένος αθανάτων, πρίν Έρως ξυνέμειξεν άπαντα.» Πρώτα, γένος αθανάτων δεν υπήρχε, πριν ο Έρως αναμείξει τα πάντα μεταξύ τους. — Αριστοφάνης (Όρνιθες, 700)
• «Ούτω πολλαχόθεν ομολογείται ο Έρως εν τοις Θεοίς πρεσβύτατος είναι.» Πλάτων. Πράγματι από πάρα πολλούς ομολογείται, ότι ο Έρως είναι ο παλαιότερος από τους Θεούς.
• «Πρώτιστον μέν Έρωτα θεών μητίσαντο πάντων» — Παρμενίδης (στ.13).

2. Η Κυριαρχία του Έρωτα σε Θεούς και Θνητούς

• “ἠδ ̓ Ἔρος, ὃς κάλλιστος ἐν ἀθανάτοισι θεοῖσι, λυσιμελής, πάντων τε θεῶν πάντων τ ̓ ἀνθρώπων δάμναται ἐν στήθεσσι νόον καὶ ἐπίφρονα βουλήν”. Γλυκέ Έρωτα που είσαι ο πιο ωραίο από τους αθάνατους θεούς, που κάνεις να κόβονται τα πόδια και που σε ανθρώπους και θεούς αιχμαλωτίζεις το νου και τη θέληση. — Ησίοδος (Θεογονία 120)
• «Έρως των θεών βασιλεύει» — Αγάθων.
• «Τίποτα πιο δυνατό από τον Έρωτα δεν υπάρχει». — Μένανδρος.
• “Χαλκοτύπος τον Έρωτα μεταλλάξας επόησε τήγανον, ουκ αλόγως ότι και αυτό φλέγει” Χαλκουργός τον Έρωτα τον έκανε τηγάνι κι ήτανε λογικό γιατί και τούτο καίει. — Παλλαδάς ο Αλεξανδρεύς

3. Ο Έρως της Ψυχής, της Αρετής και του Αγαθού

• «Νη Δι, έφη, όπως δε και έτι μάλλον ευφραίνηται, βούλομαι αυτώ μαρτυρήσαι ως και πολύ κρείττων εστιν ο της ψυχής ή ο του σώματος έρως…» — Ξενοφών (Συμπόσιο,8,12,4-13,4).
• «Ο Έρωτας της ψυχής είναι πολύ ανώτερος από τον Έρωτα του σώματος». — Ξενοφών. Συμπόσιο.
• «Σεμνός Έρως Αρετής.» — Φωκυλίδης Ο Έρωτας για την Αρετή είναι άξια επιθυμία.
• «Ο Έρωτας στρέφεται πάντοτε προς αυτό, την παντοτινή κατοχή του αγαθού». — Διοτίμα η Μαντινεία.

4. Η Αγάπη για την Οικογένεια, την Πατρίδα και την Επιστήμη

• «Ως ηδύ γ εν αδελφοίς εστιν ομονοίας έρως» Πόσο γλυκειά είναι η αγάπη της ομόνοιας στα αδέρφια.
• «Ουκ έστι μητρός ουδέν ήδιον τέκνοις. Εράτε μητρός, παίδες, ως ούκ έστ’έρως τοιούτος άλλος όστις ηδίων εράν».Τίποτε πιο αγαπητό στα παιδιά από τη μητέρα. Αγαπάτε, ω τέκνα την μητέρα σας. Δεν υπάρχει πιο αγνός και πιο γλυκός Έρωτας από αυτόν. — Ευριπίδης (Απ.358,1-3).
• «…Έρως πατρώας τήσδε γής…» — Αισχύλος. Αγ.540.
• «Σε όσους γιατρούς υπάρχει και φιλανθρωπία, εκεί υπάρχει και Έρωτας για την επιστήμη.» — Ιπποκράτης.

5. Φιλοσοφικοί Ορισμοί και Συμβολισμοί

• «Οι άνθρωποι ονόμασαν τον Έρωτα φτερωτόν, γιατί έχει φτερά. Οι θεοί όμως τον ονόμασαν έτσι, επειδή έχει την δύναμη να δίνει φτερά» — Πλάτων.
• «Έρως Αελίω» — Σαπφώ. Έρωτας για τον Ήλιο. (Τίτλος ποιήματος της Σαπφούς).
• “Επιθυμία μεν διπλασιασθείσαν Έρωτα είναι, Έρωτα δε διπλασιασθέντα μανίαν γίγνεσθαι” — Πρόδικος (Σοφιστής από την Κέα).

Ο Έρωτας ως η Πρωταρχική Δύναμη της Δημιουργίας

Η Πολυσυλλεκτική Έννοια της Αγάπης

Στην ελληνική παράδοση, ο ΕΡΩΣ ( =ΑΓΑΠΗ , κάθε είδους Αγάπη )(Έρως Αρετής, Έρως γης, Έρως θαλάσσης, Έρως επιστήμης, Έρως μητρός, Έρως τέχνης, Έρως γυναικός κλπ) είναι η πρωτίστη και συνεχής αιτία της κοσμογονίας και της κοσμοποιοίας (Τόσο στην Ορφική, όσο και στην Ησιόδεια κοσμογονία). Είναι έννοια αφηρημένη, πολυσυλλεκτική, είναι το σύνολο της συμπαντικής Αγάπης, Αγάπη προς το σύνολο του εκδηλωμένου κόσμου, προς τον άνθρωπο, προς το φυτό, το ζώο, την πέτρα, το ποτάμι, προς κάθε μορφή, προς μία έννοια, προς μία κατάσταση, προς ένα πράγμα, προς τα πάντα, από την πρωτογενή ύλη μέχρι τους Θεούς.

Η Συνεκτική Δύναμη του Σύμπαντος

Είναι η ελκτική και συνεκτική δύναμη που συγκρατεί την ύλη και δημιουργεί, διατυπώνει κάθε μορφολογία. Είναι ο αρχαιότερος των εγκοσμίων Θεών και υπεύθυνος για κάθε δημιουργία. Η ενέργειά του υπάρχει σε όλους τους Θεούς αλλά και σε όλους τους ανθρώπους, ζώα, φυτά κλπ, σε όλη την υλική εκδήλωση, διακατέχει το παν, πληρεί τον κόσμο.

Η Πρωτεύουσα Θέση στη Θεογονία

Είναι ενδεικτικό ότι άλλες θεότητες – προσωποποιημένες στο θείο επίπεδο έννοιες όπως η Αρετή, η Αρμονία, η Ευνομία, η Μνημοσύνη, η Πειθώ κλπ βρίσκονται στο γενεαλογικό δέντρο της θεογονίας σε κατοπινά στάδια και γενεές. Αυτό το γεγονός καταδεικνύει την τεράστια σημασία και έμφαση που έχει ο Έρωτας (=Αγάπη) στην Ελληνική θρησκεία καθώς βρίσκεται στην αρχή της κοσμογονίας και θεογονίας ως το πρώτιστο και μοναδικό στοιχείο κοσμοποιοίας στο σύμπαν ενώ ταυτόχρονα είναι η ελκτική δύναμη που συγκρατεί την ύλη στο μεγάκοσμο (πλανητικά συστήματα) και τον μικρόκοσμο (υποδιαιρέσεις της ύλης).

Η Διαμόρφωση του Αισθητού και Νοητού Κόσμου

Και όπως προαναφέραμε, όχι μόνο συγκρατεί την ύλη αλλά επίσης την κινητοποιεί δημιουργώντας συμπλέγματα και μορφές περισσότερο η λιγότερο εξελιγμένες. Δημιουργεί έτσι όλες τις μορφές του αισθητού κόσμου αλλά και του νοητού καθώς ο κόσμος των νοητών είναι μια προβολή και επεξεργασία των δεδομένων του αισθητού κόσμου. Όλα τα γεννήματα του Έρωτος (της Αγάπης): ο κόσμος τα φυτά τα ζώα οι άνθρωποι και οι θεοί φέρουν μέσα τους την ενέργεια του Έρωτος.

12. ΘΕΟΙ ΠΟΥ ΕΦΟΡΕΥΟΥΝ ΣΤΗΝ ΑΓΑΠΗ – ΦΙΛΟΤΗΤΑ

Μέσα στο σύμπαν υπάρχει η ταυτόχρονη επενέργεια πολλών θεών που εφορεύουν στην Αγάπη, που φέρουν δύναμη Αγάπης:

• Ο Ζευς Φίλιος, Φιλήσιος, Φίλος, Εταιρείος, Ομονώος, Φρατρίος, Ξένιος, κλπ.
• Ο Έρως
• Η Αφροδίτη
• Η Φιλότης (=Αγάπη)(Ως πρωταρχικό κοσμογονικό στοιχείο αλλά και ως κόρη της Νυκτός) η οποία όπως και ο Έρως προσωποποιεί και αυτή την Αγάπη.
• Ο Ίμερος (Ο Ίμερος ο οποίος είναι θεός που έχει πολύ κοντινά χαρακτηριστικά με τον Έρωτα, κατοικεί κοντά στην κορυφή του Ολύμπου μαζί με τις Μούσες και τις Χάριτες).
• Ο Αντέρως ο οποίος εκφράζει την αμοιβαία Αγάπη. Αντιστοιχεί στο πρόσωπο που το αγαπούν, που δέχεται την Αγάπη. (Στο μουσείο του Ηρακλείου υπάρχει ανάγλυφο πάνω σε κυκλική επιφάνεια, που απεικονίζονται ο Έρως και ο Αντέρως ως δύο όμοιοι μικροί ερωτιδείς (νήπια) με φτερά που αγκαλιάζονται μεταξύ τους, ως εικαστική απόδοση της αμοιβαίας αγάπης).
• Ο Πόθος (Ο Πόθος είναι θεός ο οποίος σημασιολογικά δηλώνει την Αγάπη που συνοδεύεται από σφοδρή επιθυμία)
• Η Πειθώ η οποία παρακινεί τους νέους να ανοίξουν την καρδιά τους στην Αγάπη και να εξομολογηθούν την αγάπη τους ο ένας στον άλλον.
• Οι Ερωτιδείς (μικροί Έρωτες).
• Η Ειρήνη (Η οποία εκτός από αποφυγή πολέμου, σημαίνει και κοινωνία εν Αγάπη)
• Η Ομόνοια. Σημαντικός είναι ο ναός της Ομόνοιας στον Ακράγαντα της Σικελίας
• O Οίστρος ( Ο οποίος εκφράζει υπερβολική αγάπη, πόθο και θέληση, επιθυμία για κάτι ).
• Η Αρετή (Που εμπεριέχει όλες τις αρετές, και την Αγάπη προς τον συνάνθρωπο).
• Η Εύκλεια ( «ευ» και «κλέος» με την έννοια ότι η καλή δόξα είναι και προυποθέτει Αγάπη των ανθρώπων προς ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, λόγω των ενάρετων πράξεών του). Σημαντικά λατρευτικά κέντρα της Εύκλειας είναι η Αθήνα, οι Δελφοί, Η Θήβα και η Κόρινθος στην οποία γιορτάζονταν τα «Εύκλεια».

Να σημειώσουμε εδώ ότι η έννοια της Αγάπης ενυπάρχει και σε άλλες ιδιότητες των θεών:

• Η Ήρα, η Ερατώ, και ο Υμέναιος είναι προστάτες της συζυγικής Αγάπης.
• Η Εστία προστατεύει την Αγάπη ανάμεσα στα μέλη μιας οικογένειας.
• Η Μητέρα των Θεών, η Ρέα, η Λητώ και η Ειλείθυια είναι προστάτες της μητρικής Αγάπης.
• Οι Διόσκουροι είναι προσωποποίηση της αδελφικής Αγάπης, της «φιλαδελφίας».

Κάθε θεός, θα έλεγε κανείς, εκφράζει στην ουσία την Αγάπη για ένα διαφορετικό αντικείμενο:

• Η Αθηνά εμφυσά στους ανθρώπους την Αγάπη για τη γνώση και τη μόρφωση.
• Ο Απόλλων εκπροσωπεί την Αγάπη για τις τέχνες όπως και οι Μούσες.
• Ο Ήφαιστος την Αγάπη για την τεχνουργία, ο Ασκληπιός την Αγάπη για την Ιατρική κλπ.

Αυτά τα σχόλια είναι πολύτιμα γιατί εξηγούν τη γλωσσική και πνευματική σύνδεση του τότε με το σήμερα. Για να γίνει το κείμενο πιο εύπεπτο στον ψηφιακό αναγνώστη, το χώρισα σε 4 θεματικές ενότητες, διατηρώντας το ακριβώς όπως μου το έστειλες:

---

Η Φιλότητα ως Θεϊκή Ιδιότητα και Προσφώνηση

Το Επίθετο «Φίλιος» στο Ελληνικό Πάνθεον Το επίθετο φίλιος-φιλία έχουν πολλοί θεοί: “Φίλιος Ζευς”, «Φίλιος Ερμής», «Φίλιος Έρως», «Φιλία Φύσις», «Φίλιος Απόλλων», «Φιλία Νύξ» κλπ.

Η Προσφώνηση των Θεών στην Αρχαιότητα Όλοι οι θεοί προσαγορεύονται: Φίλε / Φίλη (σε πάρα πολλά κείμενα) πχ «Φίλε Ήφαιστε», «Φίλη Αθηνά» κλπ.

Η Ετυμολογία: Από το «Φιλώ» στο «Αγαπώ» (Υπενθυμίζεται ότι η σωστότερη απόδοση της αρχαίας Ελληνικής λέξης «φίλος» στα νέα Ελληνικά, είναι: αγαπητός, αγαπημένος / αγαπητός φίλος, καθώς φιλώ = αγαπώ. Εμπεριέχει την έννοια της Αγάπης και ανάγεται σε αυτήν. Στην νέα Ελληνική γλώσσα όμως, έχει καταλήξει να χρησιμοποιείται χωρίς κατ ανάγκη να εμπεριέχει την έννοια της αγάπης, υποδηλώνοντας πολλές φορές απλά ένα άτομο που μπορεί να συνυπάρχουμε σε ένα εργασιακό για παράδειγμα χώρο χωρίς να υπάρχει ισχυρή σύνδεση αγάπης και φιλίας).

Η Αγάπη ως Θεία Ουσία Όλοι οι θεοί αγαπούν τους ανθρώπους και είναι οι ίδιοι Αγάπη ως ουσία.

15. ΟΙ ΘΕΟΙ ΕΙΝΑΙ ΓΕΝΝΗΜΑΤΑ ΑΓΑΠΗΣ

• «Πρότερον δ ουκ ήν γένος αθανάτων, πρίν Έρως ξυνέμειξεν άπαντα.» Πρώτα, γένος αθανάτων δεν υπήρχε, πριν ο Έρως αναμείξει τα πάντα μεταξύ τους. — Αριστοφάνης (Όρνιθες, 700)
• «Ερμήν αείδω…ον τέκε Μαία, Άτλαντος θυγάτηρ, Διός εν φιλότητι μιγείσα αιδοίη…Χαίρ, Ερμή χαριτοδώτα διάκτορε, δώτορ εάων». Τον Ερμή ψάλλω…τον οποίο γέννησε η Μαία, η κόρη του Άτλαντα, αφού ενώθηκε με αγάπη με τον Δία, η σεβαστή….Χαίρε, Ερμή χαριτοδότη, προπομπέ, χαριστή αγαθών». — Ομηρικός Ύμνος («Εις Ερμήν»).
• «[και] Ώσπερ ούν διά την πρωτίστην αγαθότητα πάντες αγαθοειδείς οι θεοί… Κατά γάρ τούτο και ήνωνται αλλήλοις οι θεοί και χαίρουσιν αλλήλοις…» — Πρόκλος (Πλατωνική θεολογία,1,106,19)
• «Καδμείη δ άρα Σεμέλη τέκε φαίδιμον υιόν μειχθείσ εν φιλότητι, Διώνυσον πολυγηθέα αθάνατον θνητή. Νυν δ αμφότεροι θεοί εισι» Η κόρη του Κάδμου, η Σεμέλη γέννησε ένδοξο και φημισμένο υιό αφού ενώθηκε με Αγάπη (με τον Δία), γέννησε τον Διώνυσο τον πολύχαρο, τον αθάνατο, ενώ ήταν θνητή. Τώρα και οι δύο είναι θεοί. — Ησίοδος (Θεογονία,940).
• «Όπως προείπε η Νύκτα, η Ρέα γέννησε με τον Κρόνο ένα παιδί (τον Δία, πατέρα των Ολυμπίων) αφού έσμιξαν με ισχυρήν Αγάπη (Φιλότητα)» — Ορφεύς

22. ΘΕΡΜΟΤΗΣ– ΦΙΛΟΤΗΣ ΣΤΟ ΕΝ-ΘΕΟΣ (ΣΥΝΔΕΣΗ ΦΙΛΟΤΗΤΟΣ-ΦΩΤΟΣ-ΠΥΡΟΣ)

Η Πύρινη Φύση της Αγάπης και του Θείου

Ο Πύρινος Νους και η «Ζέουσα» Ουσία του Διός

Ο Δημόκριτος αποκαλεί το Θεό νου πύρινο και σφαιροειδή. Η Αγάπη του Διός είναι πύρινη, είναι ζεστή σαν τη φωτιά. Στα Ορφικά κείμενα έχουμε περιγραφή του πύρινου χαρακτήρα του Διός:

«Το καθαρότατον και κορυφαιότατον άτε διαυγές όν πύρ Ζήνα ωνόμασαν δια την εν αυτώι ζέουσαν φύσιν… πυρώδης ουσία ζωτική… Τήι ούν ιδίαι θερμότητι ο Ζεύς – τουτέστιν η ζέουσα ουσία». (Ιερώνυμου και Ελλάνικου Θεογονία 56).

Το καθαρότατον και υψούμενον στα ανώτατα πεδία του χώρου διαυγές πυρ Δία ωνόμασαν, χάριν του θερμοτάτου και εμπύρου χαρακτήρος της φύσεώς του. Μια πυρώδης ουσία πλήρης ζωής και ισχύος, που με την έμφυτη θερμότητά της ορίζει τον Δία ως την υπέρθερμο ουσία.

Τα «Φλεγόμενα» Επίθετα του Πατέρα των Θεών

Ο Ζευς ταυτίζεται με το κοσμικό πυρ μέσα από μια σειρά χαρακτηριστικών επιθέτων:

• Φλογόεις & Πυρφόρος
• Πυρσαγεύς & Πυρίδρομος
• Πυρίβρομος & Πυριβρεμέτης
• Πυρόεις & Πάμφλεκτος

Φάνης-Έρως: Το Φως που Έλαμψε στο Σύμπαν

Για τον πύρινο χαρακτήρα του Έρωτος, ο Ορφεύς λέει: «…όν Φάνητα Ορφεύς καλεί, ότι αυτού φανέντος το πάν εξ αυτού έλαμψεν, τώι φέγγει του διαπρεπεστάτου των στοιχείων πυρός εν τώι υγρώι τελεσφορουμένου».

Ο Ορφεύς ονομάζει τον Έρωτα Φάνητα, διότι, αφ’ ότου ενεφανίσθη, εξ αυτού έλαμψε το σύμπαν με το φέγγος εκείνου του Πυρός που γεννάται και τελειούται μέσα στην κοιτίδα του υγρού στοιχείου. Η Αγάπη του Διός και του Έρωτος μοιράζονται αυτή την κοινή, πύρινη ρίζα.

Το «Κεντρικόν Πύρ» και η Εστία των Πάντων

Ο Φιλόλαος μας διδάσκει ότι στο κέντρο του Όντος (που ταυτίζεται με το σύμπαν και το Θεό) υπάρχει άσβεστη φλόγα, το «κεντρικόν πύρ». Ο Στοβαίος αναφέρει: «Ο Φιλόλαος τοποθετεί το πύρ στο μέσον, στο κέντρο. Το ονομάζει εστία των πάντων, οίκον του Διός, μητέρα των θεών, βωμό και συνοχή και μέτρο φύσεως».

Γύρω από αυτό το κέντρο, δέκα διαφορετικά σώματα εκτελούν τον ομαδικό τους χορό. Η θερμότητα εδώ είναι το κατ’ εξοχήν στοιχείο της Αγάπης. Η Αγάπη συνδέεται και ταυτίζεται απόλυτα με τη φωτιά.

Η Ιερή Φλόγα ως Σύμβολο της Θεϊκής Παρουσίας

Η ύπαρξη του πυρώδους κέντρου συμβολίζεται από την ιερή και άσβεστη εστία κάθε βωμού και ναού.

• Στην οικία: Η κεντρική εστία όπου η οικογένεια μαζευόταν γύρω από τη φωτιά.
• Στην πόλη: Το άσβεστο πυρ του Πρυτανείου.
• Στις τελετές: Η χρήση της ιερής δάδας (λαμπαδηδρομίες).

Όπως λέει ο Μέγας Ιουλιανός: «Και τα αγάλματα και οι βωμοί και η διατήρηση της άσβεστης φωτιάς… καθιερώθηκαν από τους πατέρες μας, σύμβολα της παρουσίας των θεών».

Το «Πυρ Αείζωον» και η Αρχή των Όντων

Ο Ηράκλειτος χαρακτηρίζει το σύμπαν ως: «πυρ αείζωον, απτόμενον μέτρα και αποσβεννύμενον μέτρα». Ο Ίπασσος ο Μεταποντίνος και ο Ηράκλειτος θεωρούν το πυρ ως την αρχή των όλων. Τα όντα δημιουργούνται από τη φωτιά με πύκνωση και αραίωση, και σε αυτήν καταλήγουν πάλι. Για τους Πυθαγόρειους, η γένεση του κόσμου ξεκίνησε από το πυρ και τον αιθέρα.

Η Φλόγα της Ψυχής και το Φως του Αγαθού

Πολλοί φιλόσοφοι (Παρμενίδης, Λεύκιππος, Στωικοί) μίλησαν για την πυρώδη φύση της ψυχής.

Πλάτων: «Το Πρώτο Αγαθό είναι άρρητο, αλλά όταν έρχεσαι μαζί του σε επαφή… άξαφνα, είναι λες και αναπηδά μέσα από το πυρ το φως και αναδύεται μες στην ψυχή».

Πρόκλος: «Πύρ γεννώμεθα, δια πυρός οδεύομεν».

Παρμενίδης: Το γήρας επέρχεται από την έλλειψη του θερμού στοιχείου.

36. Η ΑΓΑΠΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ ΕΚΦΡΑΖΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΗ ΕΚΠΡΟΣΩΠΗΣΗ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΟ ΘΕΙΟ ΕΠΙΠΕΔΟ

Πολύ ενδιαφέρον και αυτό το σημείο! Αναδεικνύει την ελευθερία και την ισορροπία των δύο φύλων στην αρχαία ελληνική σκέψη.

Για να γίνει το κείμενο πιο ευανάγνωστο και «φιλικό» προς τον αναγνώστη του διαδικτύου, το χώρισα σε 3 θεματικές ενότητες, διατηρώντας το ακριβώς όπως μου το έστειλες:

---

Η Λατρεία της Ανώτατης Θεότητας ως Θηλυκή

Ο αδογμάτιστος χαρακτήρας της Ελληνικής Θρησκείας επιτρέπει στους λατρευτές να λατρεύουν την ανώτατη θεότητα ως θηλυκή (Ευρυνόμη, Μητέρα των Θεών, Αγαθή Θεά, Φύσις, Ειμαρμένη, κλπ).

Αρχαιολογικές Μαρτυρίες: Ολυμπία και Πειραιάς

Για παράδειγμα, στην ιερή άλτη της Ολυμπίας, λατρευόταν και ο Δίας, και η Μητέρα των Θεών (Ο ναός της ήταν το «Μητρώον», που βρισκόταν ακριβώς μπροστά στη είσοδο του σταδίου).

Η Μητέρα των θεών ονομάζεται και Αγαθή Θεά. (Για παράδειγμα, στον Πειραιά (Αρχαιολογικό Μουσείο), υπάρχει το αναθηματικό ανάγλυφο του Πυθόνικου στην Αγαθή Θεά, όπου απεικονίζεται σε μεγαλύτερη διάσταση από τους λατρευτές της, κάτι που συνηθιζόταν στις απεικονίσεις των θεών. Στο άνω μέρος της στήλης, αναγράφεται ότι αφιερώνεται στην Αγαθή Θεά).

Η Φιλοσοφική Προσέγγιση του Ζήνωνα του Κιτιέως

Σε αυτό το κείμενο του Ζήνωνα του Κυτιευ βλέπουμε ότι το ανώτατο θείο ον που είναι ο σπερματικός Λόγος του κόσμου έχει πολλά ονόματα, και αρσενικά και θηλυκά: Λέγεται και Δίας, και Ειμαρμένη, και Νους, κλπ.

“Ἕν τε εἶναι Θεὸν καὶ Νοῦν καὶ Εἱμαρμένην καὶ Δία· πολλαῖς τε ἑτέραις ὀνομασίαις προσονομάζεσθαι. κατ ̓ ἀρχὰς μὲν οὖν καθ ̓ αὑτὸν ὄντα τρέπειν τὴν πᾶσαν οὐσίαν δι ̓ ἀέρος εἰς ὕδωρ· καὶ ὥσπερ ἐν τῇ γονῇ τὸ σπέρμα περιέχεται, οὕτω καὶ τοῦτον σπερματικὸν λόγον ὄντα τοῦ κόσμου, τοιοῦτο ὑπολείπεσθαι ἐν τῷ ὑγρῷ, εὐεργὸν αὑτῷ ποιοῦντα τὴν ὕλην πρὸς τὴν τῶν ἑξῆς γένεσιν· εἶτα ἀπογεννᾶν πρῶτον τὰ τέσσαρα στοιχεῖα, πῦρ, ὕδωρ, ἀέρα, γῆν”.7

38. ΟΙ ΘΕΟΙ ΕΧΟΥΝ Ο ΚΑΘΕΝΑΣ ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΖΩΑ, ΦΥΤΑ, ΚΛΠ.

Οι θεοί έχουν ο καθένας αγαπημένα ζώα, φυτά, πετρώματα, σχήματα, σύμβολα, κλπ. Επίσης αγαπούν ιδιαίτερα συγκεκριμένους τόπους στους οποίους είναι πολιούχοι η που έχουν ιερά τεμένη και λατρευτικούς χώρους αφιερωμένους σ αυτούς. Αγαπημένα ζώα και φυτά έχουν: Ήρα το παγώνι, ο Δίας τον αετό, η Αφροδίτη το περιστέρι και τη ροδιά, η Αθηνά την Κουκουβάγια, ο Ποσειδώνας το δελφίνι, ο Ερμής το κριάρι, ο Άρης το γεράκι, η Άρτεμις το ελάφι, η Δήμητρα το αγριογούρουνο και το στάχυ, ο Ήφαιστος τον ημίονο, ο Διόνυσος τον Πάνθηρα, ο Απόλλωνας το κοράκι, κλπ