Λιαντίνης: Το μυστικό της Ωραίας Ελένης – Η διαφορά «Ωραίου» και «Υπέροχου»

Η πρόκληση της κινηματογραφικής απεικόνισης

Κάθε φορά που ο κινηματογράφος επιχειρεί να προσεγγίσει το ομηρικό έπος, αναζωπυρώνεται η συζήτηση για το θέμα Λιαντίνης: Το μυστικό της Ωραίας Ελένης και τον τρόπο που η τέχνη ορίζει την απόλυτη ομορφιά. Οι πρόσφατες φήμες και οι συζητήσεις γύρω από πιθανές κινηματογραφικές μεταφορές —από την πανοπλία του Αγαμέμνονα μέχρι την επιλογή των προσώπων— αποδεικνύουν το διαχρονικό ενδιαφέρον μας για τους ήρωες του Τρωικού Πολέμου. Ωστόσο, η επιλογή μιας ηθοποιού για τον ρόλο της Ελένης προκαλεί πάντα τις πιο έντονες αντιδράσεις, καθώς η μορφή της παραμένει χαραγμένη στο συλλογικό ασυνείδητο ως το απόλυτο αισθητικό πρότυπο.

Η αόρατη ομορφιά του Ομήρου

Παρά τη φήμη της, ο Όμηρος αποφεύγει σκόπιμα να περιγράψει λεπτομερώς την εξωτερική εμφάνιση της Ελένης. Χρησιμοποιεί μόνο γενικά επίθετα, όπως «καλλίκομος» για τα ωραία μαλλιά της ή «λευκώλενος» για τα λευκά της χέρια. Αυτή η επιλογή δεν αποτελεί τυχαία παράλειψη. Όπως εξηγούσε ο καθηγητής Δημήτρης Λιαντίνης στους φοιτητές του στο Μαράσλειο Διδασκαλείο, ο ποιητής αρνείται να «φυλακίσει» την ομορφιά σε συγκεκριμένα όρια. Εδώ ακριβώς εντοπίζει ο Λιαντίνης: Το μυστικό της Ωραίας Ελένης, εξηγώντας ότι ο ποιητής αποφεύγει τα δεσμά μιας περιορισμένης περιγραφής για να διατηρήσει το κάλλος της στο επίπεδο του απείρου.

Η απελευθέρωση της φαντασίας

Ο Λιαντίνης υπογραμμίζει ότι ο Όμηρος δεν μας δίνει κανένα φυσιογνωμικό χαρακτηριστικό. Δεν γνωρίζουμε αν η Ελένη ήταν ψηλή, αν είχε γαλανά μάτια ή ποιο ήταν το σχήμα του προσώπου της. Με αυτό το «τέχνασμα», ο ποιητής επιτρέπει στον κάθε αναγνώστη να πλάσει τη δική του Ελένη.. Χρησιμοποιώντας τη δική του φαντασία και αισθητική καλλιέργεια. Ο καθηγητής τόνιζε χαρακτηριστικά ότι, αν ο Όμηρος την περιέγραφε ως ξανθιά, θα απέκλειε όσους γοητεύονται από τις μελαχρινές.. Αφαιρώντας έτσι από την Ελένη το στοιχείο της καθολικής τελειότητας.

Το «Υπέροχο» ως ανώτερη μορφή κάλλους

Πέρα από το «ωραίο», ο Λιαντίνης εισάγει στην ανάλυσή του την έννοια του «υπέροχου». Διακρίνει την απλή ομορφιά από μια ανώτερη, σχεδόν τρομακτική μορφή κάλλους που εμπεριέχει τον κίνδυνο. Χρησιμοποιεί το παράδειγμα του κεραυνού: κάτι το εξαιρετικά όμορφο, που όμως έχει τη δύναμη να σκοτώσει. Με αυτή την οντολογική προσέγγιση, ο Λιαντίνης: Το μυστικό της Ωραίας Ελένης μας προσφέρει το κλειδί για να κατανοήσουμε την Ελένη όχι απλώς ως μια γυναίκα, αλλά ως μια ιδέα που ξεπερνά τον χρόνο και την ανθρώπινη φύση.

Μπορείτε να παρακολουθήσετε ολόκληρο το μάθημα του Δημήτρη Λιαντίνη για την ωραία Ελένη:

Το trailer της Οδύσσειας του Κρίστοφερ Νόλαν: