Εισαγωγή
Η Μελίτη αποτελεί ένα πολυδιάστατο όνομα στην αρχαία ελληνική μυθολογία, καθώς με το όνομα αυτό συναντάμε περισσότερες από μία μορφές. Μέσα από τις αρχαίες πηγές ταυτίζεται κυρίως με τρεις διαφορετικές οντότητες: μια Ναϊάδα Νύμφη (η πιο γνωστή, λόγω της ένωσής της με τον Ηρακλή), μια από τις Νηρηίδες, και την επώνυμη ηρωίδα του ομώνυμου αρχαίου αττικού δήμου.
1. Η Μελίτη ως Ναϊάδα Νύμφη (Η ένωση με τον Ηρακλή)
Η πιο σημαντική μυθολογική αφήγηση γύρω από τη Μελίτη αφορά τον έρωτά της με τον κορυφαίο των ηρώων, τον Ηρακλή. Σύμφωνα με τον Απολλώνιο τον Ρόδιο στο έπος του «Αργοναυτικά», η Μελίτη ήταν μια Ναϊάδα Νύμφη, κόρη του ποτάμιου θεού Αιγαίου.
Ο μύθος τοποθετείται στο νησί των Φαιάκων (τη Σχερία, η οποία ταυτίζεται με την αρχαία Κέρκυρα ή Μάκριδα). Όταν ο Ηρακλής έφτασε στο νησί, μετά τον φόνο των παιδιών του, με σκοπό να εξαγνιστεί από τον βασιλιά Ναυσίθοο, συνάντησε την πανέμορφη Νύμφη Μελίτη. Από την ερωτική τους ένωση γεννήθηκε ένας γιος, ο Ύλλος.
Σημείωση: Σε άλλες, μεταγενέστερες ή πιο διαδεδομένες παραδόσεις (όπως στον Απολλόδωρο και τον Σοφοκλή), ο Ύλλος αναφέρεται ως γιος του Ηρακλή και της Δηιάνειρας. Ωστόσο, η εκδοχή του Απολλώνιου διασώζει μια σημαντική τοπική παράδοση της Κέρκυρας και της Ηπείρου.
2. Η Μελίτη ως Νηρηίδα και Ωκεανίδα
Στις παλαιότερες επικές πηγές, καταγράφεται ως μία από τις θαλάσσιες θεότητες.
- Στον Όμηρο: Αναφέρεται ως μία από τις 50 Νηρηίδες, τις κόρες του Νηρέα και της Δωρίδας. Εμφανίζεται στη ραψωδία Σ’ της Ιλιάδας, όπου μαζί με τις αδελφές της θρηνούν τον θάνατο του Πάτροκλου και συμπαραστέκονται στον Αχιλλέα.
- Στον Ησίοδο: Καταγράφεται ομοίως στη Θεογονία του, στον διάσημο κατάλογο των Νηρηίδων που προστατεύουν τα νερά και τους ναυτικούς.
3. Η Μελίτη ως Επώνυμη Ηρωίδα (Δήμος Αθηνών)
Στην τοπική μυθολογία της Αττικής, ήταν μια ηρωίδα που έδωσε το όνομά της στον Δήμο Μελίτης, έναν από τους σημαντικότερους και πιο πυκνοκατοικημένους αρχαίους δήμους της Αθήνας (ανήκε στην Κεκροπίδα φυλή, δυτικά της Ακρόπολης). Σύμφωνα με τα λεξικά της ύστερης αρχαιότητας και του Βυζαντίου (Αρποκρατίων, Σούδα), η ηρωίδα αυτή θεωρούνταν κόρη του θεού Απόλλωνα. Σε μια άλλη, πιο σπάνια παραλλαγή, αναφέρεται ως κόρη του Μύρμηκα.
Αρχαία Ελληνικά Κείμενα (Αυτούσια Αποσπάσματα)
Για την απόλυτη τεκμηρίωση των παραπάνω, παρατίθενται τα ακριβή χωρία της αρχαίας ελληνικής γραμματείας:
Α) Για τη Ναϊάδα Μελίτη και τον Ηρακλή
Απολλώνιος Ρόδιος, Αργοναυτικά, Βιβλίο Δ’ (στίχοι 537-540)
«…ἐνθάδε γάρ οἱ Ὕλλον ἐνὶ μεγάροισι Μακρίδος Ναῒς ἀριστῆϊ κρείοντι Μελίτη Ἡρακλῆϊ τίκτεν, ἐπεὶ δὴ μιν καθαρῷ νίψατο φόνου Ναυσίθοος…» (Μετάφραση: Εδώ ακριβώς, στα παλάτια της Μάκριδας, η Ναϊάδα Μελίτη γέννησε τον Ύλλο για τον γενναίο άρχοντα Ηρακλή, όταν ο Ναυσίθοος τον είχε πλύνει και εξαγνίσει από τον φόνο…)
Β) Για τη Νηρηίδα Μελίτη
Όμηρος, Ιλιάδα, Ραψωδία Σ’ (στίχοι 39-42)
«ἔνθ’ ἄρ’ ἔην Γλαύκη τε Θάλειά τε Κυμοδόκη τε, Νησαίη Σπειώ τε Θόη θ’ Ἁλίη τε βοῶπις, Κυμοθόη τε καὶ Ἀκταίη καὶ Λιμνώρεια καὶ Μελίτη καὶ Ἴαιρα καὶ Ἀμφιθόη καὶ Ἀγαυή…»
Ησίοδος, Θεογονία (στίχοι 246-247)
«…Πασιθέη τ’ Ἐρατώ τε καὶ Εὐνίκη ῥοδόπηχυς καὶ Μελίτη Εὐλιμένη τε καὶ Ἀγαυὴ…»
Γ) Για την Επώνυμη Ηρωίδα
Αρποκρατίων, Λεξικόν τῶν δέκα ῥητόρων (Λήμμα: Μελίτη)
«Μελίτη: δῆμος τῆς Κεκροπίδος. Ὠνόμασται δὲ ἀπὸ Μελίτης τῆς θυγατρὸς Ἀπόλλωνος.» (Το ίδιο ακριβώς λήμμα επαναλαμβάνεται αργότερα και στο Βυζαντινό Λεξικό της Σούδας).
