Ένα δέντρο που στέκεται όρθιο εδώ και πάνω από χίλια χρόνια
Περισσότερους από δέκα αιώνες ζωής κουβαλά ένα εντυπωσιακό δέντρο στο Εθνικό Πάρκο Λίμνης Κερκίνης. Πρόκειται για έναν υπεραιωνόβιο ίταμο (Taxus baccata L.), ο οποίος φύτρωσε στα χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και συνεχίζει να στέκεται όρθιος μέχρι σήμερα, έχοντας επιβιώσει από όλες τις ιστορικές περιόδους της περιοχής.
Ένα δέντρο που ξεπερνά τον χρόνο
Ο ίταμος βρίσκεται σε υψόμετρο 1.125 μέτρων, έχει ύψος περίπου 23 μέτρα, περίμετρο κορμού 6,12 μέτρα και στηθιαία διάμετρο που φτάνει τα 170 εκατοστά. Τα στοιχεία αυτά από μόνα τους εντυπωσιάζουν. Ωστόσο, η πραγματική του αξία αποκαλύφθηκε όταν επιστημονική ομάδα προχώρησε στον ακριβή προσδιορισμό της ηλικίας του.
Σύμφωνα με τη μελέτη, το δέντρο είναι ηλικίας 1.074 ετών, γεγονός που το καθιστά τον γηραιότερο ίταμο στην Ελλάδα του οποίου η ηλικία έχει προσδιοριστεί με αυστηρά επιστημονική και τεκμηριωμένη μέθοδο.
Πώς προσδιορίστηκε η ηλικία του ιτάμου
Για τη μέτρηση της ηλικίας του δέντρου, οι επιστήμονες έλαβαν τρία δείγματα ξύλου με ειδικά τρυπανίδια. Στη συνέχεια, τα δείγματα μεταφέρθηκαν στο Εργαστήριο Δασοκομίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Εκεί, με τη βοήθεια στερεομικροσκοπίου, μετρήθηκε ο αριθμός και το πλάτος των ετήσιων δακτυλίων ανάπτυξης. Η ανάλυση των δεδομένων οδήγησε στο σαφές συμπέρασμα ότι ο ίταμος έχει ηλικία 1.074 ετών, επιβεβαιώνοντας τον υπεραιωνόβιο χαρακτήρα του.
Ένας κρυμμένος θησαυρός της Κερκίνης
Ο εντοπισμός του συγκεκριμένου ιτάμου έγινε το 2023 από τους Κώστα και Αντώνη Θεοδωρίδη, κατοίκους του Ακριτοχωρίου. Κατά τη διάρκεια εργασιών συντήρησης τοπικών μονοπατιών, ήρθαν αντιμέτωποι με αυτό το μοναδικό δέντρο. Ακολούθησαν επανειλημμένες επισκέψεις από την επιστημονική ομάδα, με στόχο την καταγραφή και τη μελέτη του.
Η δύσκολη πρόσβαση στη θέση όπου βρίσκεται ο ίταμος λειτούργησε προστατευτικά για αιώνες. Για να φτάσει κανείς στο σημείο, απαιτείται πεζοπορία περίπου δύο ωρών σε ιδιαίτερα απαιτητικό και σηματοδοτημένο μονοπάτι, μέσα από λιθοροές και φυσικά χάσματα. Αυτή ακριβώς η απομόνωση τον κράτησε μακριά από ανθρώπινες παρεμβάσεις.
Η ονομασία «Αρτίτσι» και η τοπική παράδοση
Το δέντρο ήταν γνωστό μόνο σε λίγους ντόπιους και φέρει την ονομασία «Αρτίτσι», η οποία έχει δοθεί και στη θέση όπου βρίσκεται. Η λέξη προέρχεται από την τουρκική ονομασία του αρκεύθου.
Η χρήση αυτής της ονομασίας σχετίζεται με την καταγωγή του τοπικού πληθυσμού, που αποτελείται κυρίως από Πόντιους τουρκόφωνους πρόσφυγες (μπαφραλίδες). Έχοντας εικόνες από άρκευθους στις πατρογονικές περιοχές του Εύξεινου Πόντου, χρησιμοποίησαν το ίδιο όνομα και για τον ίταμο.
Η σημερινή κατάσταση του υπεραιωνόβιου δέντρου
Ο ίταμος φύεται σε επικλινή θέση, μέσα σε δάσος οξιάς, με σημαντική παρουσία φλαμουριάς. Παρά την ηλικία του, βρίσκεται σε καλή κατάσταση, είναι υγιής και συνεχίζει να αυξάνεται σε πάχος, έστω και με πολύ αργούς ρυθμούς.
Η ανθεκτικότητα και η προσαρμοστικότητά του αποτελούν ζωντανή απόδειξη της δυναμικής των φυσικών οικοσυστημάτων της Ελλάδας.
Έκκληση για προστασία των μνημειακών δέντρων
Στη μελέτη, οι ερευνητές τονίζουν την ανάγκη η πολιτεία και οι αρμόδιοι φορείς να αναπτύξουν οργανωμένες δράσεις για τη μέτρηση και καταγραφή της ηλικίας των υπεραιωνόβιων δέντρων που υπάρχουν σε όλη τη χώρα.
Στόχος είναι η ανάδειξη της πολύτιμης φυσικής κληρονομιάς της Ελλάδας, η ένταξη αυτών των δέντρων στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Μνημειακών Δέντρων (MONUMENTAL TREES) και η άμεση εφαρμογή κατάλληλων δασοκομικών μέτρων για την προστασία των οικοτόπων τους.
Η επιστημονική ομάδα της μελέτης
Η εργασία με τίτλο «Οικολογική αξιολόγηση του υπερ-χιλιετούς ιτάμου και του περιβάλλοντος οικοσυστήματος στην περιοχή Αρτίτσι στο όρος Μπέλλος» υπογράφεται από τους:
- Πέτρο Γκανάτσα
- Μαριάνθη Τσακαλδήμη
- Λυδία Μαρία Πεταλούδη
από το Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, καθώς και από τον δασολόγο Μιχάλη Δαβή, στέλεχος του Εθνικού Πάρκου Λίμνης Κερκίνης.
Ο υπεραιωνόβιος ίταμος της Κερκίνης δεν είναι απλώς ένα δέντρο. Είναι ένα ζωντανό μνημείο ιστορίας, φύσης και αντοχής, που αξίζει την προσοχή και την προστασία όλων μας.
