Μια πρωτοποριακή αρχαιομετρική μελέτη φέρνει στο φως μια μέχρι σήμερα άγνωστη τεχνική ρωμαϊκής τοιχογραφίας στη νοτιοανατολική Ισπανία, ανατρέποντας όσα γνωρίζαμε για τη διακόσμηση των πολυτελών κατοικιών της ρωμαϊκής εποχής.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Scientific Reports, αποκαλύπτει ότι οι ζωγράφοι της Domus του Salvius στην αρχαία Carthago Nova (σημερινή Cartagena) ανέπτυξαν μια εξαιρετικά σύνθετη και έως τώρα ατεκμηρίωτη μέθοδο εφαρμογής του κιννάβαρου — του περιβόητου «κόκκινου χρυσού» της ρωμαϊκής τέχνης.

Η ανακάλυψη αυτή δεν φωτίζει απλώς την καλλιτεχνική πρακτική της ρωμαϊκής Ισπανίας, αλλά αναδεικνύει και την τεχνολογική ευφυΐα των αρχαίων τεχνιτών.

Η Domus του Salvius: ένα ρωμαϊκό σπίτι διατηρημένο στον χρόνο

Η Domus του Salvius συγκαταλέγεται στα καλύτερα διατηρημένα ρωμαϊκά σπίτια της Καρθαγένης. Χρονολογείται στα τέλη του 1ου και στις αρχές του 2ου αιώνα μ.Χ. και αντικατοπτρίζει τον πλούτο και την πολιτιστική καλλιέργεια των τοπικών ελίτ κατά την περίοδο της Υψηλής Αυτοκρατορίας.

Στο επίκεντρο της μελέτης βρέθηκε το Δωμάτιο 3, το οποίο οι ερευνητές ταυτίζουν με ένα triclinum (επίσημη τραπεζαρία), βάσει της μορφής του ψηφιδωτού δαπέδου. Το στοιχείο που το καθιστά μοναδικό είναι ότι οι τοιχογραφίες διατηρούνται πλήρως στη θέση τους, γεγονός σπάνιο για ρωμαϊκά σπίτια.

Αυτό επέτρεψε στους επιστήμονες να ανασυνθέσουν ολόκληρο το διακοσμητικό πρόγραμμα και να λάβουν μικροσκοπικά δείγματα με απόλυτη ακρίβεια.

Από την αισθητική στη χημεία: μια πολυεπιστημονική προσέγγιση

Η ερευνητική ομάδα δεν περιορίστηκε στη μορφολογική ή στιλιστική ανάλυση. Αντίθετα, επιδίωξε να αποκαλύψει τις τεχνικές “συνταγές” των Ρωμαίων ζωγράφων, εξετάζοντας υλικά, πρακτικές εργαστηρίων και τρόπους εφαρμογής των χρωστικών με σύγχρονες αρχαιομετρικές μεθόδους.

Το μυστικό κρύβεται στο κονίαμα

Η πρώτη έκπληξη προέκυψε από το υπόστρωμα των τοιχογραφιών. Αν και αρχικά έμοιαζε να αποτελείται από δύο στρώσεις, η μικροσκοπική ανάλυση αποκάλυψε ένα σύνθετο σύστημα τεσσάρων στρωμάτων.

Το τελικό στρώμα χρώματος εδράζεται πάνω σε τρεις προπαρασκευαστικές επιφάνειες από μικριτικό ασβέστη, ένα ανθεκτικό υλικό που πιθανότατα προερχόταν από τοπικά λατομεία της ορεινής ζώνης της Καρθαγένης.

Στα αδρανή υλικά εντοπίστηκαν μάρμαρο, χαλαζίας, σχιστόλιθος, ασβεστόλιθος και δολομίτης — στοιχεία που μαρτυρούν υψηλό επίπεδο τεχνικής κατάρτισης. Η απουσία θαλάσσιων βιοκλαστών δείχνει ότι το συγκεκριμένο εργαστήριο ακολουθούσε διαφορετικές πρακτικές προμήθειας υλικών σε σχέση με άλλα της περιοχής.

Η παλέτα του ζωγράφου: από ώχρα έως αιγυπτιακό μπλε

Η ανάλυση των χρωστικών πραγματοποιήθηκε με φασματοσκοπία Raman, αποκαλύπτοντας μια εξαιρετικά εκλεπτυσμένη παλέτα:

• Λευκό: ανθρακικό ασβέστιο (ασβέστης)
• Μαύρο: φυτικός άνθρακας
• Κίτρινο: γκαιτίτης (κίτρινη ώχρα)
• Πράσινο: πράσινη γη (γλαυκονίτης)
• Μπλε: αιγυπτιακό μπλε

Το αιγυπτιακό μπλε, το παλαιότερο συνθετικό χρώμα στην ιστορία, χρησιμοποιήθηκε τόσο καθαρό όσο και σε μείγματα με πράσινη γη, δημιουργώντας πιο ψυχρούς και φωτεινούς τόνους — μια επιλογή που υπογραμμίζει την αισθητική και τεχνική ευαισθησία των ζωγράφων.

Κιννάβαρις: ο «κόκκινος χρυσός» της Ρώμης

Το μεγαλύτερο εύρημα αφορά τον κιννάβαρη (θειούχο υδράργυρο), ένα από τα ακριβότερα χρώματα της αρχαιότητας, που εξορυσσόταν σε περιοχές όπως το Almadén. Η υψηλή του αξία και η επικινδυνότητα της παραγωγής του καταγράφονται ήδη από τον Pliny the Elder.

Η παρουσία του στην Domus του Salvius αποδεικνύει ότι η χρήση πολυτελών χρωστικών συνεχίστηκε και σε μεταγενέστερες περιόδους, παρά τις οικονομικές μεταβολές.

Μια άγνωστη μέχρι σήμερα τεχνική στρωμάτωσης

Το πραγματικά επαναστατικό στοιχείο δεν ήταν απλώς η χρήση του κιννάβαρη, αλλά ο τρόπος εφαρμογής του.

Οι ζωγράφοι τοποθέτησαν πρώτα ένα υπόστρωμα από κίτρινη ώχρα (γκαιτίτη) και, όσο αυτό ήταν ακόμη νωπό, εφάρμοσαν ένα μείγμα κιννάβαρη και αιματίτη. Η τεχνική αυτή έχει καταγραφεί ελάχιστες φορές στον ρωμαϊκό κόσμο, με μοναδικά συγκρίσιμα παραδείγματα σε περιοχές όπως η Ephesus.

Γιατί τόση πολυπλοκότητα;

Οι ερευνητές προτείνουν δύο βασικές ερμηνείες:

Οικονομική στρατηγική

Η ανάμειξη κιννάβαρη με φθηνότερο αιματίτη επέτρεπε τη μεγιστοποίηση της χρήσης ενός πανάκριβου υλικού.

Τεχνική προστασία

Ο κιννάβαρης είναι φωτοχημικά ασταθής. Το κίτρινο υπόστρωμα και το μείγμα των χρωστικών πιθανότατα λειτουργούσαν ως σταθεροποιητικό φράγμα, επιβραδύνοντας τη φθορά.

Ένα νέο κεφάλαιο στη ρωμαϊκή τέχνη της Ισπανίας

Η μελέτη αλλάζει ριζικά την εικόνα της ρωμαϊκής ζωγραφικής στην Ιβηρική. Αποκαλύπτει εργαστήρια με βαθιά γνώση των υλικών, ικανά να καινοτομούν, να πειραματίζονται και να συνδυάζουν τέχνη, χημεία και οικονομία.

Στους κόκκινους τοίχους αυτής της αρχαίας τραπεζαρίας δεν αντικατοπτρίζεται μόνο το κύρος του ιδιοκτήτη, αλλά και η εντυπωσιακή ευφυΐα των Ρωμαίων τεχνιτών, που κατάφεραν να μετατρέψουν τον «κόκκινο χρυσό» σε διαχρονική ομορφιά.

Το άρθρο Ανακάλυψη-σοκ: Άγνωστη τεχνική ρωμαϊκής ζωγραφικής με κιννάβαρη στην Καρθαγένη εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη έγινε πρόσφατα κοντά στη Μάλαγα της Ισπανίας. Αρχαιολόγοι από το Πανεπιστήμιο της Μάλαγα αποκάλυψαν εργαστήριο αμφορέων του 5ου αιώνα π.Χ. στο Cerro del Villar, έναν από τους καλύτερα διατηρημένους φοινικικούς οικισμούς της δυτικής Μεσογείου.

Το εύρημα φανερώνει άμεσες εμπορικές σχέσεις ανάμεσα στην Ιβηρική Χερσόνησο και τις ελληνικές πόλεις, όπως η Κόρινθος, με επίκεντρο την παραγωγή και εξαγωγή παστών ψαριών.

Αμφορείς, ψάρια και εμπορικά δίκτυα

Κατά την ανασκαφή βρέθηκε κεραμικός κλίβανος και πολυάριθμοι πήλινοι αμφορείς. Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν στο εσωτερικό τους υπολείμματα ψαριών, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι χρησιμοποιούνταν για τη συντήρηση και τη μεταφορά παστού ψαριού.

Ο επικεφαλής της έρευνας, José Suárez, δήλωσε πως η μορφή των αμφορέων και τα ευρήματα στο εσωτερικό τους ταιριάζουν απόλυτα με εκείνα που έχουν βρεθεί σε ελληνικές πόλεις. Αυτό αποδεικνύει ότι το προϊόν ταξίδευε μέσω θαλάσσης και κατέληγε στα ελληνικά τραπέζια πριν από 2.500 χρόνια.

Το Cerro del Villar και η πόλη Μάλακα

Το Cerro del Villar, χτισμένο κοντά στις εκβολές του ποταμού Γουαδαλχόρθε, αποτελούσε εμπορικό κόμβο των Φοινίκων. Ο χώρος φαίνεται να λειτουργούσε ως βιομηχανικό κέντρο, στενά συνδεδεμένο με την πόλη Μάλακα.

Η θέση του οικισμού, δίπλα στη θάλασσα, τον καθιστούσε ιδανικό για εμπόριο και διακίνηση αγαθών σε όλη τη Μεσόγειο.

Ρωμαϊκή συνέχεια και ανατολικές επιρροές

Η ανασκαφή αποκάλυψε επίσης ίχνη ρωμαϊκής δραστηριότητας. Στον νότιο τομέα βρέθηκαν υπολείμματα εργοστασίου αλιπάστων της Υστερορωμαϊκής περιόδου, ενώ στα βόρεια εντοπίστηκαν μεγάλα κτήρια που κάποτε κοιτούσαν προς την ακτή. Μία από τις κατασκευές φαίνεται να περιλάμβανε σκάλα που οδηγούσε σε αποβάθρα ή σημείο αγκυροβόλησης σκαφών.

Εκεί βρέθηκαν οικιακά σκεύη, τροχήλατα αγγεία και κεραμικά με έντονες ανατολικές επιρροές.

Εισαγόμενα αγαθά και πολιτισμικές ανταλλαγές

Η ανασκαφή αποκάλυψε και πλήθος εισαγόμενων προϊόντων:

• αμφορείς από την Αθήνα και την Κόρινθο, πιθανόν για τη μεταφορά κρασιού και λαδιού,
• ένα τμήμα αιγυπτιακού αλάβαστρου, που χρησιμοποιούνταν για πολυτελή ποτά,
• καθώς και τμήμα από πήλινη μάσκα, δείγμα θρησκευτικών πρακτικών.

Τα ευρήματα δείχνουν πως η περιοχή δεν ήταν μόνο εμπορικό κέντρο αλλά και χώρος πολιτισμικών ανταλλαγών με Ανατολή και Ελλάδα.

Η σημασία της ανακάλυψης

Η ύπαρξη εργαστηρίου αμφορέων που συνδέεται με την εξαγωγή ψαριών και την εισαγωγή ελληνικών προϊόντων, ενισχύει την άποψη ότι η Φοινικική Μάλακα και τα περίχωρά της λειτουργούσαν ως διεθνές εμπορικό σταυροδρόμι.

Η ανασκαφή χρηματοδοτήθηκε από την Περιφέρεια της Ανδαλουσίας, το Ίδρυμα Μάλαγα και τις τοπικές αρχές. Τα ευρήματα μεταφέρθηκαν στο πανεπιστημιακό εργαστήριο για περαιτέρω ανάλυση και διατήρηση.

Το άρθρο Ανακάλυψη εργαστηρίου αμφορέων στην Ισπανία: Εμπόριο με την Αρχαία Ελλάδα εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Μετά από οκτώ χρόνια συστηματικών ανασκαφών, το Πανεπιστήμιο του Αλικάντε αποκάλυψε τα Ανατολικά Ρωμαϊκά Λουτρά στη Λα Αλκούντια, κοντά στο Έλτσε. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα και καλύτερα διατηρημένα συγκροτήματα λουτρών που έχουν βρεθεί στην Ιβηρική Χερσόνησο, με συνολική έκταση 14.000 τετραγωνικών ποδιών. Το εύρημα αποτελεί εντυπωσιακή μαρτυρία της ακμής της ρωμαϊκής αποικίας Ιουλία Ίλιξι Αυγούστα τον 2ο αιώνα μ.Χ.

Γιατί τα ρωμαϊκά λουτρά είχαν κοινωνική σημασία;

Τα ρωμαϊκά λουτρά δεν ήταν απλώς χώροι καθαριότητας. Ήταν κέντρα κοινωνικής ζωής, χαλάρωσης και άθλησης. Στα λουτρά συζητούσαν πολιτική, έκλειναν συμφωνίες και ενίσχυαν κοινωνικούς δεσμούς. Η παρουσία ενός τόσο μεγάλου συγκροτήματος στην Ίλιξι δείχνει την οικονομική δύναμη και την πολιτιστική ακμή της πόλης.

Πώς ιδρύθηκε η αποικία της Ιουλίας Ίλιξι;

Η Ιουλία Ίλιξι Αυγούστα ιδρύθηκε σε δύο φάσεις. Η πρώτη ξεκίνησε με διάταγμα του Ιουλίου Καίσαρα πριν από τη δολοφονία του το 44 π.Χ. Η δεύτερη πραγματοποιήθηκε από τον Αύγουστο, ο οποίος παραχώρησε γη σε βετεράνους των Κανταβρικών πολέμων. Αυτό το πρότυπο αποικισμού δείχνει τη ρωμαϊκή πολιτική οργάνωση και την ενσωμάτωση στρατιωτών στον κοινωνικό ιστό.

Ποια είναι τα αρχιτεκτονικά και καλλιτεχνικά χαρακτηριστικά;

Το συγκρότημα διαθέτει όλα τα τυπικά στοιχεία ενός ρωμαϊκού λουτρού:

• Φριγιδάριο (ψυχρός χώρος)
• Καλαδάριο (θερμός χώρος)
• Τεπιδάριο (χλιαρός χώρος)
• Λακωνικό (σάουνα)
• Αποδυτήρια

Το κέντρο αποτελεί το εντυπωσιακό νατάτιο (κολυμβητική δεξαμενή), ένα από τα μεγαλύτερα που έχουν βρεθεί στην Ιβηρία. Επίσης, σώζονται δύο σπάνια μωσαϊκά: το ένα μιμείται μαρμάρινη επένδυση, ενώ το άλλο κοσμείται με άνθη, φύλλα ακάνθου και φυτικά σχέδια. Τα ευρήματα αυτά αποδεικνύουν τον πλούτο και το υψηλό αισθητικό επίπεδο των κατοίκων.

Ποια ήταν η πορεία παρακμής;

Κατά τον 3ο και 4ο αιώνα μ.Χ., τα λουτρά υπέστησαν φθορά και σταδιακή εγκατάλειψη, αντανακλώντας τη γενικότερη κρίση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Μερικές αποκαταστάσεις έγιναν, αλλά σε μικρότερη κλίμακα. Οριστικά εγκαταλείφθηκαν μεταξύ 5ου και 6ου αιώνα μ.Χ.

Τι άλλο αποκάλυψαν οι ανασκαφές;

Πέρα από τα λουτρά, οι αρχαιολόγοι ανέσκαψαν δρόμο μήκους 55 μέτρων με πλακόστρωση, αποχετεύσεις και εισόδους κτιρίων. Ακόμη πιο κάτω βρέθηκε συνοικία της Ιβηρικής εποχής του 3ου αιώνα π.Χ., γεγονός που δείχνει τη μακραίωνη κατοίκηση της περιοχής.

Ποιο είναι το μέλλον του χώρου;

Μετά την ολοκλήρωση της ανασκαφής, ο χώρος προστατεύτηκε με ειδικές τεχνικές συντήρησης. Το Πανεπιστήμιο του Αλικάντε σχεδιάζει τη μετατροπή του σε υπαίθριο μουσείο, ώστε το κοινό να γνωρίσει από κοντά την καθημερινή ζωή και το μεγαλείο της ρωμαϊκής Ισπανίας.

Συχνές Ερωτήσεις

Το άρθρο Ανακάλυψη Ρωμαϊκών Λουτρών στην Ισπανία εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Αρχαιολόγοι έφεραν στο φως τον αρχαιότερο ελληνικό μαρμάρινο βωμό που έχει εντοπιστεί ποτέ στη δυτική Μεσόγειο. Η ανακάλυψη έγινε στον αρχαιολογικό χώρο Casas del Turuñuelo, στη Guareña της νοτιοδυτικής Ισπανίας, από την ομάδα του Ινστιτούτου Αρχαιολογίας της Mérida (CSIC).

Ελληνικός μαρμάρινος βωμός της Εποχής των Ταρτησίων

Ο βωμός χρονολογείται τουλάχιστον από τον 5ο αιώνα π.Χ. και αποτελεί σπάνιο δείγμα της παρουσίας ελληνικού πολιτισμού στην ενδοχώρα της Ισπανίας. Επιπλέον, είναι κατασκευασμένος από μάρμαρο Proconnesian, προερχόμενο από το νησί Μαρμαρά της σημερινής Τουρκίας. Συνεπώς, αυτό επιβεβαιώνει τις εκτεταμένες εμπορικές σχέσεις της εποχής.

Περιγραφή του βωμού και της σημασίας του

Ο βωμός έχει κυλινδρικό σχήμα, με διάμετρο περίπου 60 εκατοστών στη βάση και ύψος σχεδόν 1,5 μέτρο. Η ειδική αναλύτρια Άννα Γκουτιέρες (ICAC) ταυτοποίησε το μάρμαρο οπτικά, ενώ αναμένονται εργαστηριακά αποτελέσματα για τη συγκεκριμένη λατομική προέλευση.

Σημαντικό σύμβολο μεσογειακών επαφών

Η ανακάλυψη συνοδεύτηκε από αγγεία και κύπελλα από την αρχαία Αθήνα. Η παρουσία τόσο σπάνιων ελληνικών αντικειμένων δείχνει άμεση επαφή με τον ελληνικό κόσμο. Τα ευρήματα αυτά, μαζί με προηγούμενα ευρήματα (όπως μακεδονικά γυαλιά και μαρμάρινα γλυπτά), υπογραμμίζουν ότι το Casas del Turuñuelo ήταν ενεργό μέρος ενός ευρύτερου μεσογειακού δικτύου.

Τεχνικά επιτεύγματα των Ταρτησίων

Η ανασκαφή έφερε στο φως και ένα πέτρινο υδραυλικό κανάλι, ύψους σχεδόν ενός μέτρου. Το κανάλι κατασκευάστηκε πριν από το κτίριο που το διαπερνά, δείχνοντας προχωρημένες γνώσεις μηχανικής και σωστό σχεδιασμό από τους ΤαΡτησίους.

Μόλις το μισό του χώρου έχει ανασκαφεί

Από το 2015 έχει ερευνηθεί μόλις το 50% του χώρου. Σε παλαιότερες εκστρατείες βρέθηκαν, μεταξύ άλλων, μεγάλα θυσιαστήρια ζώων, η πρώτη γνωστή ανθρώπινη απεικόνιση των Ταρτησίων και μια σχιστολιθική πλάκα με σκηνές μάχης και πιθανό τοπικό αλφάβητο.

Στήριξη της Πολιτείας και συνέχεια στην έρευνα

Η τοπική κυβέρνηση της Εξτρεμαδούρας στηρίζει ενεργά το έργο. Παράλληλα, έχει ήδη δεσμευτεί για νέα χρηματοδότηση και επιπλέον προώθηση του χώρου ως πολιτιστικό καθώς και εκπαιδευτικό προορισμό.

Συμπεράσματα

Η ανακάλυψη του αρχαιότερου ελληνικού μαρμάρινου βωμού στη δυτική Μεσόγειο αναδεικνύει τη σημασία του Casas del Turuñuelo ως κόμβου εμπορίου και πολιτιστικών ανταλλαγών στην αρχαιότητα. Επιπλέον, ο χώρος προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για την πολιτική, αλλά και την οικονομική και τεχνική ανάπτυξη της εποχής των Ταρτησίων καθώς και τη σχέση τους με τον ευρύτερο μεσογειακό κόσμο.

Πηγή : greekreporter

Το άρθρο Αρχαιότερος ελληνικός μαρμάρινος βωμός στην Ισπανία – Η ανακάλυψη στο Casas del Turuñuelo εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.