Νέα γενετική έρευνα αμφισβητεί τον «μύθο» των απογόνων του Genghis Khan
Η διαδεδομένη άποψη ότι περίπου 1 στους 200 άνδρες παγκοσμίως κατάγεται από τον Τζένγκις Χαν δέχεται πλέον σοβαρή αμφισβήτηση. Νέα ανάλυση αρχαίου DNA από ελίτ τάφους της Χρυσής Ορδής στο Καζακστάν δείχνει ότι η γενετική κληρονομιά του μεγάλου κατακτητή ίσως δεν είναι τόσο εκτεταμένη όσο πιστεύαμε. Τα ευρήματα προσθέτουν πολυπλοκότητα στην ιστορία της Μογγολικής Αυτοκρατορίας και αναζωπυρώνουν τη συζήτηση για την πραγματική του γενεαλογική επιρροή.
Ο κατακτητής που άλλαξε την Ευρασία
Ο Τζένγκις Χαν, γεννημένος ως Τεμουτζίν, ίδρυσε τον 13ο αιώνα τη μεγαλύτερη ενιαία αυτοκρατορία ξηράς στην ιστορία. Οι στρατιωτικές του εκστρατείες υπήρξαν σκληρές, όμως η λεγόμενη Pax Mongolica ενίσχυσε το εμπόριο και τη διαπολιτισμική επαφή κατά μήκος του Δρόμου του Μεταξιού.
Εξαιτίας της τεράστιας επικράτειας και των πολλών γάμων και παλλακίδων του, ιστορικοί και γενετιστές υπέθεσαν ότι άφησε πίσω του σημαντικό αριθμό απογόνων.
Το 2003, μια εμβληματική γενετική μελέτη εντόπισε ένα Y-χρωμοσωμικό πρότυπο, γνωστό ως C3* «star-cluster», σε περίπου 8% των ανδρών σε μεγάλο τμήμα της Κεντρικής Ασίας. Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι περίπου 16 εκατομμύρια άνδρες ζουν σήμερα ως άμεσοι πατρογραμμικοί απόγονοί του. Ο ισχυρισμός αυτός έγινε παγκοσμίως γνωστός και συχνά αναπαράγεται έως σήμερα.
Η Golden Horde και η επέκταση προς τη Δύση
Η Χρυσή Ορδή αποτέλεσε το βορειοδυτικό τμήμα της Μογγολικής Αυτοκρατορίας. Την ίδρυσε ο Τζότσι, πρωτότοκος γιος του Τζένγκις Χαν, και την επέκτεινε ο γιος του, Μπατού Χαν, προς την Ανατολική Ευρώπη.
Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στα Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ (PNAS) ανέλυσε DNA από τέσσερις σκελετούς ελίτ ταφών στην περιοχή Ουλιτάου του Καζακστάν. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τρεις άνδρες ήταν συγγενείς από την πατρική γραμμή και ανήκαν στην απλοομάδα C3*.
Ωστόσο, δεν έφεραν το ίδιο υποκλάδο που σήμερα εμφανίζεται συχνότερα και είχε συνδεθεί με τον Τζένγκις Χαν στη μελέτη του 2003. Αντίθετα, ανήκαν σε σπανιότερη γενετική παραλλαγή. Αυτό το εύρημα θέτει υπό αμφισβήτηση την άμεση ταύτιση του ευρέως διαδεδομένου C3* κλάδου με τον ίδιο τον κατακτητή.
Μια πιο σύνθετη γενετική εικόνα
Τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι η εξάπλωση της συγκεκριμένης πατρογραμμικής γραμμής ίσως δεν ξεκίνησε αποκλειστικά από τον Τζένγκις Χαν. Είναι πιθανό να επεκτάθηκε από συγγενική, αλλά διαφορετική δυναστεία της ίδιας περιόδου — ή ακόμη και προγενέστερα.
Επιπλέον, η ανάλυση αποκάλυψε ότι οι ελίτ της Χρυσής Ορδής είχαν μικτή καταγωγή: συνδύαζαν γενετικά στοιχεία από αρχαίους πληθυσμούς της Βορειοανατολικής Ασίας και από τους τοπικούς Κιπτσάκους. Το στοιχείο αυτό επιβεβαιώνει ότι οι Μογγόλοι ηγεμόνες ενσωματώθηκαν στους πληθυσμούς που διοικούσαν, αντί να παραμείνουν γενετικά απομονωμένοι.
Χωρίς επιβεβαιωμένο δείγμα DNA από τον ίδιο τον Τζένγκις Χαν ή από άμεσους συγγενείς του, οι επιστήμονες δεν μπορούν να αποδώσουν με βεβαιότητα συγκεκριμένη απλοομάδα στον ιδρυτή της αυτοκρατορίας.
Το άλυτο μυστήριο του τάφου
Το κλειδί για την οριστική απάντηση ίσως βρίσκεται στον χαμένο τάφο του Τζένγκις Χαν. Σύμφωνα με την παράδοση, τον έθαψαν σε άγνωστη τοποθεσία στα όρη Χεντί της Μογγολίας και διατήρησαν το μυστικό με ακραία μέτρα. Μέχρι σήμερα, κανείς δεν έχει εντοπίσει με βεβαιότητα τον τόπο ταφής του.
Έτσι, η πραγματική έκταση της γενετικής του κληρονομιάς παραμένει αντικείμενο έρευνας και επιστημονικής αντιπαράθεσης.
Συμπέρασμα
Η νέα γενετική μελέτη δεν ακυρώνει την επιρροή του Τζένγκις Χαν στην ιστορία. Αντίθετα, μας καλεί να δούμε τη Μογγολική Αυτοκρατορία μέσα από πιο σύνθετο και τεκμηριωμένο πρίσμα. Η επιστήμη του αρχαίου DNA συνεχίζει να αναδιαμορφώνει όσα πιστεύαμε δεδομένα και να φωτίζει πτυχές της μεσαιωνικής Ευρασίας που μέχρι πρόσφατα ανήκαν στη σφαίρα του μύθου.
