Εισαγωγή
Μια σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη στο Annay-sous-Lens, στη βόρεια Γαλλία, φέρνει στο φως άγνωστες πτυχές της αγροτικής ζωής, των ταφικών εθίμων και των οδικών δικτύων κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο. Κατά τη διάρκεια προληπτικών ανασκαφών, αρχαιολόγοι του Inrap αποκάλυψαν μια εκτεταμένη γαλλορωμαϊκή νεκρόπολη και έναν εντυπωσιακά διατηρημένο ρωμαϊκό δρόμο.
Προληπτική Ανασκαφή στην Καρδιά της Μεταλλευτικής Λεκάνης
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στη θέση Le bois des mottes, στο Annay-sous-Lens, σε μια περιοχή που ανήκε παλαιότερα στη μεταλλευτική λεκάνη της βόρειας Γαλλίας. Η ανασκαφή εντάχθηκε σε πρόγραμμα οικιστικής ανάπτυξης, σε έκταση περίπου 9.500 τετραγωνικών μέτρων.
Καθώς το έργο απειλούσε να καταστρέψει αρχαιολογικά κατάλοιπα, οι αρμόδιες υπηρεσίες πολιτιστικής κληρονομιάς διέταξαν προληπτική έρευνα το 2022. Τα αποτελέσματα ήταν τόσο σημαντικά ώστε οδήγησαν σε πλήρη ανασκαφή την άνοιξη του 2024, με τη συμμετοχή πέντε αρχαιολόγων, ανάμεσά τους και ειδικού στην ταφική ανθρωπολογία.
Ένα Τοπίο Διαμορφωμένο από Πόλεμο και Βιομηχανία
Συνολικά καταγράφηκαν 263 αρχαιολογικά ευρήματα. Ωστόσο, τα περισσότερα δεν ανήκαν στην αρχαιότητα αλλά στον 20ό αιώνα, αποτυπώνοντας τη βίαιη νεότερη ιστορία της περιοχής.
Πολλοί λάκκοι περιείχαν σύγχρονα υλικά, όπως συρματοπλέγματα, μεταλλικούς πασσάλους, μπάζα και πλαστικά. Τα κατάλοιπα αυτά συνδέονται με τις δύο Παγκόσμιες Πολέμους. Παράλληλα, εντοπίστηκαν μεγάλοι λάκκοι εξόρυξης ιζημάτων στα δυτικά και νότια όρια του χώρου, πιθανότατα σχετιζόμενοι με καμίνια παραγωγής τούβλων που λειτούργησαν έως τα μέσα του 20ού αιώνα.
Αυτές οι παρεμβάσεις αλλοίωσαν έντονα το τοπίο και, σε ορισμένα σημεία, κατέστρεψαν παλαιότερα αρχαιολογικά στρώματα.
Ένας Δομικός Ρωμαϊκός Δρόμος του 1ου Αιώνα μ.Χ.
Παρά τις εκτεταμένες φθορές, οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν εξαιρετικά σημαντικά κατάλοιπα της πρώιμης Ρωμαϊκής περιόδου. Τον 1ο αιώνα μ.Χ. η περιοχή ανήκε στους Ατρεβάτες, ένα γαλατικό φύλο ενσωματωμένο στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα είναι ένας ρωμαϊκός δρόμος μήκους περίπου 155 μέτρων. Ο δρόμος έχει κατεύθυνση βορειοδυτικά–νοτιοανατολικά και είναι κάθετος στον κύριο αρχαίο άξονα που συνέδεε το Lens με το Tournai. Πιθανότατα λειτουργούσε ως δευτερεύουσα οδός, εξυπηρετώντας την επικοινωνία αγροτικών οικισμών με το βασικό ρωμαϊκό οδικό δίκτυο.
Αν και το αρχικό οδόστρωμα δεν διατηρήθηκε, εντοπίστηκαν συμπιεσμένα στρώματα ασβεστόλιθου που χρησιμοποιήθηκαν για την προετοιμασία ή τη συντήρησή του. Τα παρακείμενα χαντάκια, ιδιαίτερα στο βόρειο τμήμα, εμφανίζουν επαναλαμβανόμενες εκσκαφές, στοιχείο που μαρτυρά συστηματική συντήρηση.
Ο δρόμος αυτός προσφέρει σπάνια στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο η ρωμαϊκή υποδομή οργάνωνε τον αγροτικό χώρο στη βόρεια Γαλατία.
Μια Εκτεταμένη και Ασυνήθιστη Γαλλορωμαϊκή Νεκρόπολη
Ανατολικά του δρόμου, στο νοτιοανατολικό τμήμα της ανασκαφής, αποκαλύφθηκε μια νεκρόπολη με 38 ταφικές κατασκευές. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα σύνολα του χώρου.
Οι περισσότερες ταφές, συνολικά 35, είναι δευτερογενείς καύσεις και χρονολογούνται στον 1ο αιώνα μ.Χ. Οι αποτεφρωμένες ανθρώπινες στάχτες τοποθετήθηκαν προσεκτικά σε τετράγωνους λάκκους, συχνά μέσα σε κεραμικά αγγεία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, συνοδεύονταν από προσφορές τροφής.
Επιπλέον, εντοπίστηκαν δύο ταφικές πυρές. Οι επιμήκεις αυτοί λάκκοι φέρουν έντονα ίχνη καύσης, όπως κοκκινισμένα τοιχώματα, στρώματα πλούσια σε κάρβουνο, απανθρακωμένο ξύλο, οστά και θραύσματα κεραμικής. Τα δεδομένα δείχνουν επαναλαμβανόμενη χρήση και τελετουργίες υψηλής θερμοκρασίας.
Η μικρή απόσταση μεταξύ των πυρών και των τάφων θεωρείται ασυνήθιστη, καθώς συνήθως οι πυρές βρίσκονταν μακρύτερα. Το γεγονός αυτό ανοίγει νέα ερωτήματα για τις τοπικές ταφικές πρακτικές.
Μοναχική Ταφή της Ύστερης Ρωμαϊκής Περιόδου
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια μεμονωμένη ταφή, που εντοπίστηκε κοντά στον ρωμαϊκό δρόμο και διαφέρει σαφώς από τις παλαιότερες καύσεις.
Ο νεκρός είχε ταφεί ανάσκελα, μέσα σε μεγάλο ορθογώνιο λάκκο. Η παρουσία σιδερένιων καρφιών υποδηλώνει ξύλινο φέρετρο. Τα κτερίσματα περιλάμβαναν κεραμικά αγγεία, ένα ζευγάρι υποδημάτων και δύο νομίσματα, τοποθετημένα στη γνάθο και κοντά στο γόνατο. Τα στοιχεία αυτά συνδέονται με τυπικά ταφικά έθιμα της Ύστερης Ρωμαϊκής περιόδου.
Τα ευρήματα χρονολογούν την ταφή στον 3ο ή 4ο αιώνα μ.Χ. Παραμένει άγνωστο γιατί το άτομο αυτό ενταφιάστηκε μόνο του, αιώνες μετά την εγκατάλειψη της νεκρόπολης.
Συνεχιζόμενη Έρευνα και Ανοιχτά Ερωτήματα
Η μετα-ανασκαφική μελέτη βρίσκεται σε εξέλιξη και αναμένεται να δώσει απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα. Οι ερευνητές επιδιώκουν να κατανοήσουν καλύτερα τη ρωμαϊκή εγκατάσταση βόρεια του δρόμου, την οργάνωση και τη χρονολογική συνοχή της νεκρόπολης, καθώς και τον λόγο ύπαρξης της απομονωμένης ύστερης ταφής.
Παράλληλα, η σύγκριση με γειτονικούς αρχαιολογικούς χώρους ίσως αποκαλύψει την ύπαρξη ενός δεύτερου, σήμερα χαμένου, οδικού άξονα.
Συμπέρασμα
Οι ανακαλύψεις στο Annay-sous-Lens προσφέρουν μια σπάνια και πολύτιμη εικόνα της καθημερινής ζωής, των υποδομών και των ταφικών εθίμων στη ρωμαϊκή Γαλατία. Ταυτόχρονα, δείχνουν πώς το ίδιο τοπίο μετασχηματίστηκε διαρκώς, από την αρχαιότητα έως τους σύγχρονους πολέμους και τη βιομηχανική εκμετάλλευση.
