Κορύδων
Παρότι το όνομα Κορύδων (Corydon) είναι παγκοσμίως γνωστό από την αρχαία βουκολική ποίηση (ως το αρχέτυπο του ερωτευμένου βοσκού στο έργο του Θεόκριτου και του Βιργίλιου), σε ένα και μοναδικό κείμενο εμφανίζεται καταγεγραμμένος ως Γίγαντας.
1. Η Λατινική Πηγή: Υγίνος, “Fabulae”
Η μοναδική βιβλιογραφική πηγή που κατατάσσει τον Κορύδωνα στους Γίγαντες είναι ο Ρωμαίος μυθογράφος Γάιος Ιούλιος Υγίνος (Gaius Julius Hyginus), στο προοίμιο (Praefatio) του έργου του Fabulae (Μύθοι). Εκεί, παραθέτοντας τη γενεαλογία των τεράτων, γράφει τα εξής:
«IV. Ex Terra et Tartaro Gigantes: Enceladus, Coeus, […] Ephialtes, Eurytus, †effracorydon, Theomises, Theodamas, Otus, Typhon, Polyboetes…» (Μετάφραση: Από τη Γη και τον Τάρταρο γεννήθηκαν οι Γίγαντες: ο Εγκέλαδος, ο Κοίος… ο Εφιάλτης, ο Εύρυτος, ο Κορύδων…)
Το Φιλολογικό Πρόβλημα: Στο μοναδικό χειρόγραφο από το οποίο διασώθηκε το έργο του Υγίνου (και το οποίο έχει πλέον χαθεί), η λέξη εμφανίζεται αλλοιωμένη ως †effracorydon (ή κατά άλλες εκδόσεις Echion Corydon). Οι σύγχρονοι φιλόλογοι το επισημαίνουν με τον σταυρό της φθοράς (†) θεωρώντας ότι πρόκειται για σφάλμα του αντιγραφέα (crux desperationis). Είναι εξαιρετικά πιθανό ένας μεσαιωνικός γραφέας να προσπάθησε να διαβάσει ένα δυσανάγνωστο ή άγνωστο όνομα Γίγαντα και να κατέγραψε, από λάθος ή συνειρμό, το πολύ γνώριμο σε αυτόν ποιμενικό όνομα “Corydon”.
2. Η Αρχαία Ελληνική Βιβλιογραφία για τους Γίγαντες
Στην αρχαία ελληνική γραμματεία, δεν υπάρχει απολύτως καμία αναφορά σε Γίγαντα με το όνομα Κορύδων. Επιπλέον, η ελληνική παράδοση διαφοροποιείται από τον Υγίνο ως προς την καταγωγή των Γιγάντων. Στα αυτούσια αρχαία ελληνικά κείμενα, οι Γίγαντες δεν γεννιούνται από τη Γη και τον Τάρταρο, αλλά από τη Γαία και το αίμα του Ουρανού (ή απλώς από τη Γαία).
Παρακάτω παρατίθενται τα αυτούσια αρχαιοελληνικά κείμενα για τη γέννηση των Γιγάντων:
Α. Ησίοδος, «Θεογονία» (Στίχοι 183-186)
Ο Ησίοδος περιγράφει πώς η Γαία γέννησε τους Γίγαντες από τις σταγόνες αίματος που έπεσαν στη γη, όταν ο Κρόνος ευνούχισε τον Ουρανό:
«ὅσσαι γὰρ ῥαθάμιγγες ἀπέσσυθεν αἱματόεσσαι, πάσας δέξατο Γαῖα· περιπλομένων δ’ ἐνιαυτῶν γείνατ’ Ἐρινῦς τε κρατερὰς Μεγάλους τε Γίγαντας, τεύχεσι λαμπομένους, δολίχ’ ἔγχεα χερσὶν ἔχοντας.»
(Μετάφραση: Διότι όσες ματωμένες σταγόνες πετάχτηκαν, / όλες τις δέχτηκε η Γαία· και καθώς περνούσαν τα χρόνια / γέννησε τις δυνατές Ερινύες και τους Μεγάλους Γίγαντες, / που έλαμπαν μες στις πανοπλίες τους, κρατώντας μακριά δόρατα στα χέρια.)
Β. Απολλόδωρος, «Βιβλιοθήκη» (Βιβλίο 1.6.1)
Ο Απολλόδωρος, η σημαντικότερη πηγή της αρχαίας ελληνικής μυθογραφίας, καταγράφει ονομαστικά τους Γίγαντες (όπως ο Πορφυρίων, ο Αλκυονέας, ο Εφιάλτης, ο Εύρυτος), χωρίς να αναφέρει πουθενά τον Κορύδωνα:
«Γαῖα περὶ Τιτάνων ἀγανακτήσασα γεννᾷ ἐξ Οὐρανοῦ Γίγαντας, ἀνυπερβλήτους μὲν τοῖς μεγέθεσιν, ἀκαταμαχήτους δὲ ταῖς ῥώμαις, οἳ φοβερὰς μὲν εἶχον τὰς ὄψεις, καθειμένας δὲ ἐκ κεφαλῆς καὶ γενείων τὰς κόμας, εἶχον δὲ τὰς βάσεις φολίδας δρακόντων.»
(Μετάφραση: Η Γαία, επειδή οργίστηκε για όσα έπαθαν οι Τιτάνες, γέννησε από τον Ουρανό τους Γίγαντες, που ήταν αξεπέραστοι στο μέγεθος και ανίκητοι στη δύναμη, οι οποίοι είχαν τρομακτική όψη, με μακριά μαλλιά να πέφτουν από το κεφάλι και τα γένια τους, ενώ τα πόδια τους κατέληγαν σε λέπια δράκων.)
Σημείωση: Για την ελληνική παράδοση (και τον Απολλόδωρο), ο συνδυασμός Γαίας και Τάρταρου –που ο Υγίνος αποδίδει λανθασμένα στους Γίγαντες– γέννησε αποκλειστικά το μεγαλύτερο τέρας της μυθολογίας, τον Τυφώνα:
«Γαῖα μειχθεῖσα Ταρτάρῳ γεννᾷ Τυφῶνα…» (Απολλόδωρος 1.6.3)
3. Συμπέρασμα: Πώς προέκυψε ο “Γίγαντας” Κορύδων;
Η καταγραφή του ονόματος «Κορύδων» ως Γίγαντα στα νεότερα λεξικά, οφείλεται στην πιστή αναπαραγωγή του (γεμάτου παραφθορές) λατινικού κειμένου του Υγίνου.
Στην πραγματικότητα:
- Το όνομα Κορύδων είναι καθαρά ποιμενικό (ετυμολογείται από τον κόρυδο, το πουλί γαλιάντρα που συναντάται στην ύπαιθρο).
- Η εμφάνισή του στη λίστα των τρομακτικών Γιγάντων του Υγίνου θεωρείται ένα ιστορικό φιλολογικό “ατύχημα” κατά την αντιγραφή των χειρογράφων.
- Τα γνήσια αρχαία ελληνικά κείμενα αγνοούν πλήρως την ύπαρξη Γίγαντα με αυτό το όνομα.
Το «πάρτι» των ορθογραφικών λαθών στο ίδιο χειρόγραφο
Το †effracorydon δεν είναι το μοναδικό λάθος στο συγκεκριμένο σημείο. Η ακριβής πρόταση στο προοίμιο του Υγίνου (Praefatio 4) αποτελεί ένα από τα πιο κατεστραμμένα χωρία της λατινικής γραμματείας. Στην ίδια ακριβώς λίστα Γιγάντων, ο (άγνωστος) μεσαιωνικός αντιγραφέας έχει καταγράψει ονόματα που δεν βγάζουν κανένα νόημα και σημειώνονται όλα με τον σταυρό της φθοράς (†) στις σύγχρονες κριτικές εκδόσεις:
- †elentes
- †mophius
- †alemone
- †menephriarus
- †colophonus
Αυτό αποδεικνύει περίτρανα ότι η σελίδα του πρωτότυπου κειμένου που αντέγραφε ο γραφέας ήταν μισοκατεστραμμένη, σβησμένη ή εξαιρετικά δυσανάγνωστη. Μην μπορώντας να διαβάσει τα αρχαία ονόματα, έγραφε ό,τι έβλεπε ή ό,τι φανταζόταν. Μέσα σε αυτό το χάος, δημιουργήθηκε και το παραμορφωμένο effracorydon.
Η σύγχυση Γιγάντων και Τιτάνων (Conflation)
Ακόμα κι αν παραβλέψουμε τα ορθογραφικά λάθη, ο Υγίνος (ή ο μετέπειτα επιμελητής του) κάνει ένα τεράστιο μυθολογικό σφάλμα στη συγκεκριμένη παράγραφο. Ενώ ξεκινάει λέγοντας «Από τη Γη και τον Τάρταρο γεννήθηκαν οι Γίγαντες…», μέσα στη λίστα τοποθετεί ονόματα όπως:
- Κοίος (Coeus)
- Αστραίος (Astraeus)
- Ιαπετός (Iapetus)
Αυτοί, σε όλη την αρχαία ελληνική και λατινική γραμματεία, δεν είναι Γίγαντες, αλλά Τιτάνες. Η ανάμειξη Τιτάνων, Γιγάντων και τεράτων (όπως ο Τυφώνας) στην ίδια κατηγορία δείχνει ότι το συγκεκριμένο κείμενο στερείται μυθολογικής ακρίβειας και δεν μπορεί να θεωρηθεί αξιόπιστη πηγή για την ύπαρξη ενός «νέου» Γίγαντα.
Οι απόπειρες των Φιλολόγων για διόρθωση (Emendation)
Κατά τον 19ο και 20ό αιώνα, διάφοροι κορυφαίοι φιλόλογοι (όπως ο Moritz Schmidt που εξέδωσε τον Υγίνο το 1872) προσπάθησαν να «μαντέψουν» ποιο ήταν το πραγματικό ελληνικό όνομα κάτω από το ακατανόητο λατινικό effracorydon.
- Κάποιοι παλαιότεροι μελετητές προσπάθησαν να το σπάσουν αυθαίρετα σε δύο ονόματα (π.χ. Echion, Corydon), εξού και πέρασε σε κάποια λεξικά το “Corydon” σκέτο.
- Κάποιοι άλλοι υπέθεσαν ότι ίσως κρύβεται το όνομα κάποιου πραγματικού Γίγαντα που παραφθάρηκε (όπως ίσως ο Ευρυμέδων / Eurymedon, που αναφέρεται στην Οδύσσεια του Ομήρου ως βασιλιάς των Γιγάντων).
- Σήμερα, η σύγχρονη φιλολογία (π.χ. η ακαδημαϊκή έκδοση του Peter Marshall) έχει εγκαταλείψει κάθε προσπάθεια. Το αφήνουν απλώς ως crux desperationis (σταυρός απελπισίας), αποδεχόμενοι ότι το αρχικό κείμενο χάθηκε οριστικά.
