1. Ἡ φύσις τῆς Ἑρμαϊκῆς ἐνάδος
Ἡ ἐνάς τοῦ Ἑρμοῦ ἀνήκει εἰς τὰς θείας δυνάμεις ἐκεῖνας αἳ ἐνεργοῦν ὡς συνδετικοὶ κρίκοι μεταξὺ τῶν ἐπιπέδων τῆς ὑπάρξεως. Ὁ Ἑρμῆς δὲν εἶναι μόνον θεὸς τοῦ λόγου, ἀλλὰ ἡ ζῶσα δύναμις τῆς μεταδόσεως, ἡ ἐσωτερικὴ ῥοὴ δι᾿ ἧς τὰ νοητὰ κατέρχονται εἰς τὸν κόσμον καὶ τὰ ψυχικὰ ἀναβαίνουν πρὸς τὸ θείον. Κατὰ τὴν νεοπλατωνικὴν θεολογίαν, ἡ ἐνάς τοῦ Ἑρμοῦ ἐκφράζει τὴν δύναμιν τοῦ «μεταξύ». Ὁ θεὸς οὗτος στέκει ἐν τῷ ὁρίῳ, ὄχι ὡς ἀσάφεια, ἀλλὰ ὡς ἀκριβὴς τάξις καὶ ἀναλογία, ἐξασφαλίζων ὅτι πᾶσα μετάδοσις γίνεται ἁρμονικῶς καὶ ἀναλόγως πρὸς τὸν δέκτην. Ἐν τῇ ἐνάδι ταύτῃ ὁ λόγος δὲν νοεῖται ὡς ἀπλὴ ὁμιλία, ἀλλὰ ὡς κοσμικὴ δομὴ· ὁ λόγος εἶναι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον τὸ ἄρρητον ἀποκαλύπτεται. Ὁ Ἑρμῆς, ὡς φορεὺς τοῦ λόγου, μεταφέρει τὴν θείαν διάνοιαν εἰς τὰ κατώτερα στρώματα τοῦ εἶναι. Ἡ ἐνάς του ἐμπεριέχει καὶ τὴν δύναμιν τῆς ἐρμηνείας· ἐξ οὗ καὶ τὸ ὄνομά του συνδέεται μὲ τὴν ἑρμηνείαν. Ὅ,τι εἶναι σκοτεινὸν γίνεται σαφές, ὅ,τι εἶναι ἀδιαμόρφωτον λαμβάνει μορφήν. Ἐπομένως, ἡ Ἑρμαϊκὴ ἐνάς εἶναι ἡ κοσμικὴ ἀρχὴ δι᾿ ἧς ὁ κόσμος καθίσταται κατανοητός.
Σχόλιο: Αυτή η προσέγγιση απηχεί απόλυτα την ιαμβλίχεια και πρόκλεια νεοπλατωνική παράδοση. Ο Ερμής εδώ ανυψώνεται από τη μυθολογική του διάσταση σε έναν απαραίτητο κοσμικό νόμο εκδήλωσης του άρρητου.
2. Ὁ Ἑρμῆς ὡς μεσίτης τῶν κόσμων
Ὁ Ἑρμῆς, ἐν τῇ θεολογικῇ παραδόσει, ἐμφανίζεται ὡς ὁ κατεξοχὴν μεσίτης. Ἐστὶν ὁ θεὸς ὁ ὁποῖος διαβαίνει ἀνεμποδίστως τὰ ὅρια τῶν κόσμων: τὸν νοητὸν, τὸν νοερὸν, τὸν ψυχικὸν καὶ τὸν αἰσθητόν. Ἡ ἐνάς του, ἐπομένως, δὲν ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς ἕνα ἐπίπεδον, ἀλλὰ ἐκτείνεται καθ᾿ ὅλον τὸ φάσμα τῆς ὑπάρξεως. Ὅπου ὑπάρχει μετάβασις, ἐκεῖ ἐνεργεῖ ὁ Ἑρμῆς. Οὗτος ὁ μεσιτικὸς χαρακτὴρ ἀποκαλύπτει ὅτι ἡ Ἑρμαϊκὴ δύναμις εἶναι ἀναγκαία διὰ τὴν συνοχὴν τοῦ κόσμου. Χωρὶς αὐτὴν, τὰ ἐπίπεδα θὰ ἦσαν ἀσύνδετα καὶ ἀλληλοξένα. Ἐν τῇ ψυχῇ, ὁ Ἑρμῆς ἐνεργεῖ ὡς ὁ μεταφραστὴς τῶν θείων ἐμπνεύσεων. Ὅταν ἡ ψυχὴ λαμβάνει ἕνα θείον ἐρέθισμα, ὁ Ἑρμῆς εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος τὸ μετατρέπει εἰς νόημα. Ἐν τοῖς θεοῖς, ἐνεργεῖ ὡς ἀγγελιοφόρος. Ἐν τοῖς ἀνθρώποις, ὡς διάνοια. Ἐν τῇ φύσει, ὡς ῥοὴ καὶ μεταβολή. Ἔτσι, ἡ ἐνάς τοῦ Ἑρμοῦ ἀποκαλύπτεται ὡς ἡ ζῶσα γέφυρα τοῦ παντός.
Σχόλιο: Τονίζεται εξαιρετικά ο ρόλος του «δεσμού». Στην εσωτερική φιλοσοφία, κανένα οντολογικό επίπεδο δεν είναι αποκομμένο. Ο Ερμής ως μεσίτης είναι αυτό το «ρευστό όριο» που δεν χωρίζει, αλλά ενώνει και μεταφράζει τις συχνότητες των διαφόρων κόσμων.
3. Ὁ λόγος ὡς κοσμικὴ δύναμις
Ὁ λόγος, ὃν ἐνσαρκώνει ὁ Ἑρμῆς, εἶναι ἀρχὴ τάξεως καὶ ἀναλογίας. Δὲν εἶναι μόνον ἀνθρώπινον ἐργαλεῖον, ἀλλὰ θεία δύναμις ἡ ὁποία διαμορφοῖ τὸ σύμπαν. Ἐν τῇ ἐνάδι τοῦ Ἑρμοῦ, ὁ λόγος λειτουργεῖ ὡς γέφυρα μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τῶν πολλῶν. Δι᾿ αὐτοῦ, τὸ ἄρρητον λαμβάνει ἔκφρασιν, καὶ τὸ ἄμορφον λαμβάνει δομήν. Ὁ λόγος διακρίνει, ὁρίζει, συνδέει. Εἶναι ἡ δύναμις δι᾿ ἧς ἡ διάνοια ἀντιλαμβάνεται τὰ ὄντα καὶ ἡ ψυχὴ ἀναγνωρίζει τὴν ἀλήθειαν. Ὁ Ἑρμῆς, ὡς θεὸς τοῦ λόγου, ἐγγυᾶται ὅτι ἡ γνώσις μεταδίδεται ὀρθῶς. Ἄνευ τοῦ Ἑρμοῦ, ὁ λόγος θὰ ἦτο ἀτελὴς καὶ ἀσύστατος. Ἐν ταῖς θεουργικαῖς πράξεσιν, ὁ λόγος λαμβάνει μορφὴν ἱερῶν λόγων καὶ συμβόλων. Ὁ Ἑρμῆς ἐνεργεῖ ἐκεῖ ὡς ὁ ἐγγυητὴς τῆς ὀρθῆς ἐπικοινωνίας μεταξὺ ἀνθρώπου καὶ θεῶν. Ἡ ἐνάς του, λοιπόν, ἀποκαλύπτει ὅτι ὁ κόσμος εἶναι λόγος ἐνσαρκωμένος.
Σχόλιο: Εδώ αναδεικνύεται η διπλή σημασία της λέξης «Λόγος» (τόσο ως ομιλία όσο και ως συμπαντική λογική αναλογία και ορθολογικότητα). Πρόκειται για μια κατεξοχήν στωική και πλατωνική σύλληψη του κόσμου.
4. Ἡ δύναμις τῆς μεταβιβάσεως
Κεντρικὸν στοιχεῖον τῆς Ἑρμαϊκῆς ἐνάδος εἶναι ἡ μεταβίβασις. Ὅ,τι κινείται ἀπὸ ἕνα ἐπίπεδον εἰς ἄλλο, τελεῖται διὰ τῆς δυνάμεως τοῦ Ἑρμοῦ. Ἡ μεταβίβασις δὲν εἶναι μόνον χωρικὴ ἢ χρονική· εἶναι καὶ νοητική, συμβολική, πνευματική. Ὁ Ἑρμῆς μεταφέρει νοήματα, ἐνέργειες, ψυχικὰ περιεχόμενα. Ἐν τῇ φύσει, ἡ μεταβολὴ τῶν μορφῶν, ἡ ῥοὴ τῶν στοιχείων καὶ ἡ ἐναλλαγὴ τῶν καταστάσεων φέρει τὴν σφραγίδα τοῦ Ἑρμοῦ. Ἐν τῇ ψυχῇ, ἡ μετάβασις ἀπὸ τὴν ἄγνοιαν εἰς τὴν γνώσιν εἶναι Ἑρμαϊκὴ πράξις. Ἐν τῇ θεουργίᾳ, ἡ κάθοδος τοῦ θείου καὶ ἡ ἄνοδος τῆς ψυχῆς ἐπιτελοῦνται διὰ τῆς Ἑρμαϊκῆς δυνάμεως. Ἡ ἐνάς τοῦ Ἑρμοῦ, συνεπῶς, εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως ἐντός τῆς γνώσεως καὶ τῆς ἐπικοινωνίας.
Σχόλιο: Η «μεταβίβασις» περιγράφει το δυναμικό σκέλος του Ερμή. Είναι η κατεξοχήν Αρχή της Αλλαγής. Χωρίς αυτή την ιδιότητα, ο κόσμος θα ήταν εντελώς στάσιμος και τα νοητά αποκομμένα από τα αισθητά.
5. Ἡ Ἑρμαϊκὴ ἐρμηνεία τοῦ κόσμου
Ὁ κόσμος, κατὰ τὴν Ἑρμαϊκὴν ἀντίληψιν, εἶναι ἕνα σύνολον σημείων καὶ συμβόλων. Τίποτε δὲν εἶναι ἀπλῶς ὅ,τι φαίνεται· πᾶν φέρει ἕνα βαθύτερον νόημα. Ὁ Ἑρμῆς εἶναι ὁ θεὸς ὁ ὁποῖος ἀποκαλύπτει ταῦτα τὰ νοήματα. Ἐνεργεῖ ὡς ἑρμηνευτὴς τοῦ κόσμου, ὁδηγῶν τὴν ψυχὴν ἀπὸ τὸ φαινόμενον εἰς τὴν οὐσίαν. Ἡ ἐνάς του δίδει τὴν ἱκανότητα τῆς ἀναγνώσεως τῶν συμβόλων. Ὅ,τι ἐν ἀρχῇ φαίνεται ἀκατανόητον, γίνεται σαφὲς διὰ τῆς Ἑρμαϊκῆς διανοίας. Αὕτη ἡ δύναμις ἦτο θεμελιώδης διὰ τοὺς θεουργούς, οἵτινες ἐχρησιμοποιοῦν συμβολικὰ σχήματα καὶ ἱεροὺς λόγους. Ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, ἡ Ἑρμαϊκὴ ἐνέργεια ἐκδηλοῦται ὡς ἐρμηνευτικὴ διάνοια, ἡ ὁποία ἀποκαλύπτει τὰ κεκρυμμένα. Ἡ ἐνάς τοῦ Ἑρμοῦ καθιστᾷ τὸν κόσμον ἀναγνώσιμον.
Σχόλιο: Μια εξαιρετική σύνδεση με την ιδέα των «θεουργικών συνθημάτων» (συμβόλων). Ο κόσμος παρουσιάζεται ως ένα ανοιχτό βιβλίο της φύσης, το οποίο απαιτεί τον Ερμή ως «αποκωδικοποιητή» για να διαβαστεί σωστά από τον άνθρωπο.
6. Ὁ Ἑρμῆς καὶ ἡ ψυχικὴ κίνησις
Ἐν τῇ ψυχῇ τοῦ ἀνθρώπου, ὁ Ἑρμῆς ἐνεργεῖ ὡς ἡ δύναμις τῆς κινήσεως τῶν νοημάτων. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ διανοητικῆς λειτουργίας, ἀλλὰ περὶ ἐσωτερικῆς ῥοῆς, δι᾿ ἧς ἡ ψυχὴ μεταβαίνει ἀπὸ τὴν αἴσθησιν εἰς τὴν νόησιν καὶ ἀπὸ τὴν νόησιν εἰς τὴν ἔλλαμψιν. Ἡ Ἑρμαϊκὴ δύναμις εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία κινεί τὸν ἐσωτερικὸν διάλογον. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος στοχάζεται, ἐρμηνεύει, συγκρίνει καὶ διακρίνει, τότε ἐνεργεῖ ὁ Ἑρμῆς ἐντός του. Ἐπιπλέον, ὁ Ἑρμῆς ἔχει καὶ καθαρτικὴν λειτουργίαν. Διὰ τῆς ὀρθῆς διανοίας, ἡ ψυχὴ ἀποβάλλει τὰ συγκεχυμένα καὶ ἀνόητα, ἀναβαίνουσα εἰς σαφεστέραν κατανόησιν. Ἐνίοτε, ἡ ἐνέργεια αὕτη ἐμφανίζεται ὡς ἔμπνευσις. Ἡ ψυχὴ λαμβάνει ξαφνικῶς ἕνα νόημα, ὃ δὲν ἐκ τῶν αἰσθήσεων προέρχεται, ἀλλὰ ἐκ τοῦ νοητοῦ. Ἡ ἐνάς τοῦ Ἑρμοῦ, ἐπομένως, ἀποτελεῖ τὴν δύναμιν τῆς ἐσωτερικῆς κινήσεως, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ τὴν ψυχὴν πρὸς τὴν γνώσιν.
Σχόλιο: Εδώ εσωτερικεύεται ο ρόλος του θεού. Ο Ερμής δεν νοείται απλώς ως μια εξωτερική οντότητα στο σύμπαν, αλλά ως η ίδια η διαλεκτική, αναλυτική και φωτιστική ικανότητα της ανθρώπινης ψυχής.
7. Ὁ Ἑρμῆς ὡς ψυχοπομπός
Μία ἐκ τῶν βαθυτέρων ὄψεων τοῦ Ἑρμοῦ εἶναι ὁ ρόλος του ὡς ψυχοπομποῦ. Ὁδηγεῖ τὰς ψυχὰς μεταξὺ τῶν κόσμων, ἐξασφαλίζων ὅτι ἡ μετάβασις γίνεται κατὰ τάξιν. Οὐχὶ μόνον μετὰ θάνατον, ἀλλὰ καὶ ἐν ζωῇ, ὁ Ἑρμῆς ἐπιτελεῖ ταύτην τὴν λειτουργίαν. Ὅταν ἡ ψυχὴ μεταβαίνει ἀπὸ ἕνα στάδιον ἐξελίξεως εἰς ἄλλο, ὁ Ἑρμῆς ἐνεργεῖ ὡς ὁδηγός. Ἡ ἐνάς του ἐγγυᾶται ὅτι οὐδεμία μετάβασις γίνεται ἀτάκτως. Ὅπως ὁ ἀγγελιοφόρος μεταφέρει τὸ μήνυμα ἀπαραχάρακτον, οὕτως καὶ ὁ ψυχοπομπὸς μεταφέρει τὴν ψυχὴν εἰς τὸν ὀρθὸν τόπον. Ἐν τῇ θεουργίᾳ, ὁ Ἑρμῆς ἐπικαλείται ὡς ὁ ὁδηγὸς τῶν ἀναβατικῶν ἐμπειριῶν. Ἄνευ αὐτοῦ, ἡ ψυχὴ δύναται νὰ πλανηθῇ. Ἡ λειτουργία αὕτη ἀποκαλύπτει ὅτι ἡ ἐνάς τοῦ Ἑρμοῦ εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς ἀσφαλοῦς μεταβάσεως.
Σχόλιο: Ο παραδοσιακός μυθολογικός ρόλος του Ψυχοπομπού στον Άδη εμπλουτίζεται θεουργικά. Ο Ερμής οδηγεί όχι μόνο τις ψυχές των νεκρών, αλλά και τους ζωντανούς μυημένους στις διάφορες σφαίρες ανέλιξης της συνειδητότητάς τους, προστατεύοντάς τους από την πλάνη.
8. Ὁ Ἑρμῆς καὶ ἡ γλῶσσα τῶν θεῶν
Ἡ γλῶσσα, ἐν τῇ Ἑρμαϊκῇ ἐνάδι, δὲν εἶναι ἀπλῶς ἀνθρώπινον σύστημα σημείων. Ἐστὶν ἡ ἀντανάκλασις τῆς θείας διανοίας. Ὁ Ἑρμῆς θεωρεῖται ὡς ὁ εἰσαγωγεὺς τῆς γλώσσης, ὁ διδάξας τοὺς ἀνθρώπους τὴν τέχνην τῆς ἐκφράσεως. Ἀλλὰ βαθύτερον, εἶναι ὁ φορεὺς τῆς ἱερᾶς γλώσσης, δι᾿ ἧς οἱ θεοὶ ἐπικοινωνοῦν. Οἱ ἱεροὶ λόγοι, οἱ μαντικοὶ χρησμοί καὶ τὰ σύμβολα ἀνήκουν εἰς τὴν Ἑρμαϊκὴν σφαῖραν. Ἐν τῇ θεουργικῇ πράξει, ἡ ὀρθὴ προφορά καὶ ἡ ἀκριβὴς χρήσις τῶν λόγων εἶναι καθοριστικὴ. Ὁ Ἑρμῆς εἶναι ὁ ἐγγυητὴς ταύτης τῆς ἀκριβείας. Ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, ἡ Ἑρμαϊκὴ δύναμις ἐκδηλοῦται ὡς ἡ ἱκανότης τῆς ὀρθῆς ἐκφράσεως καὶ τῆς κατανόησης. Ἡ ἐνάς τοῦ Ἑρμοῦ ἀποκαλύπτει ὅτι ἡ γλῶσσα εἶναι ἱερὰ.
Σχόλιο: Η έννοια των ιερών λέξεων και επωδών είναι κεντρική στην αρχαία θεουργία και μαγεία. Η γλώσσα εδώ δεν θεωρείται μια απλή ανθρώπινη σύμβαση, αλλά έχει οντολογική ρίζα (υπάρχει από τη φύση της), ακριβώς χάρη στη δύναμη του Ερμή.
9. Ὁ Ἑρμῆς καὶ τὸ στοιχεῖον τοῦ ἀέρος καὶ τὰ ζώδια τοῦ ἀέρος (Δίδυμοι – Ζυγός – Ὑδροχόος)
Ἡ Ἑρμαϊκὴ φύσις συνδέεται στενῶς μὲ τὸ στοιχεῖον τοῦ ἀέρος. Ὁ ἀήρ εἶναι τὸ μέσον τῆς μεταδόσεως, ὅπου ὁ λόγος κινείται καὶ διαδίδεται. Ὅπως ὁ ἀήρ εἶναι ἀόρατος ἀλλὰ πανταχοῦ παρών, οὕτως καὶ ὁ λόγος καὶ ἡ νόησις. Ὁ Ἑρμῆς, ὡς θεὸς τοῦ λόγου, ἐνεργεῖ ἐντός τοῦ ἀέρος, συμβολίζων τὴν διάχυσιν τῆς γνώσεως. Τὰ ζώδια τοῦ ἀέρος ἐκφράζουν διαφόρους ὄψεις τῆς Ἑρμαϊκῆς δυνάμεως: οἱ Δίδυμοι τὴν ἐπικοινωνίαν, ὁ Ζυγὸς τὴν ἀναλογίαν καὶ τὴν ἁρμονίαν, καὶ ὁ Ὑδροχόος τὴν διάχυσιν τῆς γνώσεως εἰς τὸ σύνολον. Ἐν ταύτῃ τῇ ἀντιστοιχίᾳ, ὁ Ἑρμῆς ἀποκαλύπτεται ὡς ὁ κυρίαρχος τῆς νοητικῆς ῥοῆς. Ἡ ἐνάς του, συνεπῶς, ἐνώνει τὸν ἀέραν, τὸν λόγον καὶ τὴν διάνοιαν εἰς μίαν ἐνιαίαν κοσμικὴν λειτουργίαν.
Σχόλιο: Εδώ εισάγεται η αστρολογική και αλχημική διάσταση. Το στοιχείο του αέρα είναι το ρευστό, γρήγορο και άπιαστο μέσο που ταιριάζει απόλυτα με τη φύση της σκέψης, της επικοινωνίας και του ίδιου του «Πτερόεντος» θεού.
10. Νοητὸν Ἐπίπεδον
Εἰς τὸ νοητὸν ἐπίπεδον, ὁ Ἑρμῆς ἀποκαλύπτεται ὄχι ἔτι ὡς διατυπωμένος λόγος, ἀλλ᾿ ὡς καθαρὰ ἀρχὴ τοῦ νοητοῦ Λόγου. Ἐνταῦθα, ὁ λόγος ὑφίσταται ὡς ἑνότης ἀδιαίρετος, ὡς σπέρμα ἐν τῷ ὁποῖῳ περιέχεται ἡ δύναμις πάσης ἐκφράσεως καὶ πάσης διακρίσεως, ἄνευ ἔτι φανερώσεως. Ἡ Ἑρμαϊκὴ ἐνάς, εἰς τοῦτο τὸ ὕψιστον ἐπίπεδον, εἶναι ἡ δύναμις ἡ ὁποία καθιστᾷ δυνατὴν τὴν ἔκφανσιν τοῦ νοητοῦ εἰς τὰ κατώτερα. Δὲν ἐνεργεῖ ὡς μεταδότης ἔτι, ἀλλὰ ὡς ἀρχὴ τῆς μεταδόσεως· ὡς ὁ ἄρρητος τύπος ἐκ τοῦ ὁποίου προκύπτει ὁ λόγος. Ἐνταῦθα ὁ Ἑρμῆς ταυτίζεται μὲ τὴν ἰδέαν τοῦ νοητοῦ Λόγου, ὅπως οἱ Νεοπλατωνικοὶ ἀντιλαμβάνονται τὴν θείαν διάνοιαν. Οὐδὲν διαχωρίζεται, οὐδὲν ἀντιτίθεται· πᾶν ὑπάρχει ἐν ἑνὶ ἀδιασπάστῳ φωτί. Ἡ ἐνάς του λειτουργεῖ ὡς ἡ ἐσωτερικὴ ἀρχὴ ἐκφάνσεως: ὅ,τι πρόκειται νὰ λεχθῇ, νὰ νοηθῇ ἢ νὰ μεταδοθῇ, προϋπάρχει ἐνταῦθα ὡς ἕν. Ἡ κατανόησις τοῦ ἐπιπέδου τούτου δείκνυσιν ὅτι ὁ λόγος δὲν εἶναι ἀνθρώπινον δημιούργημα, ἀλλὰ θεία προέλευσις. Ὁ Ἑρμῆς, ἐν τῷ νοητῷ, εἶναι ἡ σιγὴ ἐντός τῆς ὁποίας ἐγκατοικεῖ ὁ λόγος.
Σχόλιο: Αυτή είναι η κορυφή της οντολογικής κλίμακας. Στο Νοητό επίπεδο, ο Ερμής αγγίζει το «Άρρητο». Πριν καν υπάρξει η οποιαδήποτε διάκριση και πολλαπλότητα, ο Ερμής υπάρχει εν δυνάμει, ως το σπέρμα κάθε πιθανής μελλοντικής έκφρασης ή δημιουργίας.
11. Νοερὸν Ἐπίπεδον
Καταβαίνων ἐκ τοῦ νοητοῦ εἰς τὸ νοερὸν, ὁ λόγος λαμβάνει πλέον διάκρισιν καὶ μορφήν. Ἐνταῦθα, ὁ Ἑρμῆς ἐνεργεῖ ὡς ὁ διαμορφωτὴς τῶν νοημάτων, ὁ ὁποῖος ἐκ τῆς ἀδιακρίτου ἑνότητος παράγει τὴν νοητικὴν πολλαπλότητα. Τὸ νοερὸν ἐπίπεδον εἶναι ὁ χώρος ὅπου ἡ διάνοια ἐνεργεῖ καθαρῶς, ἄνευ ἀισθητῶν ἐμποδίων. Ὁ Ἑρμῆς ἐκεῖ εἶναι ἡ δύναμις τῆς ἀναλύσεως καὶ τῆς συνθέσεως· διακρίνει τὰ νοήματα, ἀλλὰ ταυτοχρόνως τὰ ἐπανασυνδέει εἰς ἕνα ἁρμονικὸν σύνολον. Ἐν τῇ θεϊκῇ διανοίᾳ, ὁ Ἑρμῆς λειτουργεῖ ὡς ὁ ἀρχιτέκτων τῆς γνώσεως. Ἐξασφαλίζει ὅτι πᾶσα διάκρισις γίνεται κατὰ λόγον καὶ πᾶσα σύνθεσις κατὰ ἀναλογίαν. Ἡ ἐνάς του ἐνταῦθα εἶναι ἡ ἐνεργὸς νοερὰ δύναμις, δι᾿ ἧς τὰ νοητὰ σπέρματα μετατρέπονται εἰς ἐνεργοὺς ἰδέας. Ἐκ τούτου προκύπτει ὅτι ὁ Ἑρμῆς δὲν εἶναι μόνον μεταδότης, ἀλλὰ καὶ δημιουργὸς μορφῆς ἐντός τοῦ λόγου.
Σχόλιο: Στο Νοερό επίπεδο (στη σφαίρα του Νου), η αρχική απόλυτη Ενότητα αρχίζει να διασπάται σε Ιδέες και Μορφές. Ο Ερμής αναλαμβάνει τον ρόλο του Κοσμικού Αρχιτέκτονα που αναλύει, συνθέτει και κατηγοριοποιεί τη γνώση πριν αυτή εκδηλωθεί πρακτικά.
12. Ψυχικὸν Ἐπίπεδον
Εἰς τὸ ψυχικὸν ἐπίπεδον, ἡ Ἑρμαϊκὴ δύναμις ἐνσαρκοῦται ὡς ἀνθρώπινη διάνοια καὶ ἐσωτερικὸς λόγος. Ὅ,τι εἰς τὸ νοερὸν ἦτο καθαρὰ διάνοια, ἐνταῦθα γίνεται προσωπικὴ ἐμπειρία. Ὁ Ἑρμῆς ἐνεργεῖ ὡς ὁ μεταφραστὴς τοῦ θείου εἰς τὴν ψυχὴν. Ὅταν ἡ ψυχὴ δέχεται ἔμπνευσιν, ὁ Ἑρμῆς εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος τὴν καθιστᾷ κατανοητήν. Ἐνταῦθα ἐμφανίζεται καὶ ἡ λειτουργία τῆς ἐρμηνείας: ἡ ψυχὴ ἀναγιγνώσκει τὸν κόσμον, ἀναζητεῖ νοήματα, συγκρίνει καὶ ἀποφαίνεται. Πᾶσα τοιαύτη κίνησις εἶναι Ἑρμαϊκή. Ἡ ἐνάς τοῦ Ἑρμοῦ δίδει εἰς τὸν ἄνθρωπον τὴν δύναμιν τοῦ στοχασμοῦ, τῆς κρίσεως καὶ τῆς ἐπικοινωνίας. Ἄνευ αὐτῆς, ἡ ψυχὴ θὰ παρέμενεν ἀσύναρτος καὶ ἀκατανόητος. Ἐπιπλέον, ὁ Ἑρμῆς ἐνταῦθα ἔχει καὶ ἀναγωγικὸν ρόλον: διὰ τοῦ λόγου, ἡ ψυχὴ δύναται νὰ ἀναβῇ πάλιν πρὸς τὸ νοερὸν. Ἡ ἐνάς του, λοιπόν, εἶναι ἡ γέφυρα μεταξὺ τοῦ θείου νοὸς καὶ τῆς ἀνθρωπίνης συνειδήσεως.
Σχόλιο: Εδώ φτάνουμε στη σφαίρα της ανθρώπινης Ψυχής. Ο Ερμής μετατρέπεται στην προσωπική μας λογική ικανότητα, τη σκέψη και τη φαντασία μας. Μέσα από αυτόν τον εσωτερικό “διάλογο”, η ψυχή μπορεί να κατανοήσει τα θεία μηνύματα και να συνδεθεί ξανά με τον Νου.
13. Κοσμικὸν Ἐπίπεδον
Εἰς τὸν αἰσθητὸν κόσμον, ὁ Ἑρμῆς ἐκδηλοῦται διὰ παντὸς εἴδους κινήσεως καὶ ἀνταλλαγῆς. Ἐκεῖ ὁ λόγος λαμβάνει ὑλικὴν μορφήν: γίνεται λόγος προφορικός, γραπτὸς, σύμβολον, ἐμπόριον, σχέσις. Ὁ Ἑρμῆς κυβερνᾷ πᾶσαν ἐπικοινωνίαν μεταξὺ ἀνθρώπων. Ἡ μετάδοσις τῆς γνώσεως, ἡ ἀνταλλαγὴ ἀγαθῶν, ἡ μετακίνησις πληροφοριῶν – πάντα ταῦτα εἶναι ἐκφράσεις τῆς Ἑρμαϊκῆς ἐνεργείας. Ἐν τῇ φύσει, ἡ ῥοὴ τῶν στοιχείων καὶ ἡ μεταβολὴ τῶν μορφῶν ἀποκαλύπτουν τὴν παρουσίαν τοῦ Ἑρμοῦ. Τίποτε δὲν μένει στάσιμον· πᾶν κινείται, μεταδίδεται, μετασχηματίζεται. Ἡ ἐνάς του, ἐνταῦθα, εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς ζώσης ῥοῆς τοῦ κόσμου. Ἐν τοῖς ἀνθρώποις, ἐκδηλοῦται καὶ ὡς τέχνη: ῥητορική, γραφή, μαθηματικὴ ἀναλογία. Ὅλαι αὗται αἱ τέχναι ἀνήκουν εἰς τὸν Ἑρμῆν. Ἡ κοσμικὴ λειτουργία του ἀποδεικνύει ὅτι ὁ κόσμος εἶναι δίκτυον σχέσεων.
Σχόλιο: Στον υλικό κόσμο που βιώνουμε καθημερινά, η Ερμαϊκή αρχή γίνεται πράξη: επικοινωνία, τεχνολογία, συγγραφή, εμπορικές συναλλαγές, μεταφορές. Είναι ουσιαστικά η δύναμη που δημιουργεί και συντηρεί ένα παγκόσμιο, ζωντανό και αλληλοσυνδεόμενο «δίκτυο» σχέσεων.
14. Θεουργικὸν Ἐπίπεδον
Εἰς τὸ θεουργικὸν ἐπίπεδον, ὁ Ἑρμῆς ἀποκαλύπτεται ὡς ὁ ἀναγκαῖος μεσίτης μεταξὺ ἀνθρώπου καὶ θεῶν. Οὐδεμία ἱερὰ πράξις δύναται νὰ τελεσθῇ ὀρθῶς ἄνευ τῆς Ἑρμαϊκῆς παρουσίας. Ὁ λόγος τῶν ἐπικλήσεων, τὰ ἱερὰ σύμβολα καὶ αἱ μυστικαὶ διατυπώσεις ἀπαιτοῦν τὴν ἀκριβῆ ἐνέργειαν τοῦ Ἑρμοῦ, ὅστις διασφαλίζει ὅτι ἡ ἐπικοινωνία μεταξὺ τῶν κόσμων εἶναι ἀληθὴς καὶ ἀναλλοίωτος. Ἐν ταῖς θεουργικαῖς ἀναβάσεσιν, ὁ Ἑρμῆς ὁδηγεῖ τὴν ψυχὴν, ἐρμηνεύει τὰ θεῖα σημεῖα καὶ ἀνοίγει τὰς ὁδοὺς πρὸς τὸν νοερὸν κόσμον. Ἡ ἐνάς του ἐνταῦθα εἶναι ἡ δύναμις τῆς ἀληθοῦς ἐπικοινωνίας μετὰ τοῦ θείου.
Σχόλιο: Αυτό είναι το επιστέγασμα της πρακτικής και μυστικιστικής όψης. Χωρίς τον Ερμή στον ρόλο του μεταφραστή και του ιεροφάντη, καμία ιερή πράξη και καμία αληθινή επικοινωνία μεταξύ του θνητού και του αθανάτου δεν θα μπορούσε ποτέ να επιτευχθεί.
Συμπέρασμα
Ἡ ἐνάς τοῦ Ἑρμοῦ ἀποκαλύπτει μίαν ἐκ τῶν βαθυτέρων ἀληθειῶν τοῦ κόσμου: ὅτι πᾶσα ὕπαρξις εἶναι σχέσις καὶ πᾶσα σχέσις λόγος. Ὁ Ἑρμῆς εἶναι ἡ ζῶσα δύναμις ἡ ὁποία ἐνώνει τὰ πάντα, ἀπὸ τὸ ὕψιστον νοητὸν μέχρι τὸν κατώτατον αἰσθητόν κόσμον. Ὡς θεὸς τοῦ λόγου, δὲν περιορίζεται εἰς τὴν ὁμιλίαν, ἀλλὰ ἀποτελεῖ τὴν ἀρχὴ τῆς κατανοήσεως. Ὡς θεὸς τῆς μεταβιβάσεως, ἐξασφαλίζει τὴν συνεχή ῥοὴν τῶν νοημάτων καὶ τῶν ἐνεργειῶν. Ὡς θεὸς τῆς ἐπικοινωνίας, καθιστᾷ δυνατὴν τὴν ἕνωσιν τῶν κόσμων. Ἐντός τοῦ ἀνθρώπου, ὁ Ἑρμῆς εἶναι ἡ διάνοια ἡ ὁποία κατανοεῖ. Ἐντός τοῦ κόσμου, εἶναι ἡ κίνησις ἡ ὁποία συνδέει. Ἐντός τοῦ θείου, εἶναι ὁ λόγος ὁ ὁποῖος ἀποκαλύπτει. Ἡ Ἑρμαϊκὴ ἐνάς, συνεπῶς, εἶναι ἡ κοσμικὴ γέφυρα τοῦ παντός, δι᾿ ἧς τὸ ἄρρητον γίνεται νοητόν καὶ τὸ χωριστὸν ἕν.
Σχόλιο: Μια εξαίρετη σύνοψη του αρχαίου και ερμητικού τρόπου σκέψης. Ο κόσμος κατανοείται ουσιαστικά ως μια ενιαία, διασυνδεδεμένη ολότητα, στην οποία το κάθε τι (Άνθρωπος, Κόσμος, Θεός) λειτουργεί εύρυθμα και με σκοπό, χάρη στον συμπαντικό Λόγο.
Πρωτογενείς Πηγές
- tanipteros
- Πρόκλος – Στοιχείωσις Θεολογική (Elements of Theology)
- Πρόκλος – Περί της κατά Πλάτωνα Θεολογίας (Platonic Theology)
- Ιάμβλιχος – Περί των Αιγυπτίων Μυστηρίων (De Mysteriis)
- Πλάτων – Κρατύλος
- Ερμητικά Κείμενα (Corpus Hermeticum)
