Η Υπέρβαση του Φόβου και το Μοιραίο Λάθος του Αχιλλέα στον Τρωικό Πόλεμο
Ο φόβος αποτελεί μία από τις ισχυρότερες ανθρώπινες εμπειρίες. Άλλοτε μας προστατεύει και άλλοτε μας περιορίζει. Στην ιστορία του Αχιλλέας στον Τρωικός Πόλεμος βλέπουμε πώς ο φόβος, ο θυμός, η πρόθεση και η πράξη συνδέονται με βαθύτερους ηθικούς και πνευματικούς νόμους.
Ας εξετάσουμε το θέμα βήμα-βήμα.
Οι Δύο Μορφές Φόβου: Ρεαλιστικός και Παράλογος
Πρώτα απ’ όλα, χρειάζεται να διαχωρίσουμε τον φόβο σε δύο βασικές κατηγορίες.
1. Ο ρεαλιστικός φόβος – Μηχανισμός επιβίωσης
Ο ρεαλιστικός φόβος ενεργοποιείται όταν αντιμετωπίζουμε πραγματικό κίνδυνο. Σε μία απειλητική κατάσταση, ο οργανισμός μπαίνει σε κατάσταση «μάχης ή φυγής» (fight or flight). Η αδρεναλίνη αυξάνεται, οι αισθήσεις οξύνονται και το σώμα αντιδρά άμεσα.
Αυτός ο φόβος δεν μας αποδυναμώνει. Αντίθετα, μας προστατεύει και ενισχύει τα αντανακλαστικά μας.
2. Ο παράλογος φόβος – Ψυχικό εμπόδιο
Αντίθετα, οι περισσότεροι φόβοι της καθημερινότητας δεν σχετίζονται με άμεσο κίνδυνο. Ο φόβος της κριτικής, της απόρριψης ή της αποτυχίας πηγάζει από ανασφάλειες και εσωτερικές ελλείψεις.
Όταν κάποιος ζει εγκλωβισμένος σε αυτούς τους φόβους:
- περιορίζει την αυθεντικότητά του,
- αναβάλλει δράσεις,
- χάνει ευκαιρίες εξέλιξης.
Επομένως, η υπέρβαση του φόβου ξεκινά από την αυτογνωσία και τη συνειδητή παρουσία στο «εδώ και τώρα».
Νόμος Δράσης – Αντίδρασης και Ηθική Ευθύνη
Οι αρχαίοι πολιτισμοί αντιλαμβάνονταν ότι κάθε πράξη έχει συνέπειες. Η ιδέα αυτή αποτυπώνεται στον νόμο του «αντιπεπονθότος», δηλαδή στη σχέση δράσης και αντίδρασης.
Ακόμη και στο σύγχρονο δίκαιο, διαχωρίζουμε:
- την πράξη που γίνεται σε συνθήκες πολέμου,
- από την πράξη που γίνεται σε καιρό ειρήνης.
Η πρόθεση παίζει καθοριστικό ρόλο. Η ίδια πράξη δεν έχει πάντα το ίδιο ηθικό βάρος. Οι περιστάσεις, το κίνητρο και το πλαίσιο επηρεάζουν το αποτέλεσμα.
Η Πενθεσίλεια και ο Κεραυνοβόλος Έρωτας
Σύμφωνα με μεταγενέστερους μύθους του Τρωικού κύκλου, η Πενθεσίλεια, βασίλισσα των Αμαζόνων, έφτασε στην Τροία για να βοηθήσει τους Τρώες και να εξιλεωθεί για έναν ακούσιο φόνο.
Στη μάχη συγκρούστηκε με τον Αχιλλέα. Εκείνος τη χτύπησε θανάσιμα. Όταν όμως της αφαίρεσε το κράνος, αντίκρισε το πρόσωπό της και συγκλονίστηκε. Τη στιγμή που εκείνη ξεψυχούσε, ο ήρωας ένιωσε έναν κεραυνοβόλο έρωτα και βαθιά μεταμέλεια.
Το γεγονός αυτό φανερώνει ότι ακόμη και ο ισχυρότερος πολεμιστής δεν μένει ανεπηρέαστος από το συναίσθημα.
Ο Θερσίτης και το Μοιραίο Ξέσπασμα
Δίπλα βρισκόταν ο Θερσίτης, μορφή γνωστή για την προκλητική και ειρωνική του στάση. Βλέποντας τον Αχιλλέα συντετριμμένο, προχώρησε σε μια ακραία πράξη ασέβειας απέναντι στη νεκρή Αμαζόνα.
Τότε ο Αχιλλέας αντέδρασε με οργή και τον σκότωσε.
Εδώ εντοπίζεται το μοιραίο λάθος. Παρότι ο Θερσίτης ενήργησε ανέντιμα, ο φόνος συμμάχου παρέμενε φόνος. Έτσι, ο Αχιλλέας χρειάστηκε να υποβληθεί σε τελετές καθαρμού για να απαλλαγεί από το μίασμα.
Η πράξη του δεν κρίθηκε με βάση μόνο τον θυμό του, αλλά και με βάση τον ηθικό νόμο της εποχής.
Τι Διδάσκει ο Μύθος για τον Φόβο και τον Θάνατο
Η ιστορία αυτή αναδεικνύει τρία βασικά σημεία:
- Ο έλεγχος του θυμού απαιτεί εσωτερική ισορροπία.
- Η πρόθεση καθορίζει το ηθικό βάρος μιας πράξης.
- Ο φόβος του θανάτου δεν πρέπει να παραλύει τη ζωή.
Ο θάνατος, στην αρχαία σκέψη, αποτελούσε φυσικό στάδιο της ύπαρξης. Όπως η γέννηση, έτσι και ο θάνατος εντασσόταν στη φυσική τάξη του κόσμου.
Όταν ο άνθρωπος αποδέχεται αυτή την πραγματικότητα, ζει με μεγαλύτερη ένταση, ελευθερία και αυθεντικότητα.
Συμπέρασμα: Η Υπέρβαση του Φόβου ως Πράξη Συνείδησης
Η υπέρβαση του φόβου δεν σημαίνει απουσία φόβου. Σημαίνει διάκριση. Σημαίνει να αναγνωρίζουμε ποιος φόβος μας προστατεύει και ποιος μας περιορίζει.
Ο μύθος του Αχιλλέα δείχνει ότι ακόμη και οι ισχυρότεροι ήρωες δοκιμάζονται από τα συναισθήματά τους. Η αληθινή δύναμη, όμως, δεν βρίσκεται μόνο στη σωματική υπεροχή, αλλά στη συνειδητή διαχείριση της πρόθεσης, της πράξης και των συνεπειών.
Κάθε δράση φέρει αντίδραση. Κάθε επιλογή διαμορφώνει πορεία.
Και τελικά, η ποιότητα της ζωής μας εξαρτάται από το πόσο συνειδητά επιλέγουμε να ζούμε — χωρίς παράλογους φόβους και με καθαρή πρόθεση.
