1. Η Μοναδική Πηγή του Μύθου: Οβίδιος, «Μεταμορφώσεις»
Η μοναδική ολοκληρωμένη καταγραφή της ιστορίας της Αράχνης προέρχεται από το λατινικό έπος του Πόπλιου Οβίδιου Νάσωνα, «Μεταμορφώσεις» (Βιβλίο 6), το οποίο γράφτηκε στις αρχές του 1ου αιώνα μ.Χ. Ο Οβίδιος περιγράφει λεπτομερώς τον διαγωνισμό με τη θεά Μινέρβα (Αθηνά) και τη στιγμή της τιμωρίας.
Το παρακάτω απόσπασμα είναι η αυτούσια πηγή της μεταμόρφωσης της Αράχνης, ακριβώς όπως διασώθηκε:
Λατινικό Πρωτότυπο (Metamorphoses VI, 136-145): “Vive quidem, pende tamen, inproba” dixit, “lexque eadem poenae, ne sis secura futuri, dicta tuo generi serisque nepotibus esto!” […] extemplo tristi medicamine tacta defluxit crinis, cum quo et naris et auris, fitque caput minimum; toto quoque corpore parva est: in latere exiles digiti pro cruribus haerent, cetera venter habet, de quo tamen illa remittit stamen et antiquas exercet aranea telas.
Απόδοση: «Ζήσε λοιπόν, αλλά να κρέμεσαι, αυθάδη κορίτσι», είπε [η θεά], «και για να μην έχεις ψευδαισθήσεις για το μέλλον, αυτή η ίδια ποινή ας επιβληθεί στο γένος σου και στους μακρινούς απογόνους σου!». […] Αμέσως, μόλις την άγγιξε το φαρμακερό υγρό, τα μαλλιά της έπεσαν, και μαζί η μύτη και τα αυτιά της. Το κεφάλι της έγινε μικροσκοπικό, και ολόκληρο το σώμα της συρρικνώθηκε. Στα πλευρά της, λεπτά δάχτυλα κόλλησαν αντί για πόδια. Ό,τι απέμεινε είναι η κοιλιά της, από την οποία ωστόσο βγάζει νήμα, και ως αράχνη πια, συνεχίζει να υφαίνει τους παλιούς της ιστούς.
2. Η Ελληνική Γραμματεία: Η Αράχνη ως Βιολογική «Υφάντρα»
Στα αρχαία ελληνικά κείμενα που έχουν διασωθεί, η λέξη «ἀράχνη» εμφανίζεται για να περιγράψει το έντομο (ή αραχνίδιο με τη σύγχρονη ταξινόμηση). Οι Έλληνες συγγραφείς δεν αναφέρουν τον μύθο της κοπέλας, αλλά περιγράφουν τη λειτουργία του ζώου χρησιμοποιώντας αποκλειστικά όρους γυναικείας υφαντικής (αργαλειός, νήμα, γνέσιμο).
Αριστοτέλης, «Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν»
Στο 9ο βιβλίο του έργου του (623a), ο Αριστοτέλης παρατηρεί τη φύση και καταγράφει επιστημονικά τον τρόπο που το πλάσμα δημιουργεί τον ιστό του. Η περιγραφή του είναι η παλαιότερη σωζόμενη λεπτομερής καταγραφή που παραλληλίζει το ζώο με άνθρωπο υφαντή.
Αρχαίο Κείμενο: «…ὑφαίνει δὲ περὶ ταῦτα ὥσπερ ἱστόν… καὶ περὶ τοῦτον ἤδη τὴν ἀράχνην ὑφαίνει, τὸ μὲν κέντρον πάντων ποιοῦσα, τὰ δ’ ἐκ τούτου καθάπερ οἱ στήμονες ἀποτεταμένα· τούτοις δ’ ἐμπλέκει τὰς κρόκας, συνείρουσα μέχρι περ ἂν ποιήσῃ τὸν ἱστόν.»
Απόδοση: «…και υφαίνει γύρω από αυτά σαν να είναι σε αργαλειό… και γύρω από αυτό υφαίνει πλέον τον ιστό της, κάνοντάς τον το κέντρο των πάντων, και από αυτόν εκτείνονται κλωστές σαν τους στήμονες [τα κάθετα νήματα του αργαλειού]. Και σε αυτούς πλέκει τα υφάδια [τα οριζόντια νήματα], δένοντάς τα συνεχώς μέχρι να ολοκληρώσει τον ιστό.»
Ησίοδος, «Ἔργα καὶ Ἡμέραι»
Ο Ησίοδος, στο διδακτικό του έπος (περίπου 700 π.Χ.), παρέχει μια από τις αρχαιότερες σωζόμενες αναφορές στην αράχνη, καταγράφοντας την πράξη του «γνεσίματος» στον αέρα.
Αρχαίο Κείμενο (στ. 777): «…ἤματι τῷ γὰρ ἀράχνης νήματα νῆται μετήορος…»
Απόδοση: «…διότι εκείνη την ημέρα η αράχνη γνέθει τα νήματά της μετέωρη…»
Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, «Φυσική Ιστορία» (Naturalis Historia)
Ο Ρωμαίος συγγραφέας Πλίνιος (1ος αιώνας μ.Χ.), επηρεασμένος από την ελληνική σκέψη, διασώζει στο έργο του (Βιβλίο 11, Κεφάλαιο 28) τον απόλυτο θαυμασμό του αρχαίου κόσμου για την τελειότητα της ύφανσης της αράχνης, επιβεβαιώνοντας γιατί ο μύθος της δεξιοτέχνισσας υφάντρας ταυτίστηκε με αυτό το πλάσμα.
Λατινικό Πρωτότυπο: «Aranearum natura digna vel praecipua admiratione est… tela vero ipsarum quanto artificio, qua fila ducente subtilitate!»
Απόδοση: «Η φύση των αραχνών αξίζει πραγματικά τον υψηλότερο θαυμασμό… Οι ιστοί τους φτιάχνονται με τόση αριστοτεχνία, με πόση λεπτότητα τραβούν τα νήματα!»
