Η Σύγκρουση Ισχύος και Ηθικής στη Μήλο
Στην παγκόσμια ιστορία, συναντάμε συχνά το φαινόμενο όταν η δύναμη κερδίζει το δίκιο, την αρχαία προειδοποίηση του Θουκυδίδη για το σήμερα που παραμένει πιο επίκαιρη από ποτέ. Ο Θουκυδίδης εξιστορεί στο πέμπτο βιβλίο του την αντιπαράθεση μεταξύ της πανίσχυρης Αθήνας και της μικρής Μήλου. Το γεγονός αυτό έλαβε χώρα το 416 π.Χ., κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου. Οι Αθηναίοι ηγούνταν της Δηλιακής Συμμαχίας, ενώ οι Σπαρτιάτες της Πελοποννησιακής. Αν και οι Μήλιοι είχαν δωρική καταγωγή, διατηρούσαν την ουδετερότητά τους μέχρι εκείνη τη στιγμή.
Το Σκληρό Δίλημμα των Αθηναίων
Οι Αθηναίοι αποβίβασαν στρατό στο νησί και έστειλαν πρεσβευτές για να έχουν απαίτηση για την υποταγή των κατοίκων. Δεν θεωρούσαν τη Μήλο στρατιωτική απειλή, αλλά φοβούνταν το παράδειγμα της αυτονομίας της. Πίστευαν ότι η ανοχή ενός ουδέτερου κράτους θα φανέρωνε αδυναμία στους συμμάχους τους. Έτσι, πρότειναν έναν διάλογο κεκλεισμένων των θυρών. Εκεί, ξεκαθάρισαν ότι η συζήτηση δεν αφορούσε το δίκαιο, αλλά την επιβίωση. Οι Μήλιοι κατάλαβαν αμέσως το αδιέξοδο: η νίκη στον διάλογο σήμαινε πόλεμο, ενώ η ήττα σήμαινε υποδούλωση.
Η Σύγκρουση του Ρεαλισμού με τον Ιδεαλισμό
Οι δύο πλευρές παρουσίασαν εκ διαμέτρου αντίθετες κοσμοθεωρίες. Οι Αθηναίοι εκπροσώπησαν τον πολιτικό ρεαλισμό. Υποστήριξαν ότι “το δίκαιο έχει αξία μόνο μεταξύ ίσων”, αλλιώς ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμή του. Στο μέσο της συζήτησης, έγινε σαφές ότι όταν η δύναμη κερδίζει το δίκιο.. η αρχαία προειδοποίηση του Θουκυδίδη για το σήμερα αποκαλύπτει την κυνική φύση της εξουσίας. Αντίθετα, οι Μήλιοι επέλεξαν τον ιδεαλισμό. Ελπίζαν στη βοήθεια των θεών και στην υποστήριξη των Σπαρτιατών, αρνούμενοι να παραδώσουν την ελευθερία επτά αιώνων.
Η Τραγική Κατάληξη της Μήλου
Η απόλυτη στρατιωτική ισχύς συνέτριψε τελικά την ηθική στάση των Μηλίων. Οι Αθηναίοι πολιόρκησαν στενά το νησί και οι Μήλιοι παραδόθηκαν μετά από προδοσία και λιμό. Οι νικητές εφάρμοσαν μια σκληρή τιμωρία για τον παραδειγματισμό των υπόλοιπων. Θανάτωσαν όλους τους ενήλικες άνδρες και πούλησαν τις γυναίκες και τα παιδιά ως δούλους. Ο Θουκυδίδης κατέγραψε τα γεγονότα με επιστημονική ακρίβεια, χωρίς να μεροληπτεί υπέρ της πατρίδας του, της Αθήνας.
Η Παγίδα του Θουκυδίδη και οι Διεθνείς Σχέσεις
Η ανάλυση του Θουκυδίδη γέννησε σύγχρονους όρους, όπως η “Παγίδα του Θουκυδίδη” από τον Γκράχαμ Άλισον. Ο όρος περιγράφει τον κίνδυνο πολέμου όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να εκτοπίσει μια ήδη κυρίαρχη. Η ιστορία δείχνει ότι οι περισσότερες τέτοιες περιπτώσεις καταλήγουν σε ένοπλη σύγκρουση. Ταυτόχρονα, η θεωρία της “Ισορροπίας Δυνάμεων” εξηγεί πώς τα κράτη προσπαθούν να αποτρέψουν την κυριαρχία ενός παίκτη για να διασφαλίσουν την επιβίωσή τους.
Τα Διαχρονικά Διδάγματα του Διαλόγου
Στις μέρες μας, ο Μηλιακός Διάλογος αποτελεί το βασικό κείμενο για τη μελέτη της διεθνούς πολιτικής. Μας υπενθυμίζει ότι τα εθνικά συμφέροντα συχνά παραμερίζουν τις ηθικές αξίες. Η διπλωματία παλεύει ακόμα να βρει ισορροπία ανάμεσα στο δίκαιο και την ισχύ. Κλείνοντας, βλέπουμε ότι σε κάθε σύγχρονη κρίση υπάρχει επιβεβαίωση πως όταν η δύναμη κερδίζει το δίκιο.. η αρχαία προειδοποίηση του Θουκυδίδη για το σήμερα παραμένει ο πιο έγκυρος οδηγός για την κατανόηση του κόσμου μας.
