Νέα ευρήματα κοντά στη Via Tiburtina φωτίζουν τον ρόλο των προαστίων στην ανάπτυξη της «αιώνιας πόλης»
Στα ανατολικά προάστια της Ρώμης, κοντά στη Via Tiburtina, αρχαιολόγοι έφεραν στο φως ένα εντυπωσιακό αρχαιολογικό σύνολο που περιλαμβάνει έναν αρχαίο δρόμο, δύο μεγάλες δεξαμενές, δύο τάφους της περιόδου της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας και ένα μικρό ιερό, το οποίο πιθανότατα ήταν αφιερωμένο στον Ηρακλή.
Η ανακάλυψη αυτή επιβεβαιώνει, για ακόμη μία φορά, ότι η Ρώμη εξακολουθεί να κρύβει ανεκτίμητους αρχαιολογικούς θησαυρούς, ακόμη και σε περιοχές που μέχρι σήμερα θεωρούνταν περιφερειακές ή δευτερεύουσες.
Τα προάστια ως «αποθετήρια βαθιών μνημών»
Όπως δήλωσε η επικεφαλής της ανασκαφής, Ντανιέλα Πόρο, οι συγκεκριμένοι χώροι αποκαλύπτουν πώς τα μέχρι πρότινος ανεξερεύνητα προάστια συνέβαλαν ουσιαστικά στη σταδιακή επέκταση και οργάνωση της πόλης.
«Τα σύγχρονα προάστια της Ρώμης λειτουργούν ως αποθετήρια βαθιών μνημών», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι αξίζουν συστηματική και εις βάθος αρχαιολογική διερεύνηση.
Παρότι μέχρι στιγμής δεν έχουν εντοπιστεί ίχνη κατοικιών, ο πλούτος των ευρημάτων –όπως το ταφικό συγκρότημα της ελίτ, οι μεγάλες δεξαμενές και το ιερό– ενισχύει την υπόθεση ότι η περιοχή είχε κυρίως ιερό και τελετουργικό χαρακτήρα.
Προληπτική αρχαιολογία και προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς
Οι ανασκαφές ξεκίνησαν το καλοκαίρι του 2022, στο πλαίσιο προληπτικής αρχαιολογίας, καθώς στην περιοχή είχε προγραμματιστεί αστική ανάπτυξη. Στόχος των αρχαιολόγων ήταν η διάσωση και τεκμηρίωση των αρχαιοτήτων πριν από οποιαδήποτε οικοδομική δραστηριότητα.
Η Ντανιέλα Πόρο επισήμανε τη σημασία αυτής της προσέγγισης, τονίζοντας ότι μόνο έτσι μπορεί να διασφαλιστεί η ηθική και υπεύθυνη διαχείριση του παρελθόντος κατά τη διαμόρφωση του μέλλοντος της πόλης.
Ένας δρόμος που οδηγούσε σε νεκροταφείο και ιερό
Υπό την καθοδήγηση του αρχαιολόγου της Ειδικής Εφορείας της Ρώμης, Φαμπρίτσιο Σάντι, η ερευνητική ομάδα αποκάλυψε μια εκτεταμένη έκταση περίπου 2,5 στρεμμάτων. Στο κέντρο της βρέθηκε ένας αρχαίος δρόμος που οδηγούσε σε νεκροταφείο, σε έναν ναό και σε τελετουργικές δεξαμενές.
Τα ευρήματα χρονολογούνται από τον 5ο αιώνα π.Χ. έως τον 1ο αιώνα μ.Χ., ενώ εντοπίστηκαν και μεταγενέστερα στοιχεία που φτάνουν έως τον 2ο και 3ο αιώνα μ.Χ., γεγονός που δείχνει τη μακρόχρονη χρήση της περιοχής.
Ιερό αφιερωμένο στον Ηρακλή;
Ο δρόμος κατέληγε σε ένα μικρό τετράγωνο ιερό (sacellus), διαστάσεων περίπου 4,5 × 5,5 μέτρα. Στο εσωτερικό του, οι αρχαιολόγοι βρήκαν θραύσματα γυναικείων ειδωλίων καθώς και δύο αγαλματίδια από τερακότα που απεικονίζουν βοοειδή.
Λαμβάνοντας υπόψη τη γειτνίαση με τη Via Tiburtina, οι ερευνητές εκτιμούν ότι το ιερό ήταν αφιερωμένο στον Ηρακλή, θεότητα που συνδεόταν συχνά με τα ταξίδια, τους δρόμους και τα όρια της πόλης.
Οι μυστηριώδεις δεξαμενές και ο πιθανός τελετουργικός ρόλος τους
Ανατολικά και νότια του δρόμου εντοπίστηκαν δύο μεγάλες δεξαμενές, με διαστάσεις 21 × 9 μέτρα και 28 × 10 μέτρα αντίστοιχα. Και οι δύο διέθεταν ράμπες πρόσβασης στρωμένες με μεγάλες πέτρες και πλακίδια σκυροδέματος, ενώ η νότια δεξαμενή είχε επιπλέον ράμπα που οδηγούσε απευθείας στον πυθμένα.
Ωστόσο, η απουσία σαφών εισροών και εκροών νερού καθιστά δύσκολη την ακριβή ερμηνεία της χρήσης τους. Σύμφωνα με το Archaeology News, παρόμοια δεξαμενή που βρέθηκε πρόσφατα στη Gabii, περίπου 18 χιλιόμετρα από τη Ρώμη, παρουσιάζει δομικές ομοιότητες, γεγονός που οδηγεί τους αρχαιολόγους στο συμπέρασμα ότι οι δεξαμενές αυτές ίσως είχαν ιερό ή τελετουργικό χαρακτήρα. Εναλλακτικά, ενδέχεται να σχετίζονταν με κάποιο σύστημα διαχείρισης νερού.
Με βάση τα κεραμικά ευρήματα που βρέθηκαν διάσπαρτα στον χώρο, οι ερευνητές εκτιμούν ότι η περιοχή εγκαταλείφθηκε γύρω στον 2ο αιώνα μ.Χ.
Τα προάστια αλλάζουν την ιστορία της Ρώμης
Η νέα αυτή ανακάλυψη αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο των προαστίων στην ανάπτυξη της Ρώμης και αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη λειτουργία της «αιώνιας πόλης».
Πέρα από το ιστορικό της κέντρο, η Ρώμη αποδεικνύεται ένα πολυεπίπεδο μωσαϊκό μνήμης, στο οποίο ακόμη και οι λιγότερο προβεβλημένες περιοχές κρύβουν κρίσιμα κομμάτια της ιστορίας της.
