Ο Έρως, στην αρχαία ελληνική μυθολογία, δεν ήταν απλώς ο φτερωτός θεός της αγάπης, αλλά μια από τις πιο ισχυρές, αρχέγονες και πολύπλοκες οντότητες. Η μορφή του και η καταγωγή του εξελίχθηκαν δραματικά μέσα στους αιώνες: από μια κοσμική, ασυγκράτητη δύναμη που δημιούργησε το σύμπαν, κατέληξε στην κλασική και ελληνιστική εποχή να απεικονίζεται ως ο φτερωτός τοξότης, γιος της Αφροδίτης.

Ακολουθεί μια πλήρης, δομημένη ανατομία του μύθου του Έρωτα, αντλώντας στοιχεία απευθείας από τις αρχαίες πηγές.

1. Ο Πρωταρχικός και Αρχέγονος Έρως (Η Ησιοδική Παράδοση)

Στην παλαιότερη γραπτή πηγή για τη δημιουργία του κόσμου, τη «Θεογονία» του Ησιόδου (8ος-7ος αι. π.Χ.), ο Έρωτας δεν είχε γονείς. Ήταν ένας Πρωταρχικός Θεός. Εμφανίστηκε αμέσως μετά το Χάος και τη Γαία. Χωρίς τον Έρωτα, που αποτελούσε την κινητήρια δύναμη της έλξης, καμία θεότητα δεν θα μπορούσε να ενωθεί για να γεννήσει τον υπόλοιπο κόσμο. Ο Ησίοδος τον περιγράφει ως ακατανίκητο, ικανό να δαμάσει το μυαλό θεών και ανθρώπων.

Αυτούσιο Αρχαίο Κείμενο (Ησίοδος, Θεογονία, στίχοι 116-120):

«Ἦ τοι μὲν πρώτιστα Χάος γένετ’, αὐτὰρ ἔπειτα Γαῖ’ εὐρύστερνος, πάντων ἕδος ἀσφαλὲς αἰεὶ […] ἠδ’ Ἔρος, ὃς κάλλιστος ἐν ἀθανάτοισι θεοῖσι, λυσιμελής, πάντων τε θεῶν πάντων τ’ ἀνθρώπων δάμναται ἐν στήθεσσι νόον καὶ ἐπίφρονα βουλήν.»

(Απόδοση: Πρώτα απ’ όλα γεννήθηκε το Χάος, και έπειτα η Γαία με τα πλατιά στήθη […] και ο Έρωτας, ο πιο ωραίος ανάμεσα στους αθάνατους θεούς, αυτός που παραλύει τα μέλη [λυσιμελής], και όλων των θεών και των ανθρώπων δαμάζει τον νου και τη λογική μέσα στα στήθη τους.)

2. Ο Κοσμικός Έρωτας: Η Ορφική Παράδοση

Στη μυστικιστική Ορφική παράδοση, ο Έρως ταυτίζεται συχνά με τον Φάνη (αυτόν που φέρνει το φως). Εκκολάφθηκε από το «κοσμικό αυγό» που δημιούργησε ο Χρόνος. Εδώ, ο Έρωτας είναι μια θεότητα με χρυσά φτερά, ανδρόγυνος (διφυής), και είναι ο απόλυτος δημιουργός του σύμπαντος και των θεών.

Αυτούσιο Αρχαίο Κείμενο (Ορφικοί Ύμνοι, Στον Πρωτόγονο, απόσπασμα):

«Πρωτόγονον καλέω διφυῆ, μέγαν, αἰθερόπλαγκτον, ὠογενῆ, χρυσέαισιν ἀγαλλόμενον πτερύγεσσιν…»

(Απόδοση: Επικαλούμαι τον Πρωτόγονο, τον διπλού φύλου, τον μέγα, που περιπλανιέται στον αιθέρα, που γεννήθηκε από το αυγό και αγάλλεται με τα χρυσά του φτερά…)

3. Ο Φτερωτός Γιος της Αφροδίτης (Η Κλασική & Ελληνιστική Εποχή)

Κατά την κλασική εποχή (5ος-4ος αι. π.Χ.) και έπειτα, η γενεαλογία του Έρωτα αλλάζει ριζικά. Θεωρείται πλέον γιος της Αφροδίτης και του Άρη (ή, κατ’ άλλους, του Ερμή).

Εδώ αποκτά την πιο γνωστή του εικονογραφία: ένας νεαρός άνδρας (και αργότερα στην ελληνιστική και ρωμαϊκή τέχνη, ένα μικρό, σκανδαλιάρικο αγόρι) εξοπλισμένος με τόξο και βέλη. Ο μύθος αναφέρει πως διέθετε δύο ειδών βέλη:

• Τα χρυσά βέλη: Προκαλούσαν ακατανίκητο πάθος και έρωτα.
• Τα μολύβδινα βέλη: Προκαλούσαν απέχθεια και άρνηση.

Χαρακτηριστικό είναι το έπος «Αργοναυτικά» του Απολλώνιου του Ρόδιου, όπου η Αφροδίτη παρακαλάει και δωροδοκεί τον μικρό Έρωτα, που παίζει αστραγάλους με τον Γανυμήδη, δίνοντάς του μια λαμπερή σφαίρα, προκειμένου εκείνος να ρίξει το βέλος του στη Μήδεια για να ερωτευτεί τον Ιάσονα.

4. Ο Φιλοσοφικός Έρως: Το «Συμπόσιον» του Πλάτωνα

Ο Έρωτας αποτέλεσε τεράστιο κεφάλαιο για την αρχαία ελληνική φιλοσοφία. Στο «Συμπόσιον» του Πλάτωνα, το κορυφαίο έργο για τη φύση της αγάπης, μαθαίνουμε μέσα από τα λόγια της σοφής ιέρειας Διοτίμας πως ο Έρωτας δεν είναι θεός, αλλά ένας “Μέγας Δαίμων”. Είναι ένας μεσολαβητής μεταξύ θνητών και αθανάτων.

Γεννήθηκε τη μέρα που γιόρταζαν τη γέννηση της Αφροδίτης. Γονείς του είναι ο Πόρος (αφθονία, επινοητικότητα) και η Πενία (φτώχεια, στέρηση). Γι’ αυτό ο Έρωτας είναι πάντα φτωχός, άστεγος και ανυπόδητος (όπως η μητέρα του), αλλά ταυτόχρονα γενναίος, κυνηγός της ομορφιάς και τρομερός φιλόσοφος (όπως ο πατέρας του).

Αυτούσιο Αρχαίο Κείμενο (Πλάτων, Συμπόσιον 203b):

«ὅτε γὰρ ἐγένετο ἡ Ἀφροδίτη, εἱστιῶντο οἱ θεοί, οἵ τε ἄλλοι καὶ ο τῆς Μήτιδος ὑὸς Πόρος. […] ἡ οὖν Πενία ἐπιβουλεύουσα διὰ τὴν αὑτῆς ἀπορίαν παιδίον ποιήσασθαι ἐκ τοῦ Πόρου, κατακλίνεταί τε παρ’ αὐτῷ καὶ ἐκύησε τὸν Ἔρωτα.»

(Απόδοση: Όταν γεννήθηκε η Αφροδίτη, οι θεοί έκαναν συμπόσιο, και μεταξύ τους ήταν ο γιος της Μήτιδας, ο Πόρος. […] Η Πενία, λοιπόν, επειδή ήταν άπορη, σκέφτηκε να αποκτήσει παιδί από τον Πόρο, ξάπλωσε δίπλα του και συνέλαβε τον Έρωτα.)

5. Ο Έρως και η Ψυχή: Το Απόλυτο Αλληγορικό Παραμύθι

Μία από τις πιο διάσημες ιστορίες γύρω από τον Έρωτα γράφτηκε κατά την ύστερη αρχαιότητα από τον Απουλήιο (στο έργο «Χρυσούς Όνος» ή «Μεταμορφώσεις»). Είναι ο μύθος του Έρωτα και της Ψυχής.

Ο Έρωτας στέλνεται από τη ζηλόφθονη μητέρα του, την Αφροδίτη, για να κάνει την πανέμορφη θνητή Ψυχή να ερωτευτεί το πιο άσχημο τέρας. Αντ’ αυτού, ο Έρωτας γλιστράει, τρυπιέται από το δικό του βέλος και την ερωτεύεται ο ίδιος παράφορα. Η ιστορία περιγράφει τις απίστευτες δοκιμασίες που περνάει η Ψυχή για να ξαναβρεί τον αγαπημένο της, τον οποίο είχε προδώσει θέλοντας να δει το πρόσωπό του (καθώς εκείνος την επισκεπτόταν μόνο στο σκοτάδι). Στο τέλος, ο Δίας λυπάται την Ψυχή, της δίνει αμβροσία κάνοντάς την αθάνατη, και ο μύθος κλείνει με τον γάμο τους. Το παιδί που αποκτούν ονομάζεται Ηδονή. Πρόκειται για την απόλυτη αλληγορία της ανθρώπινης ψυχής που, μέσα από τον πόνο και τις δοκιμασίες, κερδίζει την αιώνια αγάπη.

6. Ο Έρωτας στη Λυρική Ποίηση: Το «Γλυκόπικρο Ερπετό» της Σαπφούς

Πριν φτάσουμε στον Πλάτωνα, η μεγάλη ποιήτρια της αρχαιότητας, η Σαπφώ (6ος αι. π.Χ.), έδωσε τον πιο διάσημο, ίσως, και διαχρονικό ορισμό του Έρωτα, εστιάζοντας όχι στην κοσμική του δύναμη, αλλά στο πώς τον βιώνει ο άνθρωπος σωματικά και ψυχολογικά. Είναι η πρώτη που τον περιγράφει ως κάτι ταυτόχρονα καλό και κακό.

Αυτούσιο Αρχαίο Κείμενο (Σαπφώ, Απόσπασμα 130):

«Ἔρος δηὖτέ μ’ ὀ λυσιμέλης δόνει, γλυκύπικρον ἀμάχανον ὄρπετον.»

(Απόδοση: Ο Έρωτας πάλι, που παραλύει τα μέλη, με συγκλονίζει, αυτό το γλυκόπικρο, ακατανίκητο πλάσμα/ερπετό.)

7. Η Πολλαπλότητα του Έρωτα: Οι «Έρωτες»

Στην ύστερη κλασική και ελληνιστική εποχή, ο Έρωτας παύει να είναι μονάδα και σπάει στον πληθυντικό: γίνονται οι Έρωτες. Πρόκειται για μια ομάδα φτερωτών θεοτήτων που συνοδεύουν την Αφροδίτη και αντιπροσωπεύουν τις διαφορετικές πτυχές του πάθους. Οι βασικότεροι αδελφοί του Έρωτα είναι:

• Ο Ίμερος: Η ανεξέλεγκτη, άμεση και σωματική επιθυμία.
• Ο Πόθος: Η λαχτάρα για κάτι που λείπει, που είναι μακριά ή που είναι ανέφικτο.
• Ο Αντέρως: Ο θεός του αμοιβαίου έρωτα, αλλά και ο εκδικητής αυτών που περιφρονούν την αγάπη και δεν ανταποκρίνονται στα συναισθήματα των άλλων.

8. Η Πραγματική Λατρεία: Το Ιερό στις Θεσπιές

Μπορεί στους μύθους να πρωταγωνιστούσε παντού, αλλά στην αρχαία Ελλάδα ο Έρωτας δεν είχε πολλούς δικούς του ναούς (συνήθως λατρευόταν μαζί με την Αφροδίτη). Η μεγαλύτερη εξαίρεση ήταν η πόλη Θεσπιές στη Βοιωτία. Εκεί, το κέντρο της λατρείας του δεν ήταν κάποιο περίτεχνο άγαλμα με φτερά και τόξα, αλλά ένας αργός λίθος (μια ακατέργαστη, φυσική πέτρα), απομεινάρι της πανάρχαιας, αρχέγονης λατρείας του. Οι Θεσπιείς διοργάνωναν προς τιμήν του τα «Ερωτίδεια», μια λαμπρή γιορτή με αθλητικούς και μουσικούς αγώνες που γινόταν κάθε τέσσερα χρόνια.

Συμπέρασμα

Από την αόρατη, αδυσώπητη κοσμική δύναμη του Ησιόδου που συνέδεε τα στοιχεία της φύσης, μέχρι τον μικρό φτερωτό τοξότη και τον φιλοσοφικό Δαίμονα του Πλάτωνα, ο Έρως υπήρξε το απόλυτο σύμβολο της ανθρώπινης λαχτάρας για ολοκλήρωση. Είναι η δύναμη που γεφυρώνει το κενό ανάμεσα στους ανθρώπους, αλλά και ανάμεσα στον άνθρωπο και το θείο.

Το άρθρο Ποιος ήταν ο Θεός Έρως; Από την Κοσμογονία έως την Αφροδίτη εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Αρχαία Ελληνικά κύρια ονόματα (από τα ρήματα: αγαπώ, φιλώ(=αγαπώ) και τα ονόματα: Έρως, Ίμερος, Πόθος) όπως:

Από το ρήμα «Φιλώ» / Φιλία (Φιλο- & -φιλος): Δημόφιλος, Δίφιλος, Θεοφιλίς, Πάμφιλος, Φιλώτας, Φίλα, Φιλαινίς, Φιλαίος, Φιλάων, Φιλέας, Φιλήμων, Φιλήσιος, Φιλήτας, Φιλητάς, Φιλιάδης, Φιλίνος, Φιλίσκος, Φίλιστος, Φιλίστα, Φιλοίτιος, Φιλώνδας, Φιλωνίδης, Φιλοστόργιος, Φιλουμενός, Φίλων, Φιλώ, Φιλωνίς, Φιλωτέρα, Φιλωτερίς, Φιλέταιρος, Φιλόξενος, Φιλοξένη, Φιλόλαος, Φιλόδημος, Φιλάμενος, Φιλασίας, Φιλοίτας, Φιλώνα, κλπ.

Από το ρήμα «Αγαπώ»: Αγαπήνωρ, Αγαπαίος.

Προερχόμενος από το ρήμα «Έρως» (Ερα-): Ερασίνος, Ερασινίδης, Ερασίκλεια, Ερατοκλείδης, Έρατος, Ερατοσθένης, Ερασίξενος, Ερατώ.

Από το όνομα «Ίμερος»: Ιμεραίος, Ιμέριος.

Από το όνομα «Πόθος»: Ποθεινή.

(σημείωση: είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι σε καμία άλλη γλώσσα δεν υπάρχουν τόσα κύρια ονόματα που να φέρουν μέσα τους την έννοια της Αγάπης όσο στην αρχαία ελληνική. Στη νέα ελληνική γλώσσα για παράδειγμα, υπάρχουν μόνο δύο: Αγάπη, Αγαπητός. Εξίσου πενιχρά αποτελέσματα δίνει η αναζήτηση τέτοιων ονομάτων στην Αγγλική γλώσσα, τη Γερμανική, την Γαλλική κλπ.)

Αντίστοιχα, υπήρχαν επίθετα. Πχ. Πτολεμαίος ο Φιλάδελφος, Κλεοπάτρα η Φιλοπάτωρ, Φιλόπαππος, κλπ. (Η χρήση επιθέτων καθιερώθηκε κατά την Ελληνιστική εποχή. Ως τότε αντί επιθέτου λεγόταν μετά το όνομα, το όνομα του πατέρα στην γενική πτώση, η της μητέρας (σε παλαιότερους χρόνους, αλλά και σε πιο πρόσφατους, σε περιοχές όπως πχ. οι Επιζεφύριοι Λοκροί, αλλά και η ανατολική μητροπολιτική (κυρίως) Λοκρίδα). Και βέβαια υπήρχαν πολλά ονόματα τα οποία προυποθέτουν Αγάπη. Για παράδειγμα: Επίκουρος (βοηθός), κλπ.

Ονόματα Πόλεων που Φέρουν την Έννοια της Αγάπης

Ονόματα αρχαίων Ελληνικών πόλεων η τοπωνύμια που φέρουν την έννοια της Αγάπης (από το ρήμα: φιλώ = αγαπώ):

• Φίλα ( Πόλη της Πιερίας την οποία έκτισε ο Δημήτριος προς τιμήν της μητέρας του).
• Φιλαδέλφεια (η Φιλαδελφία) (Πόλη της Μικράς Ασίας στις όχθες του Καλυκάδνου ποταμού).
• Φιλαίδαι (οι) (Δήμος της Αττικής, της αιγηίδας φυλής. Κάτοικος: Φιλαίδης).
• Φιλανόριον (Χωριό της Αργολίδας).
• Φιλέας (η Φιλέης) (Χωριό της Θράκης).
• Φίλιος (νήσος) (νησί του Αιγαίου).
• Φίλαρος (ποταμός στη Βοιωτία).
• Φιλύρα (όνομα πηγής που αναφέρει ο Καλλίμαχος στον: Ύμνο εις Δία).

Η Στιγμή της Ιεροπραξίας είναι Ένωση με τους Θεούς

Η στιγμή της ιεροπραξίας είναι η ίδια η πραγμάτωση της Αγάπης. Και την στιγμή αυτή της ενώσεως με τους θεούς εν μέσω Αγάπης, επιθυμεί κανείς να την μοιραστεί και να την βιώσει μαζί με άλλους συνανθρώπους του. (Για αυτό έχουμε τις δημοτελείς εορτές, τις κοινές ιερουργίες).

Ελευσίνια Μυστήρια

• “Τα συνέχοντα το ανθρώπειον γένος αγιώτατα μυστήρια” — Άλδος Πραιτεξτάτος
• “Ο Ουαλεντινιανός αφ εστίας ώσπερ αρξάμενος τας νυκτερινάς εκώλυσε θυσίας επιτελείσθαι… Επεί δε ο Πραιτεξτάτος ο της Ελλάδος την ανθύπατον έχων αρχήν, ανήρ εν πάσαις διαπρέπων ταις αρεταίς, «τούτον» έφη «τον νόμον αβίωτον τοις Έλλησι καταστήσειν τον βίον, ει μέλλοιεν κωλύεσθαι τα συνέχοντα το ανθρώπειον γένος αγιώτατα μυστήρια κατά θεσμόν εκτελείν», επέτρεψεν αργούντος του νόμου πράττεσθαι πάντα τα εξ αρχής πάτρια.” — (Ζώσιμος ο Ιστορικός, 5ος αι. μ.χ.)

Η συνειδητοποίηση ότι οι άνθρωποι έχουν κοινή καταγωγή και κοινό προορισμό, προκαλεί ένωση και φιλότητα μεταξύ των ανθρώπων. Τα Ελευσίνεια μυστήρια δίδασκαν τη συνοχή, την ενότητα του ανθρώπινου γένους, την κοινή καταγωγή και τον κοινό προορισμό των ανθρώπων.

Παραδείγματα Αγάπης στην Ελληνική Μυθολογία

Πάρα πολλά παραδείγματα έντονης αγάπης υπάρχουν στην Ελληνική Μυθολογία και Ιστορία. Να αναφέρουμε μερικά από αυτά:

Συζυγική & Ρομαντική Αγάπη

• Ο Ορφέας και η Ευρυδίκη ( Ο Ορφεύς κατέβηκε στον Άδη για να βρει την Ευρυδίκη).
• Η Άλκηστη και ο Άδμητος ( Η Άλκηστις θέλησε να πεθάνει στην θέση του Άδμητου).
• Ο Οδυσσέας που από την υπερβολική Αγάπη για την γυναίκα του, Πηνελόπη, αρνήθηκε την αθανασία που του προσέφερε η Καλυψώ αν έμενε κοντά της.

Αληθινή Φιλία & Αδελφική Στοργή

• Ο Δάμων και ο Φιντίας (όταν επρόκειτο να θανατωθεί ο ένας, ο άλλος τον αντικατέστησε όπως είχε ζητήσει για μία ολόκληρη ημέρα. Η συμφωνία ήταν ότι αν δεν γυρνούσε, θα θανατώνονταν ο φίλος του που οικειοθελώς τον αντικατέστησε).
• Η Βασιλώ που αυτοκτόνησε όταν πέθανε ο αδελφός της Μελάνιππος. Δεν άντεχε να ζει χωρίς τον αγαπημένο της αδελφό. (Καλλιμάχου επιγράμματα).

Πατρική Αγάπη

• Ο Αιγέας ( Ο Αιγέας αυτοκτόνησε όταν νόμισε ότι είχε πεθάνει ο γιος του Θησέας. Το Αιγαίο πέλαγος πήρε το όνομά του από αυτή την έκφραση πατρικής Αγάπης).

Φιλοπατρία (Αγάπη για την Πατρίδα)

• Ο Κόδρος, τελευταίος βασιλιάς της Αθήνας, ο οποίος όταν έμαθε ότι ο χρησμός έλεγε ότι θα νικήσει η πόλη της οποίας ο βασιλιάς θα σκοτωθεί πρώτος, πήγε οικειοθελώς στις τάξεις των εχθρών και σκοτώθηκε.
• Οι Κορίνθιοι όταν κατελήφθη η πόλη τους από τους Ρωμαίους, λόγω της μεγάλης αγάπης για την πόλη τους, αυτοκτόνησαν σε μεγάλους αριθμούς γιατί δεν μπορούσαν να αντέξουν την πόλη τους κατακτημένη.

Αγάπη προς το Θείο & την Αρετή

• Ο Κλεόμβροτος από την Αμβρακία ο οποίος αυτοκτόνησε πηδώντας από τα τείχη της πόλης για να βρεθεί πιο κοντά στους θεούς και στους ενάρετους ανθρώπους. Είχε μόλις διαβάσει ένα σύγγραμμα του Πλάτωνα το οποίο μιλούσε για την αθανασία της ψυχής. Τα τελευταία του λόγια ήταν: «Ήλιε, χαίρε». (Καλλιμάχου επιγράμματα).
• Σύμφωνα με χρησμό του μαντείου των Δελφών, ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος του κόσμου, ήταν ο Αγλαός από την Ψωφίδα της Αρκαδίας, ο οποίος είχε ένα μικρό χωράφι στο ύπαιθρο, και το καλλιεργούσε, και από την μεγάλη του αγάπη για τους Θεούς, αφιέρωνε σ αυτούς ένα τμήμα από τη σοδειά του.

Αγάπη για την Τέχνη & τον Εαυτό

• Ο Πυγμαλίων ( Ήταν γλύπτης και αγάπησε υπερβολικά ένα γλυπτό του. Για αυτό, η υπερβολική αγάπη για ένα έργο τέχνης, ονομάζεται: «Πυγμαλιωνισμός» ).
• Ο Νάρκισσος, ο οποίος αγάπησε τόσο έντονα τον εαυτό του, που καθρεφτιζόταν συνεχώς σε ένα ποτάμι.(Η Αγάπη για τον εαυτό μας είναι καλώς εννοούμενη, και προυπόθεση για να αγαπήσουμε τους άλλους ανθρώπους. Δεν έχει καμμία σχέση με τον κακώς εννοούμενο και βλαπτικό προς τους άλλους εγωισμό).

Πληρότητα

Σε καμμία άλλη θρησκεία η έννοια της Αγάπης δεν είναι τόσο ακέραια, τόσο ολοκληρωμένη, τόσο πλήρης όσο στην Ελληνική Θρησκεία.

Η Τέχνη είναι Φιλάνθρωπη – Η Αρμονία και η Πλαστικότητα στην Ελληνική Τέχνη Εκφράζει τη Φιλότητα

• «και πέμπουσι πρεσβευτήν Αριστόδημον τον υποκριτήν…δια την γνώσιν και φιλανθρωπία της τέχνης» — Αισχίνης (Περί της παραπρεσβείας).
• “Μία ψυχή δεν μπορεί να δει το Ωραίο, αν δεν έχει πρώτα γίνει ωραία η ίδια”. — Πλωτίνος
• «Αρμονία είναι ένωση πολυσύνθετων πραγμάτων και ομοφωνία αυτών που διαφωνούν» — Φιλόλαος.
• «Αρμονίη αφανής φανερής κρείττων» Η αφανής αρμονία είναι ανώτερη από τη φανερή. — Ηράκλειτος.
• «..Ο τεχνίτης τοποθετεί το καθένα σε κάποια τάξη και κάνει το ένα στο άλλο να προσαρμόζεται και να ταιριάζει, μέχρι που να οργανώσει και να τακτοποιήσει το όλο έργο» — Πλάτων. (Το έργο κάθε τεχνίτη και καλλιτέχνη, είναι η συμφωνία και συναλληλία των πλαστικών στοιχείων, η αρμονία τους σε αφηρημένο επίπεδο, κάτι που αποτελεί την μεταφορά και προβολή της αγάπης στο αφηρημένο επίπεδο. Γιατί η Αγάπη είναι συμφωνία, συναλληλία).

Η Αρμονία ως Μεταφορά της Αγάπης

Η ίδια η συμφωνία του ρυθμού, η αρμονία σχημάτων, χρωμάτων, γλυπτικών μορφών κλπ στην αρχαία Ελληνική τέχνη είναι η μεταφορά της Αγάπης στα εικαστικά στοιχεία. Γιατί η Αγάπη είναι άρμοσις, συναλληλία, συμφωνία, ενότητα.

Το Θερμό Ψυχικό Κέντρο του Έλληνα Καλλιτέχνη

Η βάση για την καλλιτεχνική έκφραση και την δημιουργία, είναι πάντα ένα θερμό ψυχικό κέντρο, μια θερμή ψυχή, ένα περίσσευμα ψυχής, η Αγάπη για τον κόσμο, η μέθεξη, η συμμετοχή στον κόσμο, το να εντρυφεί κανείς στο είναι. Και όλο αυτό το πλούσιο ψυχικό δεδομένο Αγάπης, είναι αυτό που έκανε τους Έλληνες τον κατ εξοχήν καλλιτέχνη λαό της ιστορίας. Η καλλιτεχνική δημιουργικότητα έχει ως βάση τον Έρωτα προς το παν, κάτι που έχουν δηλώσει κατ’επανάληψη καλλιτέχνες και διανοιούμενοι σε διάφορες εποχές.

Η Ένταση προς το Ιδεώδες

Η ένταση προς το ιδεώδες που παρουσιάζει η Ελληνική τέχνη είναι το ίδιο με την ένταση προς τον Εν, το Αγαθόν μέσω φιλότητας. Όπως μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο δημιουργήθηκε το “θέατρο του παραλόγου” γιατί τέτοιες σκεπτομορφές παρήγαγε η εποχή εκείνη, έτσι και η Ελλάς παρουσίασε την Αρμονία, τη Φιλότητα, την Ένωση, τη συμφωνία, το Ιδεώδες στην Τέχνη ως οπτική και πρόταση ζωής και σκέπτεσθαι.

Η Τετραχρωμία της Αγάπης

Η Πολυγνώτεια τετραχρωμία, η οποία χρησιμοποιήθηκε σε μεγάλο βαθμό στην αρχαία Ελληνική ζωγραφική, έχει δίκαια αποκληθεί και «τετραχρωμία της Αγάπης», γιατί είναι το χρωματικό αντίστοιχο της ενότητας, της συνέχειας, της συμφωνίας, της συνοχής.

Η Προοπτική και η Απτότητα στον Χώρο

Στην προοπτική ματιά προς τον χώρο γύρω τους, λόγω της Αγάπης τους προς όλα αυτά που σφαιρικά, προοπτικά τους περιέβαλλαν, οφείλεται και η προοπτική στα έργα τέχνης των Ελλήνων: Η προοπτική των ναών, των κούρων (των γλυπτών), η προοπτική αναδίπλωση και πληρότητα των σχημάτων των αγγείων, κλπ. Η καθολικότητα, πληρότητα της Αγάπης προς το χώρο (γύρω μας) δημιουργεί την προοπτική στις διαφορετικές εκφάνσεις της Ελληνικής τέχνης. Η απτότητα των γλυπτών και των ναών οφείλεται ακριβώς στην τόσο ευαίσθητη εκδήλωση της Αγάπης προς τα πάντα.

Συμπαντική Ενότητα – Η Ελληνική (Πολυγνώτεια) Τετραχρωμία

Η Ελληνική (Πολυγνώτεια) Τετραχρωμία στη Φύση και την Τέχνη

Η Ελληνική τετραχρωμία, χρησιμοποιήθηκε σε μεγάλο βαθμό στην αρχαία Ελληνική ζωγραφική, και έχει δίκαια αποκληθεί και «τετραχρωμία της Αγάπης», γιατί είναι το χρωματικό αντίστοιχο της ενότητας, της συνέχειας, της συμφωνίας, της συνοχής. Μάλιστα είναι η μόνη αρμονική χρωμάτων που έχει φυσική επαλήθευση, μια και συναντάται κατ’ εξοχήν στην φύση. Ο Πλάτωνας δε, αναφέρει ότι αν ζωγραφίζοντας κανείς ένα πρόσωπο δεν χρησιμοποιήσει τα παράγωγα αυτής της τετραχρωμίας, αλλά κάποια άλλα, θα χάσει την φυσική χροιά του ανθρώπινου προσώπου. Πρόκειται για την αναλυτική χρήση των χρωμάτων με τα οποία δουλεύει η φύση ως επί το πλείστον στο υλικό της μέρος. Τα καθαρά και έντονα χρώματα πχ κόκκινο, κίτρινο, μπλε κλπ, υπάρχουν στο υλικό μέρος της φύσης σε αναλογία μικρότερη του 1/1000. Η ζωγραφική όφειλε να μιμείται τον χρωματικό τρόπο της φύσης. Πρόκειται για την περίφημη «Ελληνική Τετραχρωμία» ή «Πολυγνώτεια τετραχρωμία».

Τα Βασικά Χρώματα της Τετραχρωμίας

Τα χρώματα αυτά είναι:

• το άσπρο,
• το μαύρο,
• το κεραμμυδί (χοντροκόκκινο),
• η ώχρα

και όλα τα παράγωγά τους (το γκρι, το καφέ, το πράσινο, το κίτρινο, το πορτοκαλί, το ροζ, κλπ.). Σε αυτά τα 4 γαιώδη χρώματα οι Έλληνες πρόσθεσαν και ένα 5ο, το κυανό, το χρώμα του ουρανού και όλες τις αναμείξεις του με τα υπόλοιπα 4 χρώματα.

Ο Πολύγνωτος και η Αίσθηση της Συμπαντικής Ενότητας

Η χρήση των χρωμάτων αυτών χαρακτηρίζει ολόκληρη την αρχαία Ελληνική ζωγραφική (Αρχαϊκή, Κλασική, Ελληνιστική, κλπ). Ο ζωγράφος Πολύγνωτος από τη Θάσο, που έζησε στα μέσα του 5ου αιώνα π.Χ.. και εργάστηκε για πολλά χρόνια στην Αθήνα, προσέφερε στην μεγαλύτερη ανάλυση των χρωμάτων αυτών, δηλαδή στην παραγωγή περισσότερων χρωματικών διαβαθμίσεων πάνω σε αυτή την χρωματική κλίμακα, την οποία ακολούθησαν και όλοι οι κατοπινοί ζωγράφοι.

Τα χρώματα αυτά, αποδίδουν την αίσθηση της συνέχειας και της ενότητας της συμφωνίας και της συνοχής και γι’ αυτό αποτελούν την αναγωγή στο Εν, στην συμπαντική ενότητα (το Εν ταυτίζεται με τον Δία, τον Θεό, τον Νου, την Ειμαρμένη, αλλά και με πολλά άλλα ονόματα επονομάζεται αυτή η ανώτατη θεότητα του παντός όπως μας λέει ο Ζήνων ο Κιτιεύς).

Η Τετραχρωμία της Αγάπης και η Φιλοσοφική της Θεμελίωση

Δίκαια λοιπόν έχει αποκληθεί και «τετραχρωμία της Αγάπης» (καθώς η Αγάπη είναι η αναγωγή προς την μία των πάντων αρχή, η ένωση με το παν, με το Εν). Πολλοί Έλληνες μίλησαν γι’ αυτό. Παραθέτουμε εδώ ένα κείμενο του Ολυμπιόδωρου που αναφέρει το γεγονός ότι για το ίδιο θέμα μίλησαν οι Πυθαγόρειοι, ο Εμπεδοκλής και ο Πλάτων.

«Η δε φιλία, ως οι σοφοί φασίν [ό εστιν οι Πυθαγόρειοι και ο Εμπεδοκλής φάσκων την φιλίαν ενούν τον Σφαίρον], ενοποιός εστιν. Η γάρ φιλία προς τη μιά των πάντων εστίν αρχή, ει δε γε εκεί ένωσις πανταχού και ουδαμού διάκρισις. …. γήν γάρ και ουρανόν και πάντα τον κόσμον η φιλία συνέχει ενοποιός ούσα». — (Ολυμπιόδωρος, σχόλια στον Γοργία του Πλάτωνος)…η Αγάπη είναι η αναγωγή προς την μία των πάντων αρχή..

Η Ίδρυση των Πανελληνίων Αγώνων για Συναδέλφωση – Εκεχειρία

Η ίδρυση των πανελληνίων αθλητικών αγώνων, (Ολύμπια, Πύθια, Νέμεα, Ίσθμια, Λύκαια κλπ), είχε ακριβώς το ίδιο νόημα να προκαλέσει την αλληλεγγύη, την αγάπη και την συναδέλφωση μέσω της κοινής προσπάθειας σε έναν ιερό αγώνα που τελούνταν πάντοτε μέσα στους ιερούς χώρους, με την επίκληση των θεών. (Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι οι Ολυμπιακοί αγώνες, οι μεγαλύτεροι σε σημασία αγώνες, ξεκίνησαν με την ρήση του Δελφικού Απόλλωνα στο ερώτημα που είχε τεθεί για το πώς θα εκλείψει το μίσος και ο πόλεμος ανάμεσα στους ανθρώπους. Και η απάντηση ήταν: Να συστήσετε αθλητικούς αγώνες). Και ο θεσμός της εκεχειρίας συμπλήρωνε την αγαθοποιό επενέργεια των Κοινών Αγώνων.

Η Ίδρυση των Αμφικτυονιών και των Κοινών

Οι Αμφικτυονίες και τα Κοινά είναι θρησκευτικοί θεσμοί που στόχο έχουν να εμπεδώσουν σχέση Αγάπης και συναδέλφωσης ανάμεσα στις συμμετέχουσες πόλεις. Είχαν πάντα ένα ιερό τέμενος ως θρησκευτικό τους κέντρο. (πχ Δελφοί, Πανιώνιο κλπ).

Οι Ήρωες ως Απάρνηση του Εαυτού προς Χάριν των Ανθρώπων

Μάρτυρες – Οι Ήρωες του Ελληνισμού έθεσαν σε κίνδυνο τη ζωή τους, και συχνά πρόσφεραν τη ζωή τους για το καλό των συνανθρώπων τους.

• «και, νη Δία, ούτω φιλανθρώπως προς ημάς έχεις, ως ξυγκινδυνεύειν» — Φιλόστρατος (Τα ες τον Τυανέα Απολλώνιον, 7,19,6).
• “..πάντων ὅσα τις εἴποι μέγιστα κατ’ ἀνθρώπους ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ παρασχόμενοι σύμβολα εὐσεβείας, καρτερίας, φρονήσεως, φιλανθρωπίας, μεγαλοψυχίας…” — Αριστείδης Aelius ARISTIDES, Παναθηναϊκός. {0284.013}

Οι βασιλείς της εποχής (Κόδρος, Λεωνίδας, Αλέξανδρος, κλπ) πήγαιναν στη μάχη στην πρώτη γραμμή, για να προσφέρουν θυσία τον εαυτόν τους στο σύνολο. Δεν απειχαν από τους πολέμους υπεράσπισης της πατρίδας τους δίνοντας εντολές από την ασφάλεια του παλατιού όπως γίνεται σήμερα. Έτσι δικαιολογούσαν και τη θεία καταγωγή τους, ότι είναι θείο η θυσία για το κοινό καλό.

Συμπεράσματα – Φράσεις Περιεκτικές

• Ο Ελληνισμός είναι η έντονη Αγάπη προς τον κόσμο, προς το παν. Ο Ελληνικός κόσμος είναι ένας κόσμος στον οποίο το κύριο στοιχείο είναι η Αγάπη. Ένας κόσμος έντονης Αγάπης.
• Αυτό είναι το Αφήγημα του Ελληνισμού: Να βλέπουμε τον κόσμο και τον άνθρωπο μεσα από το πρίσμα της Αγάπης και όχι μέσα από άσχημα αφγηγήματα. Είναι μια θετική και πλήρης αγάπης-ερωτική πρόσληψη του κόσμου.
• Η Αγάπη είναι ο βιότοπος του Ελληνισμού και ο καθολικώς προσδιοριστικός όρος του ελληνικού πολιτισμού.
• Οι Έλληνες είναι ο λαός της Αγάπης
• Η Αγάπη είναι η θεωρεία και η πράξη του Ελληνισμού
• Αυτή είναι η τελειότητα και η πληρότητα του νοός για έναν Έλληνα: Η Αγάπη για οτιδήποτε τον περιβάλλει.
• Αυτό είναι πνευματικά ο Ελληνισμός: Η Αγάπη για όλες τις ορατές μορφές του κόσμου ετούτου. (Και όσες δεν είναι ορατές, καθότι: «η φύσις κρύπτεσθαι φιλεί»).
• Άπειρη Αγάπη για όλες τις μορφές που ήρθαν στην ύπαρξη, και τελούν στην ύπαρξη. Και μια συμπόνοια για τον χαμό όλων των μορφών, που είναι εν ζωή. Και το χορτάρι πεθαίνει, και το ζώο πεθαίνει, και ο άνθρωπος. Τι άλλο λοιπόν από το να αγαπήσει ο άνθρωπος με την σύντομη ζωή του όλες τις μορφές του κόσμου που επίσης έχουν κι αυτές σύντομη ζωή;
• Αυτό είναι Ελληνισμός: Το δέσιμο του ανθρώπου με τον χώρο γύρω του, το να πλημμυρίζει κανείς με συναισθήματα Αγάπης για οτιδήποτε τον περιβάλλει.
• Η Αγάπη είναι η ίδια η όραση του Έλληνα.
• Η Ελληνική Αγάπη, είναι αγνή, πηγαία, ανιδιοτελής, δεν περιμένει ανταπόδοση, ακατάπαυστη, απευθύνεται σε όλους τους ανθρώπους.
• Οι Έλληνες, ως λαός, είναι δοτικοί στα συναισθήματά τους.
• Η γνώση του κόσμου, η Αγάπη για αυτόν σε εξημερώνει. Όχι η άγνοιά του. Αυτή είναι η Ελληνική άποψη.

Το Απαράμιλλο Μεγαλείο της Ελληνικής Αγάπης: Από τον Κοσμογονικό Έρωτα έως την Αληθινή Θυσία

Ο Ελληνισμός είναι η έντονη Αγάπη προς τον κόσμο, προς το παν.

Ο Έρως ως Συμπαντική και Κοσμογονική Δύναμη

Στην ελληνική παράδοση, ο ΕΡΩΣ ( =ΑΓΑΠΗ , κάθε είδους Αγάπη )(Έρως Αρετής , Έρως γης ,Έρως θαλάσσης , Έρως επιστήμης , Έρως μητρός , Έρως τέχνης , Έρως γυναικός κλπ) είναι η πρωτίστη και συνεχής αιτία της κοσμογονίας και της κοσμοποιοίας(Τόσο στην Ορφική, όσο και στην Ησιόδεια κοσμογονία) . Είναι έννοια αφηρημένη , πολυσυλλεκτική , είναι το σύνολο της συμπαντικής Αγάπης , Αγάπη προς το σύνολο του εκδηλωμένου κόσμου, προς τον άνθρωπο, προς το φυτό, το ζώο, την πέτρα, το ποτάμι, προς κάθε μορφή, προς μία έννοια, προς μία κατάσταση, προς ένα πράγμα, προς τα πάντα,από την πρωτογενή ύλη μέχρι τους Θεούς.Είναι η ελκτική και συνεκτική δύναμη που συγκρατεί την ύλη και δημιουργεί, διατυπώνει κάθε μορφολογία.Είναι ο αρχαιότερος των εγκοσμίων Θεών και υπεύθυνος για κάθε δημιουργία.Η ενέργειά του υπάρχει σε όλους τους Θεούς αλλά και σε όλους τους ανθρώπους,ζώα,φυτά κλπ,σε όλη την υλική εκδήλωση, διακατέχει το παν, πληρεί τον κόσμο.

Η Προτεραιότητα του Έρωτα έναντι των άλλων Θεοτήτων

Είναι ενδεικτικό ότι άλλες θεότητες – προσωποποιημένες στο θείο επίπεδο έννοιες όπως η Αρετή, η Αρμονία, η Ευνομία, η Μνημοσύνη, η Πειθώ κλπ βρίσκονται στο γενεαλογικό δέντρο της θεογονίας σε κατοπινά στάδια και γενεές. Αυτό το γεγονός καταδεικνύει την τεράστια σημασία και έμφαση που έχει ο Έρωτας (=Αγάπη) στην Ελληνική θρησκεία καθώς βρίσκεται στην αρχή της κοσμογονίας και θεογονίας ως το πρώτιστο και μοναδικό στοιχείο κοσμοποιοίας στο σύμπαν ενώ ταυτόχρονα είναι η ελκτική δύναμη που συγκρατεί την ύλη στο μεγάκοσμο (πλανητικά συστήματα) και τον μικρόκοσμο (υποδιαιρέσεις της ύλης). Και όπως προαναφέραμε, όχι μόνο συγκρατεί την ύλη αλλά επίσης την κινητοποιεί δημιουργώντας συμπλέγματα και μορφές περισσότερο η λιγότερο εξελιγμένες.Δημιουργεί έτσι όλες τις μορφές του αισθητού κόσμου αλλά και του νοητού καθώς ο κόσμος των νοητών είναι μια προβολή και επεξεργασία των δεδομένων του αισθητού κόσμου.

Η Αγάπη ως Βιότοπος του Ελληνισμού

Ο Ελληνικός κόσμος λοιπόν είναι ένας κόσμος στον οποίο το κύριο στοιχείο είναι η Αγάπη. Ένας κόσμος έντονης Αγάπης.Η Αγάπη είναι ο βιότοπος του Ελληνισμού και ο καθολικώς προσδιοριστικός όρος του ελληνικού πολιτισμού. Όλα τα γεννήματα του Έρωτος (της Αγάπης): ο κόσμος τα φυτά τα ζώα οι άνθρωποι και οι θεοί φέρουν μέσα τους την ενέργεια του Έρωτος.

Ο Έρως στην Αρχαία Ελληνική Γραμματεία

«Τίποτα πιο δυνατό από τον Έρωτα δεν υπάρχει». — Μένανδρος.

«Ούτω πολλαχόθεν ομολογείται ο Έρως εν τοις Θεοίς πρεσβύτατος είναι.» Πλάτων. Πράγματι από πάρα πολλούς ομολογείται, ότι ο Έρως είναι ο παλαιότερος από τους Θεούς.

«Πρώτιστον μέν Έρωτα θεών μητίσαντο πάντων» — Παρμενίδης (στ.13).

«Σεμνός Έρως Αρετής.» Ο Έρωτας για την Αρετή είναι άξια επιθυμία. — Φωκυλίδης * «Σε όσους γιατρούς υπάρχει και φιλανθρωπία, εκεί υπάρχει και Έρωτας για την επιστήμη.» — Ιπποκράτης.

«Ουκ έστι μητρός ουδέν ήδιον τέκνοις… Δεν υπάρχει πιο αγνός και πιο γλυκός Έρωτας από αυτόν.» — Ευριπίδης (Απ.358,1-3).

«…Έρως πατρώας τήσδε γής…» — Αισχύλος. Αγ.540.

«Έρως των θεών βασιλεύει» — Αγάθων.

«Ο Έρωτας στρέφεται πάντοτε προς αυτό, την παντοτινή κατοχή του αγαθού». — Διοτίμα η Μαντινεία.

«Ο Έρωτας της ψυχής είναι πολύ ανώτερος από τον Έρωτα του σώματος». — Ξενοφών. Συμπόσιο.

Ο Ζευς ως Θεός της Αγάπης και τα Επίθετά του

Ο Ζευς, ο ύψιστος των Θεών, έχει πολλά ονόματα που σημαίνουν Αγάπη (Ο Ζευς είναι Αγάπη). Για καμμία άλλη ιδιότητα του Διός (δικαιοσύνη, ισχύς, κλπ.) δεν υπάρχουν τόσα πολλά επίθετα όσα για την Αγάπη:

Ο Ζευς ως Θεός της Φιλίας και της Αγάπης

• Ο «ΦΙΛΙΟΣ ΖΕΥΣ» (φιλώ=αγαπώ) δηλαδή ο Ζευς που είναι Αγάπη και που ευνοεί κάθε εκδήλωσή της. Συχνά επικαλούνταν το Φίλιο Ζευ λέγοντας μόνο το επίθετο: (μα τον Φίλιο, νη τον Φίλιο, προς Φιλίου κλπ). Υπήρχαν και ναοί αφιερωμένοι στον Φίλιο Ζευ, όπως π.χ. στη Μεγαλόπολη Αρκαδίας ( Παυσανίας 8.31), στην Αθήνα, την Επίδαυρο, την Πέργαμο, κλπ.
• Το επίθετο φίλιος-φιλία έχουν και άλλοι θεοί: «Φίλιος Ερμής», «Φίλιος Έρως», «Φιλία Φύσις», «Φίλιος Απόλλων», «Φιλία Νύξ»κλπ.
• Ο «Φιλήσιος Δίας» (Με την ίδια ακριβώς έννοια με τον: Φίλιο Δία).
• Ο «Ζευς Φίλος» (φίλος = αγαπημένος, αγαπητός, φιλώ = αγαπώ).

Εταιρεία, Οικειότητα και Κοινωνική Συνοχή

• Ο «Ζευς Εταιρείος» (εταιρείος = πλήρης Αγάπης προς τον άλλον) (έτερος = ο άλλος, προυποθέτει ύπαρξη δύο μερών) . Ο Ζευς Εταιρείος είναι προστάτης της Αγάπης μεταξύ των ανθρώπων, της φιλίας, της συναδέλφωσης και επίσης της κοινωνικής οργάνωσης των ανθρώπων. Στη Μαγνησία και στη Μακεδονία εορτάζονταν προς τιμήν του τα «εταιρίδεια»(εορτή του Εταιρείου Διός) (Ηγήσανδρος εν (Υπομνήμασι) παρ Αθην. 572D).
• O «Εταίριος Δίας» (με την ίδια έννοια).
• Ο «Εταιρήιος Δίας» (με την ίδια έννοια).
• Ο «Εταιρίδας Ζευς» (με την ίδια έννοια).
• Ο «Ζευς Οικείος» είναι προστάτης της οικειότητας, της Αγάπης και της Φιλίας που πρέπει να αισθάνονται οι άνθρωποι στις διαπροσωπικές τους σχέσεις. (Τα πολλά επίθετα του Διός σε σχέση με την έννοια της Αγάπης απλά υπενθυμίζουν και υπογραμμίζουν αυτό το δεδομένο).

Πραότητα και Φιλοξενία

• Ο «Πρευμενής Δίας» δηλαδή ο πράος, ευμενής, ο φίλα διακείμενος, ο αγαθός.
• Ο «Ξένιος Δίας» (ο οποίος αναφέρεται στην καλή αντιμετώπιση, την καλή προδιάθεση και φιλική, αγαπητική συμπεριφορά και στάση προς τον ξένο, καθώς επίσης και στη φιλοξενία αλλά και στην φροντίδα η περιποίηση φίλου η ξένου. Επίσης, «ξενία» είναι η φιλική σχέση μεταξύ πόλεων η εθνών. Ο Δίας είναι ο δημιουργός και προστάτης των φιλικών σχέσεων μεταξύ εθνών και πόλεων).
• Ο «Ξείνιος Ζευς» (με την ίδια έννοια).
• Ο «Πολυξενώτατος Ζευς» (με την ίδια έννοια).
• Ο «Εύξεινος Δίας» (με την ίδια έννοια).

Ομόνοια, Εμπιστοσύνη και Αδελφοσύνη

• Ο «Ομονώος Ζεύς»(από τη λέξη: ομόνοια) φέρνει στους ανθρώπους ομόνοια, σύμπνοια, συμπόρευση.
• Ο «Ομολώιος Ζευς» (από το: ομολογία = ομόνοια). Στη Θεσσαλία και στη Βοιωτία (Στον Ορχομενό και στη Θήβα) εορτάζονταν τα Ομολώια (εορτές του Ομολωίου Διός). Το ίδιο επίθετο έχει και η Δήμητρα: «Ομολώια Δήμητρα».
• O «Ζεύς Ομολούιος» (έχει την ίδια έννοια με το: ομονώος, ομολώιος).
• Ο «Πίστιος Ζευς» (πίστις = η εμπιστοσύνη, δηλαδή ο Δίας που προάγει την εμπιστοσύνη μεταξύ των ανθρώπων, την καλή πίστη ).
• Ο «Θεόταιρος Ζευς» (θεός και εταίρος, θεός – εταίρος, δηλαδή ο φίλος ανθρώπων και θεών).
• Ο «Φρατρίος Ζευς» (φράτηρ = αδελφός, Φρατρίος Ζευς = Αδελφικός Ζευς) δηλαδή ο Δίας που προστατεύει και δημιουργεί κάθε συναίσθημα αδελφοσύνης, αδελφότητας μεταξύ των ανθρώπων. Για το λόγο αυτό, ο Φατρίος Ζευς συνέχει, (είναι το συνεκτικό στοιχείο) μιας οικογένειας, μίας ομάδας, μίας αδελφότητας, ενός γένους, ενός λαού.
• Ο «Φατρίος Ζευς» (με την ίδια έννοια).

Φροντίδα, Ειρήνη και Προστασία των Αδυνάτων

• Ο «Έκαλος Ζευς» Λατρεία του Διός, ως θεού της αγάπης και της φροντίδας για τον συνάνθρωπο, της φιλοξενίας, πολύ συγγενής προς την λατρεία του Διός Ξενίου. (Εκάλη, ήταν μια υπέργηρη γυναίκα που περιποιήθηκε και φιλοξένησε τον ήρωα Θησέα… η ίδια, δεν πρόλαβε να τον δει γιατί πέθανε πρίν την επιστροφή του).
• Ο «Εκαλείος Δίας» (Με την ίδια έννοια).
• Ο «Εκαλήσιος Δίας» (Με την ίδια έννοια).
• Ο «Ομαγύριος Ζεύς» (συνάγων,συνενώνων, συναθροίζων, συγκαλών) Ο Ζευς δηλαδή που φέρνει κοντά τους ανθρώπους.
• Ο «Ομηγύριος Ζευς» (με την ίδια ακριβώς έννοια).
• Ο «Πρόξενος Δίας» (1) δημιουργών και εφορεύων επι της επισήμου χαρακτήρος λαμβάνουσας φιλίας μεταξύ μιας πόλεως και ενός ξένου…
• Ο «Ειρηναίος Ζευς» που δημιουργεί την ειρήνευση στους ανθρώπους…
• Ο «Φιλότεκνος Δίας». Ο Δίας που αγαπάει τα παιδιά του…
• Ο φιλεύσπλαχνος Δίας είναι προστάτης των πιο ευπαθών ομάδων των ανθρώπων…
• Ο «Προστροπαίος Ζεύς»: Λατρεία του Διός, ως θεού που δέχεται με ευμένεια τις προσευχές, τα αιτήματα και τις ικεσίες των ανθρώπων.
• Ο «Προστρόπιος Ζευς» (με την ίδια έννοια με τον Προστροπαίο Δία).

Άλλα Επίθετα του Διός Δηλωτικά της Αγάπης

Επίθετα του Διός που επίσης είναι δηλωτικά Αγάπης είναι:

• Ο «Δίας Σωτήρ»
• Ο «Δίας Σαώτης»
• Ο «Ζευς Μειλίχιος»
• Ο «Μείλιχος Δίας»
• Ο «Μηλείχιος Δίας»
• Ο «Δίας Μελισσαίος»
• Ο «Ζευς Πανήμερος»
• Ο «Ζευς Πανάμαρος»
• Ο «Ζευς Παναμέριος»
• Ο «Ζευς Πανημέριος»
• Ο «Ζευς Ημέριος»
• Ο «Ημεράσιος Δίας»
• Ο «Ζευς Ήπιος».
• Ο «Ζευς Ερκείος»
• O «Δίας Μεσέρκειος»
• Ο «Ομόριος Ζευς»
• Ο «Ομάριος Δίας»
• Ο «Ζεύς Αγαθός»
• Ο «Ζευς Άγιος»και ο «Ζευς Τέλειος»
• Ο «Ζευς Αρωγός»
• Ο «Ζευς Επίκουρος»
• Ο «Δίας Αγνός»
• Ο «Άριστος Δίας»
• Ο «Αρισταίος Δίας»
• «..ο Ζεύς, δηλαδή το αγαθόν και το άριστον» — Ορφεύς (Ορφικά. αποσπ. 107).
• «Ζευ, μεγάλαι δ’ αρεταί θνατοίς έπονται εκ Σέθεν» Ζευ, οι μεγάλες αρετές έρχονται στους θνητούς από Σένα. — Πίνδαρος (Ισθμιονικ.Γ,4-5).

Άλλες Θεότητες που Εφορεύουν στην Αγάπη

Θεότητες που εφορεύουν, έχουν ως αντικείμενό τους την Αγάπη είναι επίσης:

• Η Αφροδίτη
• Η Φιλότης (=Αγάπη)
• Ο Ίμερος
• Ο Αντέρως
• Ο Πόθος
• Η Πειθώ
• Οι Ερωτιδείς
• Η Ειρήνη
• Η Ομόνοια.
• O Οίστρος
• Η Αρετή
• Η Εύκλεια

Η Έννοια της Αγάπης σε Ιδιότητες Άλλων Θεών

Να σημειώσουμε εδώ ότι η έννοια της Αγάπης ενυπάρχει και σε άλλες ιδιότητες των θεών:

• Η Ήρα, η Ερατώ, και ο Υμέναιος είναι προστάτες της συζυγικής Αγάπης.
• Η Εστία προστατεύει την Αγάπη ανάμεσα στα μέλη μιας οικογένειας.
• Η Μητέρα των Θεών, η Ρέα, η Λητώ και η Ειλείθυια είναι προστάτες της μητρικής Αγάπης.
• Οι Διόσκουροι είναι προσωποποίηση της αδελφικής Αγάπης, της «φιλαδελφίας».

Η Αγάπη των Θεών για Διαφορετικά Αντικείμενα

Κάθε θεός, θα έλεγε κανείς, εκφράζει στην ουσία την Αγάπη για ένα διαφορετικό αντικείμενο:

• Η Αθηνά εμφυσά στους ανθρώπους την Αγάπη για τη γνώση και τη μόρφωση.
• Ο Απόλλων εκπροσωπεί την Αγάπη για τις τέχνες όπως και οι Μούσες.
• Ο Ήφαιστος την Αγάπη για την τεχνουργία, ο Ασκληπιός την Αγάπη για την Ιατρική κλπ.

Η ίδια η ελληνική λατρεία δεν είναι τίποτε άλλο από μια σχέση Αγάπης ανάμεσα στους ανθρώπους και τους θεούς

Ο Πύρινος Χαρακτήρας της Αγάπης του Διός

Η αγάπη του Διός είναι πύρινη (Είναι ζέστη σαν τη φωτιά) (Η θερμουργός αγάπη του Διός) Έχουμε ήδη προαναφέρει 30 και πλέον επίθετα του Διός που σημαίνουν Αγάπη. Η Αγάπη του Διός είναι πύρινη, είναι ζεστή σαν τη φωτιά. Στα Ορφικά κείμενα έχουμε περιγραφή του πύρινου χαρακτήρα του Διός… Είδαμε λοιπόν τον πύρινο χαρακτήρα της Αγάπης του Διός, και επίσης του Έρωτος… Έτσι, γενικώς η εστία (με την φωτιά) είναι μια καθολική συμβολική παρουσίαση της θερμής από Αγάπη καρδιάς (κέντρου) του ανώτατου θείου όντος που ταυτίζεται με το σύμπαν. Παρόμοιο είναι και το νόημα της χρήσης της ιερής δάδας στις ιερές τελετές και τα δρώμενα (λαμπαδηδρομίες, κλπ).

• «Και τα αγάλματα και οι βωμοί και η διατήρηση της άσβεστης φωτιάς και γενικώς όλα τούτα καθιερώθηκαν από τους πατέρες μας, σύμβολα της παρουσίας των θεών» — Μέγας Ιουλιανός (Επιστολαί,89β,293).
• Ο Ηράκλειτος επίσης, χαρακτηρίζει το σύμπαν: «πυρ αείζωον…»
• Ο Δημόκριτος αποκαλεί τον Θεό νού πύρινο και σφαιροειδή…
• Ο Αέτιος μας πληροφορεί ότι για την πυρώδη φύση της ψυχής μίλησαν ο Παρμενίδης, ο Ίπασσος, ο Ηρακλείδης, ο Λεύκιππος και οι Στωικοί.
• «Πύρ γεννώμεθα, δια πυρός οδεύομεν» — Πρόκλος.
• Ο Παρμενίδης, λέει ότι το γήρας επέρχεται από την έλλειψη του θερμού στοιχείου…
• Ο Αριστοτέλης επίσης μιλάει για το πρώτο «ενυπάρχον πύρ»…
• Ο Πλάτων λέει: «Το Πρώτο Αγαθό είναι άρρητο… είναι λες και αναπηδά μέσα από το πυρ το φως και αναδύεται μες στην ψυχή»

Η Αγάπη στη Γλώσσα και τα Ονόματα

Αρχαίες Ελληνικές λέξεις όπως: αγαπώ, αγάπησις… οικειόω-ώ… φιλεύσπλαχνος, θεοφιλής… Αρχαία Ελληνικά κύρια ονόματα (από τα ρήματα: αγαπώ, φιλώ(=αγαπώ) και τα ονόματα: Έρως, Ίμερος, Πόθος) όπως: Αγαπήνωρ, Αγαπαίος, Δημόφιλος, Δίφιλος… (σημείωση: είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι σε καμία άλλη γλώσσα δεν υπάρχουν τόσα κύρια ονόματα που να φέρουν μέσα τους την έννοια της Αγάπης όσο στην αρχαία ελληνική…) Αντίστοιχα, υπήρχαν επίθετα. Πχ. Πτολεμαίος ο Φιλάδελφος… Και βέβαια υπήρχαν πολλά ονόματα τα οποία προυποθέτουν Αγάπη. Για παράδειγμα: Επίκουρος (βοηθός), κλπ. Στην αρχαία Ελλάδα χρησιμοποιούνταν ως εκδήλωση αγάπης προς ένα πρόσωπο η φράση «Ώ Φιλότης» ( Ώ Αγάπη )(=Ώ φίλε/η αγαπητέ/ή).

Η Άυλη Φύση των Θεών

Οι Θεοί στην Ελληνική παράδοση, είναι ατομικότητες, οντότητες, αόρατες και άυλες… Όπως χαρακτηριστικά έχουν πει πολλοί θεολόγοι των Ελλήνων, εμείς χρησιμοποιούμε υλικές μορφές, ανθρώπινες μορφές για τους θεούς, αν και αυτοί δεν έχουν σώμα ορατό, υλικό και ανθρωπόμορφο, για να τους κατανοούμε καλύτερα.

• «Χρέος έχουμε να θεωρούμε το θεό σαν πνεύμα πανίσχυρο…» — Αριστοτέλης.
• Ο Επίκουρος λέει ότι οι θεοί είναι «λόγω θεωρητοί»…
• «Είς Θεός εν τε θεοίσι και ανθρώποισι μέγιστος…» — Ξενοφάνης.
• «Ουδέ γάρ ανδρομέη κεφαλή κατά γυία κέκασται… αλλά φρήν ιερή και αθέσφατος έπλετο μούνον…» — Εμπεδοκλής (Περί Φύσεως)
• «Ει μέν ούν είη, δεί αυτό έν είναι. Έν δ’ εόν δεί αυτό σώμα μη έχειν…» — Μέλισσος * «Ουδ’ ονομάζεται άρα ουδέ λέγεται ουδέ δοξάζεται…» — Πλάτων (Παρμενίδης,142a).
• «Ο ορθός Λόγος δια πάντων ερχόμενος ο αυτός ών τω Διί» — Ζήνων ο Κιτιεύς (Διογ. Λαέρτ.7,88).
• «Ότι ούτε όλον, ούτε μέρος, ούτε αρχήν έχον… Ότι ασχημάτιστον» — Πρόκλος * «Οι τέλειοι, αγαθοί, αθάνατοι, δίκαιοι, πάνσοφοι, αιώνιοι θεοί είναι επίσης και απρόσωποι…» — Σαλλούστιος.
• «Και τα αγάλματα…σύμβολα της παρουσίας των Θεών….και επειδή βεβαίως εμείς έχουμε σώμα, γι’αυτό η λατρεία προς τους Θεούς πρέπει να είναι σωματική…» — Μέγας Ιουλιανός * «Σωκράτης δε πάντα μέν ηγείτο Θεούς ειδέναι… πανταχού δε παρείναι..» — Ξενοφών (Απομνημονεύματα). Παρόμοιο κείμενο του Ξενοφώντος (Απομν.Α, IV, 18): «Ο Θεός είναι τόσο μεγάλος και τέτοια είναι η δύναμή του, ώστε συγχρόνως τα πάντα βλέπει…»

Η Αληθινή Φύση των Μύθων και η Θρησκεία της Αγάπης

Ο άυλος χαρακτήρας των θεών περιγράφεται με πάρα πολλούς τρόπους στα αρχαία Ελληνικά κείμενα… (Ο Δίων Χρυσόστομος, περιγράφει εδώ γιατί ενώ οι θεοί είναι αόρατοι, εμείς τους απεικονίζουμε ανθρωπόμορφους)… Ο θεός Άρης, είναι θεός της άμυνας και μάλιστα μόνο σε ακραία ανάγκη αυτοάμυνας, όταν συναινέσει σ αυτό και το επιτρέψει ο Ζεύς… Ο Ομηρικός Ύμνος του Άρη λέει τα εξής: «..θάρρος χάρισέ μου μακάριε, να κρατιέμαι στους σωτήριους θεσμούς της ειρήνης…»

Όσον αφορά τον Γανυμήδη, που είναι ο «οινοχόος» των θεών… ο Πλάτων αναφέρει ότι αυτοί έφτιαξαν αυτό το μύθο για να δημιουργήσουν ένα παράδειγμα πίσω από το οποίο να καλύψουν τις δικές τους ερωτικές επιλογές… Ο κατασκευασμένος αυτός και βέβηλος μύθος βέβαια,δεν αναφέρεται πουθενά σε κανένα από τα ιερά κείμενα των Ελλήνων… Όλοι οι θεοί προσαγορεύονται: Φίλε / Φίλη… Η Αγάπη για τους Έλληνες είναι η ίδια η ουσία, το νόημα της ζωής, η ίδια η πνοή των ζώντων οργανισμών… Η Ελληνική Θρησκεία είναι η θρησκεία της Αγάπης. Είναι η θρησκεία της Αληθινής και Απόλυτης Αγάπης. Η στιγμή της ιεροπραξίας είναι η ίδια η πραγμάτωση της Αγάπης…

Ο Ελληνισμός ως Βίωμα Αγάπης και Ένωσης με το Περιβάλλον

Αυτή είναι η τελειότητα και η πληρότητα του νοός για έναν Έλληνα: Η Αγάπη για οτιδήποτε τον περιβάλλει. Αυτό είναι πνευματικά ο Ελληνισμός: Η Αγάπη για όλες τις ορατές μορφές του κόσμου ετούτου… Άπειρη Αγάπη για όλες τις μορφές που ήρθαν στην ύπαρξη, και τελούν στην ύπαρξη… Αυτό είναι Ελληνισμός: Το δέσιμο του ανθρώπου με τον χώρο γύρω του, το να πλημμυρίζει κανείς με συναισθήματα Αγάπης… Η Αγάπη είναι η ίδια η όραση του Έλληνα. Στην προοπτική ματιά προς τον χώρο γύρω τους, λόγω της Αγάπης τους… οφείλεται και η προοπτική στα έργα τέχνης των Ελλήνων… Η απτότητα των γλυπτών και των ναών οφείλεται ακριβώς στην τόσο ευαίσθητη εκδήλωση της Αγάπης προς τα πάντα. Όταν θάβονταν ο νεκρός, τοποθετούσαν μαζί του μερικά από τα πολύ αγαπημένα του αντικείμενα…

Σε καμμία άλλη γλώσσα η έννοια της Αγάπης δεν εκφράζεται με τόσους λεκτικούς τύπους… Οι θεοί έχουν ο καθένας αγαπημένα ζώα, φυτά, πετρώματα… Όλοι οι Έλληνες μίλησαν για την Αγάπη: φιλόσοφοι, ποιητές κλπ. Οι Έλληνες είναι το γένος της Αγάπης. Για τους Έλληνες, όλες οι αρετές πηγάζουν από την Αγάπη… Το αιώνιο πρότυπο ανθρώπου για τους Έλληνες είναι οι άνθρωποι της Χρυσής Εποχής… Χιλιάδες αρχαία Ελληνικά κείμενα αναφέρονται στην Αγάπη. Σε πολλά σημεία στην αρχαία Ελληνική γραμματεία ο συγγραφέας απευθύνεται στους αναγνώστες με την έκφραση: «Ώ φίλοι». Το επίθετο: «Διίφιλοι» σήμαινε αυτούς που αγαπάει εξαιρετικά ο Δίας…

Θεσμοί, Τέχνη, Ήθος και Κοινωνία

Οι Αμφικτυονίες και τα Κοινά είναι θρησκευτικοί θεσμοί που στόχο έχουν να εμπεδώσουν σχέση Αγάπης… Η ίδρυση των πανελληνίων αθλητικών αγώνων, ( Ολύμπια, Πύθια, Νέμεα, Ίσθμια, Λύκαια κλπ), είχε ακριβώς το ίδιο νόημα… Η γνώση του κόσμου, η Αγάπη για αυτόν σε εξημερώνει. Όχι η άγνοιά του. Αυτή είναι η Ελληνική άποψη. Οι ιερείς των ναών και των ιερών κέντρων στην αρχαία Ελλάδα, ήταν πρόσωπα εξαιρετικά για το ήθος τους… Για τους Έλληνες, η Αγάπη για τον συνάνθρωπο είναι η μεγαλύτερη αξία της ζωής. Είδαμε ότι η αληθινή Αγάπη, δεν ζητάει ανταπόδοση… Έτσι, λοιπόν, σύμφωνα με την Ελληνική Αρετή, πρέπει να αγαπάμε όλους τους συνανθρώπους μας με ανιδιοτέλεια…

Η Δοτικότητα της Ψυχής και οι Άρρηκτοι Οικογενειακοί Δεσμοί

Η Ελληνική Αγάπη, είναι αγνή, πηγαία, ανιδιοτελής, δεν περιμένει ανταπόδοση… Οι Έλληνες, ως λαός, είναι δοτικοί στα συναισθήματά τους. Η βάση για την καλλιτεχνική έκφραση και την δημιουργία, είναι πάντα ένα θερμό ψυχικό κέντρο… Η Αγάπη που μας παρέχουν οι θεοί, έχει άπειρες ποιότητες… Και τα πάντα χαίρονται. Όπως τα χαρούμενα πρόσωπα στους κούρους… Ο θεσμός της κηδείας και ο τρόπος που γινόταν στην αρχαία Ελλάδα, δείχνει πόσο έντονοι ήταν οι δεσμοί… Στις επιτύμβιες στήλες, η συνηθέστερη εικόνα, είναι αυτή του νεκρού σε μια οικογενειακή στιγμή… Μια επιτύμβια που παριστάνει μια γιαγιά και το εγγονάκι της, και οι δύο νεκροί, φέρει την εξής επιγραφή: «Τώρα που είμαστε και οι δύο νεκροί αγαπιόμαστε τόσο όσο αγαπιόμασταν όταν ήμαστε και οι δύο εν ζωή και σε κρατούσα στα χέρια μου»…

Λατρεία, Μυθολογικά Πρότυπα και Ονοματοδοσία της Αγάπης

Απεικονίσεις του Φιλίου Διός υπάρχουν: σε δύο αφιερωματικά ανάγλυφα στην Αττική… Σύμφωνα με χρησμό του μαντείου των Δελφών, ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος του κόσμου, ήταν ο Αγλαός… Πάρα πολλά παραδείγματα έντονης αγάπης υπάρχουν στην Ελληνική Μυθολογία και Ιστορία… Ο Ορφέας και η Ευρυδίκη… Ο Δάμων και ο Φιντίας… Η Άλκηστη και ο Άδμητος… Ο Πυγμαλίων… Ο Νάρκισσος… Ο Αιγέας… Ο Κλεόμβροτος από την Αμβρακία… Η Βασιλώ… Ο Οδυσσέας… Ο Κόδρος… Οι Κορίνθιοι… Ονόματα αρχαίων Ελληνικών πόλεων η τοπωνύμια που φέρουν την έννοια της Αγάπης…

Η Αρμονία στην Τέχνη, ο Θεϊκός Συμβολισμός και η Πολιτική Φιλία

Η ίδια η συμφωνία του ρυθμού, η αρμονία σχημάτων, χρωμάτων… στην αρχαία Ελληνική τέχνη είναι η μεταφορά της Αγάπης… Η Πολυγνώτεια τετραχρωμία… έχει δίκαια αποκληθεί και «τετραχρωμία της Αγάπης»… Συμβολικά, οι θεοί, παρουσιάζονται στην Μυθολογία, να ανήκουν όλοι σε μία οικογένεια… Αυτός ο συμβολισμός… γίνεται για να δοθεί έμφαση στην θερμή σχέση Αγάπης μεταξύ τους. Όταν δύο πόλεις ενέτειναν τις φιλικές τους σχέσεις, έχοντας τους θεούς ως εγγυητές… έφτιαχναν συχνά μαρμάρινες πλάκες με ανάγλυφες τις μορφές των πολιούχων θεών…

Σύγκριση με άλλες θρησκείες

Σύγκριση με άλλες θρησκείες Σε καμμία άλλη θρησκεία η έννοια της Αγάπης δεν είναι τόσο ακέραια, τόσο ολοκληρωμένη, τόσο πλήρης όσο στην Ελληνική Θρησκεία. Για παράδειγμα στο χριστιανισμό υπάρχει μια εκτρωματική και λειψή έννοια αγάπης:

• «Μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε αυτά που είναι μέσα στον κόσμο…» Ιωάννου Α. β:15.
• «Όποιος λοιπόν θελήσει να είναι φίλος του κόσμου, εχθρός του Θεού καθίσταται.»Προς Ιακώβ 4:4
• «Ότε δε προσέρχονται τω κτίσματι αποστρέφεσθαι τον κτίστην.» (Όταν πλησιάζουν τον κόσμο(τη Φύση) απομακρύνονται από το Θεό.) Αθανασίου αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας Κατα Αρριανόν λόγος πρώτος.
• «Τα άνω φρονείτε μη τα επί της γης.»Προς Κολλοσαείς 3:1-2
• «Όποιος ποθεί τον κόσμο, δεν αγαπά το Θεό. Όποιος συναναστρέφεται τον κόσμο, δεν μπορεί να συναναστρέφεται το Θεό. Όποιος φροντίζει τα του κόσμου, δεν φροντίζει τα του Θεού.» Αββά Ισαάκ ο Σύρος. Ασκητικοί Λόγοι. Μελέτημα 2ον ,7.

Η Αποσύνδεση από τον Κόσμο και τη Φύση

Ο χριστιανισμός αποσυνδέει την έννοια της αγάπης τόσο από τον ορατό κόσμο, όσο και από τις αισθήσεις του ανθρώπου. Κάτι τέτοιο όμως είναι και αφύσικο και αδύνατο και περιορίζει την έννοια της αγάπης αφαιρώντας της την πληρότητα. Παρόμοια διαστρέβλωση και έκπτωση της έννοιας της αγάπης υπάρχει στον μουσουλμανισμό.

Η Έλλειψη Αγάπης σε Βασικά Ζητήματα

Ο Χριστιανισμός με πολλούς τρόπους είναι ένα εκδηλωμένο μίσος, σε πολλά ακόμη σημαντικά θέματα ο χριστιανισμός δείχνει έλλειψη αγάπης, όπως το μίσος για τους αλλόδοξους, η υποτίμηση της γυναίκας (ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠΕΚΛΕΙΣΕ ΑΠΟ το θείο επίπεδο), ενώ πάντοτε σε όλους τους λαούς αντιπροσωπευόταν. Όλοι οι λαοί έχουν και ΘΕΟΥΣ και ΘΕΕΣ. Μάλιστα ο αδογμάτιστος χαρακτήρας της Ελληνικής Θρησκείας επιτρέπει σε μια γυναίκα να λατρεύει την ανώτατη θεότητα ως θηλυκή (Ευρυνόμη, Μητέρα των Θεών, Αγαθή Θεά, Φύσις, Ειμαρμένη, κλπ).

Η εχθρική διάθεση για την επιστήμη, τη μόρφωση, την ελευθερία της σκέψης και του λόγου, τη δημοκρατία, ο ίδιος ο δογματικός χαρακτήρας του χριστιανισμού που είναι εξ ορισμού αντίθετος με την έννοια της αγάπης,η υποτίμηση των ζώων και των συναισθημάτων τους (δεν αναγνωρίζουν ύπαρξη ψυχής στα ζώα) η επικύρωση εγκλημάτων του Γιαχβέ εναντίον μη εβραίων, η απειλή του Χριστού για σφαγή αλλόδοξων… «Πλην τους εχθρούς μου εκείνους τους μη θελήσαντας με βασιλεύσαι, αυτούς αγάγετε ώδε και κατασφάξατε αυτούς έμπροσθέν μου» Χριστός (Ιησούς) («Λουκάς» ΙΘ ́ 27-28)…

Αντιγραφές από Αρχαιότερες Θρησκείες

Όσον αφορά το χριστιανισμό, να θυμίσουμε εδώ ότι ο χριστιανισμός μιμήθηκε τον κατά πολύ αρχαιότερο Ινδό θεό Κρίσνα (1200πχ). Ο συγγραφέας Γιώργος Γρηγορομιχελάκης στο βιβλίο του: «Δεκαπέντε Εσταυρωμένοι και Αναστημένοι Σωτήρες» των εκδόσεων (Δαδούχος) εντοπίζει 121 σημεία αντιγραφής… Επίσης, στο παλαιότερο σε σύγκριση με τον χριστιανισμό ιερό βιβλίο των Περσών «Ζενταβέστα», ο θεός Αχουραμάσδα στέλνει τον άγγελό του να ενημερώσει την παρθένο Ντουγκντώ ότι θα γεννήσει με θεική επέμβαση, τον σωτήρα του κόσμου, Ζαρατούστρα. Επίσης ο Παύλος μιμήθηκε τις Ελληνικές ρήσεις περί αγάπης.

Το Ζήτημα του Οίκτου και της Πραγματικής Θυσίας

Τέλος, στο ερώτημα, ποιος δικαιούται να χειρίζεται τον οίκτο περισσότερο, οι Έλληνες ή οι Χριστιανοί, ο Χριστός αν όπως επιθυμούν οι χριστιανοί ήταν θεός, δεν πόνεσε στο σταυρό… (Σε ένα αντίστοιχο παράδειγμα στην αρχαία Ελλάδα, ο Ξενοφάνης είπε στους Αιγυπτίους σχετικά με τον θάνατο του θεού Όσιρι, να μην τιμούν τον Όσιρι ως θεό, αν τον θεωρούν θνητό, η να μη θρηνούν γι αυτόν αν πιστεύουν πως είναι θεός). Άρα, πέραν του γεγονότος ότι ο Χριστιανισμός ως θρησκεία είναι ένα κλεψίτυπο, δικαιούται να χειρίζεται τον οίκτο σε μικρότερο βαθμό από ότι ο Ελληνισμός, για τους ακόλουθους λόγους:

Ο ένθεος ΕΥΜΟΛΠΙΔΗΣ, ο τελευταίος Ιεροφάντης της Ελευσίνας Νεστόριος, η μεγάλη αυτή μορφή της Ελληνικής Θρησκείας, άνθρωπος όντας, αφού βασανίστηκε και μαρτύρησε, σφαγιάστηκε από τους χριστιανούς για την Αγάπη των Θεών και την πίστη του. Βέβαια, μετά το θάνατό του απεθεώθη… Άρα, όχι μόνο λόγω του Ευμολπίδη θεανθρώπου, η άλλων που απεθεώθησαν, αλλά και επειδή οι Έλληνες θυματοποιήθηκαν ως λαός ολόκληρος αφού σφαγιάστηκαν κατά χιλιάδες, η γνωστή γενοκτονία των Ελλήνων από τους χριστιανούς, ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟΥΝΤΑΙ ΚΑΤ ΕΞΟΧΗΝ ΝΑ ΧΕΙΡΙΖΟΝΤΑΙ ΤΟΝ ΟΙΚΤΟ ως κεντρικό στοιχείο του πως κανείς θυσιαζόμενος για τους συνανθρώπους του, την Αγάπη και το δίκαιο ανεβαίνει στους ουρανούς.

Το άρθρο Η Αγάπη στην Ελληνική Θρησκεία: Τέχνη, Μυστήρια & Ήρωες (Μέρος 4ο) εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Η Αμοιβαία Αγάπη Θεών και Ανθρώπων

• «Τῆς δ’ αὖ περὶ τοὺς θεοὺς εὐσεβείας τὸ μέν τί ἐστι θεοφιλότης, τὸ δὲ φιλοθεότης. θεοφιλότης μὲν τὸ ὑπὸ τῶν θεῶν φιλεῖσθαι καὶ παρὰ τῶν θεῶν πολλῶν τυγχάνειν, φιλοθεότης δὲ τὸ φιλεῖν τοὺς θεοὺς καὶ φιλίαν ἔχειν περὶ αὐτούς». — Μένανδρος (Διαίρεσις τῶν ἐπιδεικτικῶν).
• «ταύτόν δη καί ό Θεός άρα καί φιλάνθρωπος ών, τό γένος αμεινον ημών εφίστη τό τών δαιμόνων…» (Από φιλανθρωπία, αναφέρει ὁ Πλάτων, ὁ Θεός ανέθεσε στο ανώτερο γένος τών δαιμόνων τή φροντίδα της ανθρωπότητας με σκοπό τήν ευτυχία της) — Πλάτωνος Νόμοι Δ713α (OCT, I. Burnet, 1907)
• “Αλλήλους φιλεόντων ὡς τὸ πάρος, πλοῦτος δὲ καὶ εἰρήνη ἅλις ἔστω” (Να αγαπηθούν αμοιβαία όπως και πριν, και σ’ αφθονία να είναι ο πλούτος κι η ειρήνη) — Όμηρος, στο τέλος της Οδύσσειας (Ω 485-86)
• «Ο Ζεύς, η Μήτις, ο Έρως, είναι εξ αρχής ενωμένοι ο ένας προς τον άλλον με δεσμούς Φιλίας και Αγάπης.» (Οι Θεοί συνδέονται με σχέση Αγάπης.) — Πρόκλος
• «Και γάρ επιμελείσθαι θεούς ενόμιζεν ανθρώπων.» Διότι πίστευε ότι οι θεοί φροντίζουν, επιμελούνται τους ανθρώπους. (Ο Σωκράτης) — Ξενοφών (Απομνημονεύματα)
• «Έστι δ η μεν προς γονείς φιλία τέκνοις και ανθρώποις προς θεούς, ως προς αγαθόν και υπερέχον…» — Αριστοτέλης (Ηθικά Νικομάχεια Η 1162α)
• «Τεκόντι δε αρετήν αληθή και θρεψαμένω υπάρχει θεοφιλή γενέσθαι, και είπερ τω άλλω ανθρώπων αθανάτω και εκείνω.» — Διοτίμα η Μαντινεία

Η Θεϊκή Εύνοια και η Πνευματική Στροφή

• “Θεοί σε φιλοῦσιν, ἐὰν σὺ πρὸς ἐκείνους βλέπῃς καὶ μὴ ῥέπῃς ἐπὶ τὰ γήϊνα καὶ ἐπίκηρα χρήματα.” — Ευνάπιος EUNAPIUS, Vitae sophistarum. {2050.001}
• «..Σωκράτης…ως μεμνημένος ότι πρώτον δει θεοίς είναι φίλον.» …πρώτα (πάνω από όλα) πρέπει να είναι αγαπητός στους θεούς. — Επίκτητος (D.a.A.d. 3,24,60,2-4)
• “πάντα γὰρ ταῦτα ὑπὸ φιλανθρωπίας οἱ θεοὶ πονοῦσιν, πρὸς τὸν ἐπὶ τῆς γῆς βίον ἕκαστος συντελοῦντες”. — Λουκιανός LUCIANUS, Bis accusatus sive tribunalia. {0062.026}
• «..θεούς τε θεραπεύειν ξυν ορθώ λόγω βαδίσαντι ες ήθη ανθρώπων θεοφιλεστέρων…» — Φιλόστρατος (Τα ες τον Τυανέα Απολλώνιον 7,19,10)
• «Ουδείς θεός δύσνους ανθρώποις.» Κανείς θεός δεν είναι δυσμενής προς τους ανθρώπους. — Ευριπίδης

Η Ενωτική Δύναμη του Διός και του Έρωτος

• «Τα τοίνυν όλα περιέχων ο Ζεύς…Ήν γάρ ο δημιουργός και « Μήτις…πολυτερπής », και ως μεν Μήτις τίκτει την Αθηνάν, ως δε Έρως απογεννάει την ερωτικήν σειράν… Εικότως άρα φιλίας εστίν αίτιος τοις δημιουργήμασι και ομολογίας.» — Πρόκλος (Υπ. Στον Τιμ.του Πλ. 28c,32c, Υπόμ. Στον Αλκ.I 103ap. 376,19 Cous.2 vs 10)
• «Όν οι θεοί φιλούσιν, αποθνήσκει νέος» — Μένανδρος (Ανθ.Στοβ.ΡΚ,8).
• «[και] Ώσπερ ούν διά την πρωτίστην αγαθότητα πάντες αγαθοειδείς οι θεοί… ούτως οίμαι και δια την ακρότητα του κάλλους εράσμιόν εστι το θείον παν. Εκείθεν γαρ εποχετεύονται πάντες οι θεοί το κάλλος και πληρούμενοι τα μεθ εαυτούς πληρούσιν… Κατά γάρ τούτο και ήνωνται αλλήλοις οι θεοί και χαίρουσιν αλλήλοις…» — Πρόκλος (Πλατωνική θεολογία,1,106,19)
• “οἱ τὸν Ὄλυμπον οἰκοῦντες, μᾶλλον δὲ σοὶ συνοικοῦντες θεοὶ καὶ δαίμονες, ὧν τὸν φίλον εἰς φιλανθρωπίαν ἀνάγκη καθέλκεσθαι”. — Λιβάνιος LIBANIUS, Orationes 1-64. {2200.004}
• “εἰ δέ τις νόσῳ καὶ πολὺν χρόνον νοσήσας… ἀπὸ ἡλικίας· εἰ μὲν νέος ὢν τοῦτο πάθοι, ὅτι θεοφιλής· τοὺς γὰρ τοιούτους φιλοῦσιν οἱ θεοί·” — Διονύσιος Αλικαρενασσεύς DIONYSIUS HALICARNASSENSIS, Ars rhetorica [Sp.]. {0081.016}

Η Φύση των Θεών: Φιλότητα και Αγαθοεργία

• “Ἀγαπᾶν θεοῖς προσήκει, ἀπαθὴς φύσις γὰρ ὤφθη·” — Ανακρέων GEORGIUS, Carmina anacreontea. {3187.002}
• “ὡς οὐδενὸς ἑστῶτος τῶν ἀνθρωπίνων, ἀλλ’ ὅπως ἂν στρέφῃ καὶ ἀνελίττῃ τὸν βίον ἡμῶν ὁ θεός, ἀγαπᾶν καὶ δέχεσθαι προσῆκον”. — Πλούταρχος PLUTARCHUS, Numa. {0007.005}
• «..Κύπρις βασίλεια, ή εστιν η φιλία.» Η θεά Αφροδίτη η βασίλισσα, η οποία είναι η Αγάπη.— Θεόφραστος (De piet. Απ.12,11)
• «Γελώ δε έγωγε, εννοών τινα των παλαιών βασιλέων… φιλείν δε ώσπερ ο Θεός τους ανθρώπους ου πάνυ τι προείλετο…ώστ εικότως θεοφιλής βασιλεύς ο φιλάνθρωπος. Φίλοι γάρ αλλήλων οι τα αυτά αγαπώντες.» — Θεμίστιος (Ομ.1,12.24 κ.εξ. Schenkl).
• «Η αληθινή φιλία και των θεών εστίν αυτών και των κρειτόνων ημών γενών, ήκει δε και εις ψυχάς τας αγαθάς.» — Πρόκλος (Στον Αλκ. Του Πλ. 113, 13-15)

Αρετή, Δικαιοσύνη και η Φιλία με το Θείο

• «Όστις δε τους τεκόντας εν βίω σέβει όδ εστί και ζων και θανών θεοίς φίλος.» — Ευρυπίδης (Ωρίων, Ανθολόγιο)
• «Τον κόσμο και τα όντα έπλασε ο Θεός, ο οποίος είναι αγαθώτατος, φιλανθρωπότατος και τελειότατος…» — Χρύσιππος
• «Οι θεοί αγαπούν τους δίκαιους» — Σοφοκλής
• «Θαυμαστή η Φύσις και, ως φησίν ο Ξενοφών, φιλόζωος.» — Επίκτητος (Απ. 23, 2-3)
• «Αθάνατα φρόνει τω μεγαλόψυχος είναι.» — Ισοκράτης (προς Δημ. 33)
• «Φεύ μήποτ είην άλλο πλήν θεοίς φίλος.» — Ευρυπίδης (Ωρίων, Ανθολόγιο)
• «Μούνοι θεοφιλέες, όσοις εχθρόν το αδικέειν» — Δημόκριτος
• «Υπό των Θεών ηγαπήσθαι». Έχετε αγαπηθεί από τους Θεούς. — Δημοσθένης.
• «..ού γαρ αν τις θεοφιλής ών μισείοιτο υπ ανθρώπων, επεί ουδέ τα άστρα ουδ ο σύμπας κόσμος εχθαίρει τον θεόν.» — Έκφαντος (Περι Βασ.)
• «Ο Ζεύς όσων ηγάπησε την ψυχήν, τους μετέβαλε εις αθανάτους θεούς, ως ο Ηρακλής και οι Διόσκουροι και άλλοι.» — Ξενοφών (Συμπόσιο 8, 30)

Ο Φίλιος Θεός και η Προσωποποίηση της Αγάπης

• «..από του φιλίου θεού. Τις δε εστιν ούτος ο φίλιος θεός; Έξεστι μεν λέγειν ότι και επί τον Δία ταύτην αναφέρειν ειώθασι την επωνυμίαν. Ως γαρ ξένιον αυτόν και ικέσιον, ούτω και φίλιον επονομάζουσι… Έξεστι δε και τον Έρωτα φίλιον λέγειν θεόν… Συγγενώς ουν έχουσι προς αλλήλους, μάλλον δε ήνωνται αλλήλοις, και φίλιος αυτών εκάτερός εστι…» — Πρόκλος (Σχ.στ.Αλκ.του Πλ.i,233,7)
• «Ως προς θεοφιλή ουν και ευτυχή απαντώσιν» — Σοφοκλής (Οιδίπους τύραννος, 38).
• «Οι άνθρωποι, ορθά, λόγω της αγαθοεργίας και της συγγένειάς τους, στην αγάπη τους για τους θεούς, προσπαθούν με κάθε τρόπο να είναι μαζί τους και στη συντροφιά τους.» — Δίων Χρυσόστομος
• “ἤτοι μέν σε νέον περ ἐόντ’ ἐφίλησαν / Ζεύς τε Ποσειδάων τε, καὶ ἱπποσύνας ἐδίδαξαν: τὸ μὲν φιλεῖν ἐπ’ ἀμφοτέρων δεκτέον…” — SCHOLIA IN HOMERUM, Scholia in Iliadem (scholia vetera). {5026.001}
• «Οἱ γὰρ θεοὶ φιλανθρωπίᾳ πολλῇ χρησάμενοι ἀνέπλασαν τὸν ἴδιον οἰκέτην.» — VITAE SANCTI PROCOPII SCYTHOPOLITANI, Martyrium sancti Procopii (BHG 1577d). {5207.001}
• “Μεταδότωσαν καὶ ἀνθρώποις τῆς τοιαύτης οἱ θεοὶ δόξης, ἵν’ ἐπὶ τῇ φιλανθρωπίᾳ θαυμάζοιντο”. — LEO VI SAPIENS, Homiliae. {2944.010}

Η Θεία Ευεργεσία και η Σύμπνοια

• «Πατρός δε και υιού η αυτή ήπερ του θεού προς άνθρωπον (ευεργεσία) » — Αριστοτέλης ( Ηθ. Νικ. 1242 α ,37).
• «Το θείον φιλεί συγκάμνειν τω κάμνοντι.» Αισχύλος. Οι θεοί αγαπούν να κοπιάζουν μαζί με εκείνον που κοπιάζει.
• «..Τι ούν αν τις πράττων χαρίζοιτο αυτοίς; Φρόνησιν, ως εμοί δοκεί, κτώμενος ανθρώπων τε τους αξίους εις δύναμιν ευ ποιών. Ταύτα φίλα θεοίς…» — Απολλώνιος Τυανευς (Απολλώνιος, Επιστ. 26).
• «ξύμμαχοι δε ημίν θεοί τε άμα και δαίμονες, ημείς δ αυ κτήματα θεών και δαιμόνων» (Πυθαγόρειοι) — Διογένης Λαέρτιος (ό.π.VΙΙΙ 27-3) Πλάτων (Νόμοι, Χ 902Β).
• «Νύμφαι, θυγατέρες μεγαλήτορος Ωκεανοίο..» Νύμφες, κόρες του μεγαλόκαρδου Ωκεανού. — Ορφικός Ύμνος (Νυμφών).
• «..ει μη τινα άλλον ο θεός υμίν επιπέμψειεν (στείλει) κηδόμενος (ενδιαφερόμενος) υμών..» — Πλάτων (Απολ. 31 α)
• «Θεοίς αρέσκου. Παν γαρ εκ θεών τέλος.» — Ευριπίδης (Ωρίων, Ανθολόγιο)
• “Ζεὺς ἡ πρόνοια, Λητὼ ἡ φιλανθρωπία παρόσον “λήθεται” τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων τὸ θεῖον· παῖδες αὐτῆς ἡ Ἄρτεμις καὶ ὁ Ἀπόλλων” — SCHOLIA IN HOMERUM, Scholia in Odysseam (libri ε-ζ). {5026.020}

Ιεροί Τόποι και Προσευχές στην Αγάπη

• «Έστι τις Ελλοπίη…ένθα δε Δωδώνη τις επ εσχατιή πεπόλισται. Την δε Ζεύς εφίλησε και ον χρηστήριον είναι τίμιον ανθρώποις..».
• «Κλύθι μοι, ω πολύσεμνε θεά…φιλόπαις, αγανόφρων…ευάντητε, φιλοτρόφε, πάσι προσηνής…συμπάσχεις ωδίσι..» — Ορφικός Ύμνος (Προθυραίας).
• «Ο Θεός φροντίζει για μας, γιατί κι εμείς οι άνθρωποι είμαστε πλάσματά του» — Πλάτων.
• «..και ταύτα υπέρ των λεγομένων και ότι γε φίλος θεός και φίλη αλήθεια.» — Ευνάπιος (Ιστ. Απ.1,259,30-31)
• «Νύκτα…φίλη πάντων..ευάντητε..» Νύκτα..είσαι αγαπητή σε όλους..είσαι προσηνής, καταδεκτική. — Ορφικός Ύμνος (Νυκτός).
• «Ω θνητοίσι δικαιοτάτη …Δικαιοσύνη…φίλη πάντων..» — Ορφικός Ύμνος (Δικαιοσύνης).
• «Ώ φίλε Πάν τε και άλλοι όσοι τήδε θεοί, δοίητέ μοι καλώ γενέσθαι τα άνδοθεν. Έξωθεν δε όσα έχω, τοις εντός είναί μοι φίλια» — Προσευχή του Σωκράτη στον θεό Πάνα (Πλάτων, Φαίδρος 279 b, 8)

Υμνώντας την Ένωση και τη Φροντίδα των Θεών

1. Θείες Ενώσεις και Αγαπημένοι Γόνοι

• «Καδμείη δ άρα Σεμέλη τέκε φαίδιμον υιόν μειχθείσ εν φιλότητι, Διώνυσον πολυγηθέα αθάνατον θνητή. Νυν δ αμφότεροι θεοί εισι» — Ησίοδος (Θεογονία, 940).
• «Αμφί μοι Ερμείαο φίλον γόνον έννεπε, Μούσα… φιλόκροτον..» Ψάλλε μου, Μούσα, τον αγαπημένο γιο του Ερμή… που αγαπάει τον θόρυβο..». — Ομηρικός Ύμνος («Εις Πάνα»).
• «..ευρύοπα Ζήν… δ άρ Ερμείαν υιόν φίλον..» — Όμηρος (Ιλ. 24.331-333).
• «..Ηρακλήος.. ός περ φίλτατος έσκε Διί Κρονίωνι άνακτι» — Όμηρος (Ιλ. 18,117-8).
• «Φοίβην τέ χρυσοστέφανον Τηθύν τ ερατεινήν» Την Φοίβη με το ολόχρυσο στεφάνι και την αξιαγάπητη Τηθύν. — Ησίοδος (Θεογονία, 133).

2. Οι Θεοί ως Φύλακες και Προστάτες

• «Τρις γάρ μύριοί εισιν επί χθονί πουλυβοτείρη αθάνατοι Ζηνός φύλακες θνητών ανθρώπων…» — Ησίοδος (Εργ. Ημέρ. 252-255).
• «..ο δ’ όλβιος όντινα Μούσαι φίλωνται.» ..κι ευτυχισμένος είναι όποιον οι Μούσες αγαπούν. — Ομηρικός Ύμνος.
• «Κυπρογενή Κυθέρειαν αείσομαι, η τε βροτοίσι μείλιχα δώρα δίδωσιν… Δός δ ιμερόεσσαν αοιδήν..» — Ομηρικός Ύμνος («Εις Αφροδίτην»).
• «φιλέη δε σ ευστέφανος Δημήτηρ». Σε αγαπάει η ομορφοστέφανη Δήμητρα. — Ησίοδος (Έργα και Ημέρες, 299).
• «…δια την λίαν φιλότητα βροτών…» …λόγω της υπερβολικής Αγάπης του προς τους ανθρώπους… — Αισχύλος (Πρ. 123).
• «..ει μη τινα άλλον ο θεός υμίν επιπέμψειεν (στείλει) κηδόμενος (ενδιαφερόμενος) υμών..» — Πλάτων (Απολ. 31 α).

3. Η Ανάγκη του Ανθρώπου για το Θείο

• «Πάντες δε Θεών χατέουσ’ άνθρωποι.» Όλοι οι άνθρωποι έχουν ανάγκη των Θεών. — Όμηρος.
• «Συν θεοίς ουδέν απορήσωμεν.» Τίποτα δεν θα έχουμε ανάγκη, αν οι θεοί είναι μαζί μας. — Ξενοφών.
• «Τοις Θεοίς τίθει τα πάντα». Τα πάντα ν αποδίδεις στους Θεούς. — Αρχίλοχος.
• «ό,τι αγαθό πράττεις ,εις θεούς ανάπεμπε» — Βίας ο Πριηνεύς.
• «Ό,τι ακριβό μας χάρισαν οι θεοί, δεν πρέπει να το περιφρονούμε» — Πιττακός ο Μυτιληναίος ή Περίανδρος.
• «Θεοίς αρέσκου. Παν γαρ εκ θεών τέλος.» — Ευριπίδης.

4. Η Φιλία και η Οικειότητα στις Πηγές

• «Τίπτε μοι, Ερμεία Χρυσόρραπι, ειληλούθας, αιδοίος τε φίλος τε» Για ποιο λόγο έφθασες εδώ, σεβαστέ και αγαπητέ χρυσόραβδε Ερμή; — Όμηρος (Οδύσεια, ε 87-102).
• «..Ερμεία, σοι γαρ τε μάλιστά γε φίλτατόν εστιν ανδρί εταιρίσσαι..» — Όμηρος (Ιλ. 24,334-335).
• «Αντίλοχ ήτοι μεν σε νέον περ εόντ εφίλησαν Ζευς τε Ποσειδάων τε…» — Scholia in Homerum.
• «..ως νυν έκπαγλα φίλησα..» Ως τώρα έντονα σε αγαπούσα. — Όμηρος (Ιλιάδα, Γ 399-417).
• «Ώ φίλε Πάν τε και άλλοι όσοι τήδε θεοί, δοίητέ μοι καλώ γενέσθαι τα άνδοθεν…» — Προσευχή του Σωκράτη (Πλάτων, Φαίδρος).
• «Γαία φίλη, τέκε και συ» Αγαπητή μου Γη, γέννησε και συ. — Καλλίμαχος (Ύμνος εις Δία).

5. Αρετή, Φύση και Θεοφιλία

• «Ο άνθρωπος για να’ ναι αρεστός στο Θεό πρέπει να είναι δίκαιος και ενάρετος…» — Φιλήμων ο Συρακούσιος.
• «..ψυχήν καθάραντες και βασιλεί τω φίλω θεοίς ήδη δια θεών συγγενόμενοι.» — Ιμέριος.
• «Θαυμαστή η Φύσις και, ως φησίν ο Ξενοφών, φιλόζωος.» — Επίκτητος (Απ. 23, 2-3).
• «..Μούσας … φιλείν μεν αεί την πόλιν και τους χορούς ενταύθα ηδέως πήγνυσθαι» — Ιμέριος.
• «..σοι μεν και Απόλλων φίλος και δια τούτο οίμαι και όμοιος… ουκούν τούτο αυτό και σε τω θεώ συνάπτει.» — Ιμέριος.

Σχέση Οικειότητας: Η Προσφώνηση των Θεών και η Έννοια της Φιλότητας

Η Προσφώνηση «Φίλε» και η Ετυμολογία της Αγάπης

Όλοι οι θεοί προσαγορεύονται: Φίλε / Φίλη (σε πάρα πολλά κείμενα) πχ «Φίλε Ήφαιστε», «Φίλη Αθηνά» κλπ.(Υπενθυμίζεται ότι η σωστότερη απόδοση της αρχαίας Ελληνικής λέξης «φίλος» στα νέα Ελληνικά, είναι: αγαπητός, αγαπημένος / αγαπητός φίλος, καθώς φιλώ = αγαπώ. Εμπεριέχει την έννοια της Αγάπης και ανάγεται σε αυτήν. Στην νέα Ελληνική γλώσσα όμως, έχει καταλήξει να χρησιμοποιείται χωρίς κατ ανάγκη να εμπεριέχει την έννοια της αγάπης, υποδηλώνοντας πολλές φορές απλά ένα άτομο που μπορεί να συνυπάρχουμε σε ένα εργασιακό για παράδειγμα χώρο χωρίς να υπάρχει ισχυρή σύνδεση αγάπης και φιλίας).

Η Θεϊκή Ουσία και η Αγάπη για τον Άνθρωπο

Όλοι οι θεοί αγαπούν τους ανθρώπους και είναι οι ίδιοι Αγάπη ως ουσία.

Ανθρωπομορφισμός: Η Οικειοποίηση του Σύμπαντος

Η ανθρωπομορφικότητα των θεών έχει αυτό ακριβώς το σκοπό, οι άνθρωποι να αισθάνονται οικείο το σύμπαν, τον κόσμο που τους περιβάλλει, αφού τα στοιχεία του σύμπαντος συμβολοποιούνται με τους ανθρωπομορφικούς θεούς που είναι πολύ αγαπητοί στους ανθρώπους.

Αφοβία και Οικειότητα στη Λατρεία

Οι Έλληνες αγαπούν τους θεούς και δεν τους φοβούνται. Για παράδειγμα σε μερικές κωμωδίες οι θεατρικοί συγγραφείς γράφουν σενάρια ώστε οι άνθρωποι να γελάνε με καμώματα των θεών. Αυτό δείχνει αφοβία και οικειότητα.

8. ΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΖΩΗΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΩΣ ΕΠΟΧΗ ΦΙΛΟΤΗΤΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ

Το αιώνιο πρότυπο ανθρώπου για τους Έλληνες είναι οι άνθρωποι της Χρυσής Εποχής κατά την οποία οι άνθρωποι ζούσαν σε απόλυτη Αγάπη με τους θεούς και μεταξύ τους.

Η Χρυσή Εποχή: Η Αγάπη ως Κοινωνική και Παγκόσμια Κατάσταση

1. Η Αμοιβαία Αγάπη και ο «Ίσος Ζυγός»

• «..αλλήλους δ εφίλησαν ίσω ζυγώ. Η ρα τότ ήσαν χρύσειοι πάλιν άνδρες, ότ αντεφίλησ ο φιληθείς» (για την Χρυσή Εποχή). Εξίσου αγαπήθηκαν ο ένας με τον άλλο. Γιατί ήταν τότε εποχές χρυσές για τους ανθρώπους, που αληθινά αγαπιόντουσαν με αμοιβαία Αγάπη. — Θεόκριτος (Ειδύλλια. 12, 15-16)

2. Η Θεϊκή Προστασία και η Απουσία Πολέμου

• (για το χρυσό γένος των ανθρώπων) «Ώστε ούτ άγριον ην ουδέν ούτε αλλήλων εδωδαί, πόλεμος τε ουκ ενήν ουδέ στάσις το παράπαν…θεός ένεμεν αυτούς αυτός επιστατών, καθάπερ νύν άνθρωποι, ζώον όν έτερον θειότερον, αλλά γένη φαυλότερα αυτών νομεύουσι» Έτσι δεν υπήρχε τίποτα βίαιο, ούτε αλληλοσπαραγμοί, ούτε πόλεμος, ούτε καμμία απολύτως εσωτερική διαμάχη…ο θεός κυβερνούσε φροντίζοντας ο ίδιος, όπως ακριβώς τώρα οι άνθρωποι… — Πλάτων (Πολιτεία, 271Ε-272Β)
• «..αφνειοί μήλοισι, φίλοι μακάρεσι θεοίσιν..» Έχουν πολλά πρόβατα και είναι αγαπητοί στους αθάνατους θεούς. (για το χρυσό γένος) — Ησίοδος
• «Ώστε θεοί δ έζων…οι δ εθελημοί ήσυχοι έργ ενέμοντο συν εσθλοίσιν πολέοισιν.» Ζούσανε τότε σαν θεοί,…κι αυτοί με προθυμία και ειρηνική διάθεση μοιράζονταν τα πλούτη με ένα πλήθος αγαθών και ευγενικών ανθρώπων. (για τους ανθρώπους του χρυσού γένους) — Ησίοδος (Εργα και Ημ. 231-237)

3. Η Παγκόσμια Φιλοφροσύνη και η Αρμονία με τη Φύση

• «Ήσαν δε κτίλα πάντα και ανθρώποισι προσηνή θήρες τ’οιωνοί τ, φιλοφροσύνη τε δεδήει» Κι ήσαν όλα ήμερα και προσηνή στους ανθρώπους, ζώα και πουλιά, κι η αγάπη τους λαμποκοπούσε.» (για το χρυσό γένος) — Εμπεδοκλής (Απόσπ.130)

4. Η Κοινωνία της Αφθονίας και ο Νόμος της Φιλίας

• (για το χρυσό γένος των ανθρώπων) «προς γαρ τούτο το κοινωνικόν αγαθόν ο της φιλίας συνάπτει νόμος, όπως ημείς τε ωφελώμεθα παρ εκείνων εις αρετής επίδοσιν και παρ ημών εκείνοι.» — Ιεροκλής (In Au. Ca. 7,1,4-6)
• (για το χρυσό γένος των ανθρώπων) «θαλίης δε μεμηλότα έργα νέμονται.» Της αφθονίας τα αγαθά μοιράζονται μεταξύ τους. — Ησίοδος (Εργ. κ. Ημ. 231-237)

9. Η ΑΓΑΠΗ – ΦΙΛΟΤΗΣ ΕΝΩΝΕΙ ΤΟ ΠΑΝ (Η ΕΝΩΣΗ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΣ)

1. Ο Εμπεδοκλής και ο «Σφαίρος» της Απόλυτης Ενότητας

• “Την φιλίαν ενούν τον Σφαίρον” — Εμπεδοκλής
• «κατ’ Εμπεδοκλέα (ταύτην γάρ η φιλία βούλεται ποιείν ενότητα και σύμπηξιν)» — Πλούταρχος (Ηθικά, Περ. πολ. 95b).
• “Άλλοτε μεν φιλότητι συνερχόμεν. Εις εν άπαντα” Άλλοτε με την αγάπη ενωνόμαστε. Σε ένα τα πάντα. — Εμπεδοκλής
• «Δίπλ’ερέω· τοτέ μεν γαρ εν ηυξήθη μόνον είναι εκ πλεόνων, τοτέ δ’αυ διέφυ πλέον’ εξ ενός είναι… άλλοτε μεν φιλότητι συνερχόμεν’ εις εν άπαντα, άλλοτε δ’αυ δίχ’ έκαστα φορεύμενα νείκος έχθει» — Εμπεδοκλής (Απόσπ. 17)
• «Κι ήρθε η Αγάπη στη μέση του στροβίλου. όλα άρχισαν να συνάζονται, να γίνονται ένα μόνον,…σμίγοντας κατά βούληση…» — Εμπεδοκλής (Απόσπ.360)

2. Ο Έρως ως ο Ενοποιός Αρχιτέκτων

• «..και ο Έρως ο ενοποιός..» — Πρόκλος (Υπ.στον Παρ.του Πλ. 130b.p.799,27 Cous2).
• «Πρότερον δ ουκ ήν γένος αθανάτων, πρίν Έρως ξυνέμειξεν άπαντα.» — Αριστοφάνης (Όρνιθες, 700)
• «Η αγάπη είναι η αιτία της ενότητας όλων των πραγμάτων» — Αριστοτέλης

3. Η Θεία Φιλότης και η Παγκόσμια Συνοχή

• “Εκεί δε η φιλία και η ένωσις και η ενοποιός των όλων θεός” — Παρμενίδης – Πρόκλος
• «έτι δε και τούτων επέκεινα των ενώσεων η θεία φιλία και η του αγαθού χορηγία συνέχει τον όλον κόσμον.» — Πρόκλος (Σχόλια στον Τίμαιο του Πλάτωνα 2, 112, 3-4)
• «[και] Ώσπερ ούν διά την πρωτίστην αγαθότητα πάντες αγαθοειδείς οι θεοί… Κατά γάρ τούτο και ήνωνται αλλήλοις οι θεοί και χαίρουσιν αλλήλοις…» — Πρόκλος (Πλατωνική θεολογία,1,106,19)
• «Πόθεν ουν ταύτα παραγίγνεται ταις ψυχές, φιλία και ένωσις; Από των Θεών.» — Πρόκλος (Στον Αλ. Του Πλ.)
• «…Και σοφοί λέγουσιν: τούτο γαρ είπεν και ανωτέρω, ότι οι Πυθαγόρειοί φασιν ως η φιλία το πάν τούτο κρατεί.» — Ολυμπιόδωρος In Pl. Gor. Com.
• «Η γάρ κοινωνία φιλία τις εστιν, η δε φιλία, ως οι σοφοί φασίν… ενοποιός εστιν. … γήν γάρ και ουρανόν και πάντα τον κόσμον η φιλία συνέχει ενοποιός ούσα.» — Ολυμπιόδωρος (Σχόλια στον Γοργία. Του Πλάτωνα)

4. Αρμονία, Ισότητα και η Αναγωγή στο «Έν»

• «Την τε Αρετήν Αρμονίαν είναι, και την Υγιείαν, και το Αγαθόν άπαν, και τον Θεόν. Δι ο και καθ’Αρμονίαν συνιστάναι τα όλα. Φιλίαν τε είναι εναρμόνιον ισότητα.» — Πυθαγόρας.
• «..επί δε φίλοις, διότι και η των πάντων αρχή, μία ούσα και έν, ήνωται. Τοιαύτη δε και η φιλία, ένωσις τις ούσα, προς τω ενί εστίν.» — Ολυμπιόδωρος (Σχ στον Γορ. Του Πλάτ.)
• «Έδει δε τον Αλκιβιάδην εννοείν ότι πολλαχώς η φιλία. Έστι γαρ φιλία η κατά το εν, ήτις και ένωσις λέγεται…» — Ολυμπιόδωρος (Σχ. στον Γορ . Του Πλάτ .).
• «Ει δε και την υπερκόσμιον αιτίαν της φιλίας εθέλεις σκοπείν, ευρήσεις και παρά τοις θεολόγοις αυτήν υμνημένην…» — (Ιεροί Λόγοι Ορφέως)
• «Έν το αγαθόν απεφαίνετο πολλοίς ονόμασιν καλούμενον…Φρόνησιν…Νουν …Θεόν» — Ευκλείδης (Διογ. Λαέρτ. ό.π. ΙΙ, Χ, ΙΙ 106).
• «(ο Πυθαγόρας ο Σάμιος) εδόκει την μεν μονάδα θεόν και τα αγαθόν, ήτις εστίν η του ενός φύσις, αυτός ο νούς. Την δε δυάδα δαίμονα». — Διογ. Λαέρτ. (ό.π. VΙΙΙ, Ι, ΧΙΧ 23-33)

10. ΦΙΛΙΟΣ ΖΕΥΣ

Δίκιο έχεις, φίλε μου. Τέτοια συμπυκνωμένη σοφία χρειάζεται «αέρα» για να διαβαστεί σωστά. Η σύνδεση του Δία με τη λέξη Ζεύξη (ένωση) είναι το κλειδί για να καταλάβει κανείς γιατί η Φιλότητα είναι η κεντρική του ιδιότητα.

Ορίστε το κείμενό σου χωρισμένο σε θεματικές υποενότητες, ατόφιο, χωρίς να έχει πειραχτεί ούτε μία λέξη:

Ζευς: Ο Θεός της Ζεύξης και της Πανανθρώπινης Αγάπης

1. Η Ενωτική Δύναμη και η Παγκόσμια Τάξη

• «Διό Ζευς Φίλιος ή Εταιρείος ή Χάρμων καλείται, ότι πάντας ανθρώπους ξυνάγει και βούλεται είναι αλλήλοις φίλους, εχθρόν δ’ή πολέμιον μηδένα” Ο Δίας Φίλιος ή Εταιρείος ή Χάρμων ονομάζεται γιατί όλους τους ανθρώπους ενώνει και επιθυμεί να είναι αγαπημένοι μεταξύ τους. — Δίων Χρυσόστομος (Or.12)
• «..Ζευ…συ και τα περισσά επίστασαι άρτια θείναι και κοσμείν τα άκοσμα, και ου φίλα σοι φίλα εστιν…» Δία…εσύ γνωρίζεις πώς να ανάγεις στο μέτρο κάθε υπερβολή, να επιβάλλεις τάξη σε κάθε τι το άτακτο, και να εγκαθιδρύεις την Αγάπη ανάμεσα σε όσα δεν έχουν αγάπη μεταξύ τους. — Κλεάνθης (Ύμνος εις Δία)
• “Αλλήλους φιλεόντων ὡς τὸ πάρος, πλοῦτος δὲ καὶ εἰρήνη ἅλις ἔστω” — Όμηρος, στο τέλος της Οδύσσειας (Ω 485-86)

2. Ο Δημιουργός, ο Έρως και η Θεία Φροντίδα

• «Τα τοίνυν όλα περιέχων ο Ζεύς…Ήν γάρ ο δημιουργός και « Μήτις…πολυτερπής », και ως μεν Μήτις τίκτει την Αθηνάν, ως δε Έρως απογεννάει την ερωτικήν σειράν…» — Πρόκλος
• «Ζευς τω γαρ όντι ουδενός αναθήματος έλαττόν εστι δώρον καλώς διδόμενον ή Διός Φιλίου χάριν ή Ξενίου». — Αριστοτέλης (Σχόλια στον Αριστοτέλη, 107, 6).
• «Ο θεός ο δικός μας είναι ειρηνικός και σε όλα πράος… Γιατί ο Ζευς είναι ο μόνος από τους θεούς που αποκαλείται Πατήρ και Βασιλιάς, αλλά και Πολιεύς και Ομόγνιος και Φίλιος και Εταιρείος και επίσης Ικέσιος και Ξένιος και Επικάρπιος…» — Δίων Χρυσόστομος.
• «Ο Ζεύς όσων ηγάπησε την ψυχήν, τους μετέβαλε εις αθανάτους θεούς, ως ο Ηρακλής και οι Διόσκουροι και άλλοι.» — Ξενοφών (Συμπόσιο 8, 30)

3. Ο Έφορος της Φιλίας και της Δικαιοσύνης

• «Δικαιόσυνος Ζεύς: ο επί τοίς δίκαιά τε και άδικα δρώσι τεταγμένος. Ώσπερ και <ο> επί τοίς μείλιχα Μειλίχιος και ο επί τοίς φίλα Φίλιος.» — Φρύνιχος (Praeparatio sophistica 61,5-7)
• «Φίλιος: ο <της> φιλίας έφορος θεός.» Φίλιος: Ο έφορος θεός της Αγάπης. — Φρύνιχος (Praeparatio sophistica 123, 11-12).
• «…φιλότητα μετ’ αμφοτέροισι τίθησι Ζευς…» Ο Ζευς θέτει την Αγάπη ανάμεσά μας… — Όμηρος Ιλιάδα.Δ83
• «..από του φιλίου θεού. Τις δε εστιν ούτος ο φίλιος θεός; Έξεστι μεν λέγειν ότι και επί τον Δία ταύτην αναφέρειν ειώθασι την επωνυμίαν…» — Πρόκλος
• «…αλλά προς Διός Φιλίου τε και Εταιρείου, ω Πλάτων…»— Πλάτων (Φαίδρος)

4. Η Ιερή Προστασία του Ξένου και του Πτωχού

• «Ζεύς επιτιμήτωρ ικετάων τε ξείνων τε, Ξείνιος ος ξείνοισιν αμ αιδοίοισιν οπηδεί.» — Όμηρος (Οδ, Ι, 270)
• «Ου θέμις εστί ξένον ατιμήσαι προς γαρ Διός εισίν άπαντες ξείνοι τε πτωχοί τε.» Πρεπούμενο δεν θα ταν να μην τιμήσω ξένο γιατί είναι του Δία όλοι οι φτωχοί και οι ξένοι. — Όμηρος (Ξ, 57)

Σχόλια: Ζευς = Ζεύξη, Ένωση

Ο Ζευς, ο ύψιστος των Θεών, έχει πολλά ονόματα που σημαίνουν Αγάπη (Ο Ζευς είναι Αγάπη). Για καμμία άλλη ιδιότητα του Διός (δικαιοσύνη, ισχύς, κλπ.) δεν υπάρχουν τόσα πολλά επίθετα όσα για την Αγάπη.

1. Η Αγάπη ως Κοινωνικός Δεσμός και Φιλία

• Ο «ΦΙΛΙΟΣ ΖΕΥΣ» (φιλώ=αγαπώ) δηλαδή ο Ζευς που είναι Αγάπη και που ευνοεί κάθε εκδήλωσή της. Συχνά επικαλούνταν το Φίλιο Ζευ λέγοντας μόνο το επίθετο: (μα τον Φίλιο, νη τον Φίλιο, προς Φιλίου κλπ). Υπήρχαν και ναοί αφιερωμένοι στον Φίλιο Ζευ, όπως π.χ. στη Μεγαλόπολη Αρκαδίας (Παυσανίας 8.31), στην Αθήνα, την Επίδαυρο, την Πέργαμο, κλπ. Το επίθετο φίλιος-φιλία έχουν και άλλοι θεοί: «Φίλιος Ερμής», «Φίλιος Έρως», «Φιλία Φύσις», «Φίλιος Απόλλων», «Φιλία Νύξ» κλπ.
• Ο «Φιλήσιος Ζευς» (Με την ίδια ακριβώς έννοια με τον: Φίλιο Δία).
• Ο «Ζευς Φίλος» (φίλος = αγαπημένος, αγαπητός, φιλώ = αγαπώ).
• Ο «Ζευς Εταιρείος» (εταιρείος = πλήρης Αγάπης προς τον άλλον) (έτερος = ο άλλος, προυποθέτει ύπαρξη δύο μερών). Ο Ζευς Εταιρείος είναι προστάτης της Αγάπης μεταξύ των ανθρώπων, της φιλίας, της συναδέλφωσης και επίσης της κοινωνικής οργάνωσης των ανθρώπων. Στη Μαγνησία και στη Μακεδονία εορτάζονταν προς τιμήν του τα «εταιρίδεια» (εορτή του Εταιρείου Διός) (Ηγήσανδρος εν (Υπομνήμασι) παρ Αθην. 572D).
• Ο «Εταίριος Δίας», Ο «Εταιρήιος Δίας», Ο «Εταιρίδας Ζευς» (με την ίδια έννοια).
• Ο «Ζευς Οικείος» είναι προστάτης της οικειότητας, της Αγάπης και της Φιλίας που πρέπει να αισθάνονται οι άνθρωποι στις διαπροσωπικές τους σχέσεις. (Τα πολλά επίθετα του Διός σε σχέση με την έννοια της Αγάπης απλά υπενθυμίζουν και υπογραμμίζουν αυτό το δεδομένο).
• Ο «Πρευμενής Δίας» δηλαδή ο πράος, ευμενής, ο φίλα διακείμενος, ο αγαθός.

2. Η Φιλοξενία και η Σχέση με τον «Ξένο»

• Ο «Ξένιος Δίας» (ο οποίος αναφέρεται στην καλή αντιμετώπιση, την καλή προδιάθεση και φιλική, αγαπητική συμπεριφορά και στάση προς τον ξένο, καθώς επίσης και στη φιλοξενία αλλά και στην φροντίδα η περιποίηση φίλου η ξένου. Επίσης, «ξενία» είναι η φιλική σχέση μεταξύ πόλεων η εθνών. Ο Δίας είναι ο δημιουργός και προστάτης των φιλικών σχέσεων μεταξύ εθνών και πόλεων).
• Ο «Ξείνιος Ζευς», Ο «Πολυξενώτατος Ζευς», Ο «Εύξεινος Δίας» (με την ίδια έννοια).
• Ο «Έκαλος Ζευς» (Εκαλείος / Εκαλήσιος): Λατρεία του Διός, ως θεού της αγάπης και της φροντίδας για τον συνάνθρωπο, της φιλοξενίας, πολύ συγγενής προς την λατρεία του Διός Ξενίου. (Εκάλη, ήταν μια υπέργηρη γυναίκα που περιποιήθηκε και φιλοξένησε τον ήρωα Θησέα… Η Εκάλη, έταξε στον Δία για την αίσια επάνοδο του ήρωα, όπως και έγινε).

3. Ομόνοια, Πίστη και Αδελφοσύνη

• Ο «Ομονώος Ζεύς» (από τη λέξη: ομόνοια) φέρνει στους ανθρώπους ομόνοια, σύμπνοια, συμπόρευση.
• Ο «Ομολώιος Ζευς» / «Ζεύς Ομολούιος» (από το: ομολογία = ομόνοια). Στη Θεσσαλία και στη Βοιωτία εορτάζονταν τα Ομολώια. Το ίδιο επίθετο έχει και η Δήμητρα: «Ομολώια Δήμητρα».
• Ο «Πίστιος Ζευς» (πίστις = η εμπιστοσύνη, δηλαδή ο Δίας που προάγει την εμπιστοσύνη μεταξύ των ανθρώπων, την καλή πίστη).
• Ο «Θεόταιρος Ζευς» (θεός και εταίρος, δηλαδή ο φίλος ανθρώπων και θεών).
• Ο «Φρατρίος Ζευς» / «Φατρίος» (φράτηρ = αδελφός, Φρατρίος Ζευς = Αδελφικός Ζευς) δηλαδή ο Δίας που προστατεύει και δημιουργεί κάθε συναίσθημα αδελφοσύνης, αδελφότητας μεταξύ των ανθρώπων. Είναι το συνεκτικό στοιχείο μιας οικογένειας, μίας ομάδας, ενός γένους, ενός λαού.

4. Η Κοινότητα και η Πολιτική Συμφιλίωση

• Ο «Ομαγύριος Ζεύς» / «Ομηγύριος Ζευς» (συνάγων, συνενώνων, συναθροίζων, συγκαλών). Ο Ζευς δηλαδή που φέρνει κοντά τους ανθρώπους.
• Ο «Πρόξενος Δίας» (1) δημιουργών και εφορεύων επί της επισήμου χαρακτήρος λαμβάνουσας φιλίας μεταξύ μιας πόλεως και ενός ξένου, ενός πλέον γενομένου δημόσιου φίλου. 2) προστάτης, βοηθός, επίκουρος προς τους ανθρώπους).
• Ο «Ειρηναίος Ζευς» που δημιουργεί την ειρήνευση στους ανθρώπους, η οποία δεν είναι μόνο η αποφυγή πολέμου, αλλά και η κοινωνία εν Αγάπη.

5. Η Πατρική Στοργή και η Προστασία του Αδύνατου

• Ο «Φιλότεκνος Δίας». Ο Δίας που αγαπάει τα παιδιά του (θεούς και ανθρώπους). Ο Όμηρος τον αποκαλεί: «Πατήρ ανδρών θεών τε». Επίσης, έχει το επίθετο: «Ζεύς Πατήρ» και η επίκλησή του ξεκινάει με το: «Ζευ Πάτερ».
• Ο Φιλεύσπλαχνος Δίας είναι προστάτης των πιο ευπαθών ομάδων. Είναι προστάτης των φτωχών, των ξένων («είναι του Διός όλοι οι φτωχοί και οι ξένοι» – Όμηρος).
• «Φύξιος» (προστάτης των φυγάδων), «Ασυλαίος» (ο παρέχων άσυλο).
• «Ικέτας», «Ικέσιος», «Ικετήσιος», «Ικτήρ», «Ικταίος», «Αφίκτωρ»: Προστάτης των ικετών, θεός της συγχώρεσης.
• Ο «Προστροπαίος Ζεύς» / «Προστρόπιος»: Δέχεται με ευμένεια τις προσευχές και τις ικεσίες. Είναι προστάτης των ταπεινών και των κατατρεγμένων. Όταν ο Χίλων ο Λακεδαιμόνιος ρωτήθηκε: «Με τι ασχολείται ο Δίας;», απάντησε: «Με το να υψώνει τους ταπεινούς και να χαμηλώνει τους αλαζόνες».

6. Σωτηρία, Πραότητα και Οικογενειακή Εστία

• Ο «Δίας Σωτήρ» / «Δίας Σαώτης» (ως έμπρακτη εκδήλωση Αγάπης).
• Ο «Ζευς Μειλίχιος», «Μείλιχος», «Μηλείχιος», «Δίας Μελισσαίος»: Πράος, πραυντικός. Προς τιμήν του ετελούντο τα Διάσια στην Αθήνα.
• Ο «Ζευς Πανήμερος», «Πανάμαρος», «Παναμέριος», «Πανημέριος»: Ο απολύτως ήμερος, ο πράος.
• Ο «Ζευς Ημέριος» / «Ημεράσιος»: Αυτός που εξημερώνει.
• Ο «Ζευς Ήπιος».
• Ο «Ζευς Ερκείος» / «Μεσέρκειος»: Προστάτης της αγάπης ανάμεσα στα μέλη μιας οικογένειας. Το άγαλμά του ήταν τοποθετημένο σε κάθε σπίτι στο κεντρικό προαύλιο (Έρκος).
• Ο «Ομόριος Ζευς» / «Ομάριος»: Προστάτης της καλής γειτονίας, της αγάπης και της φιλίας μεταξύ των γειτόνων.

7. Η Απόλυτη Αγαθότητα και Τελειότητα

Ο «Δίας Αγνός», Ο «Άριστος Δίας», Ο «Αρισταίος Δίας».

Ο «Ζεύς Αγαθός» (ως σύνοψη της αγαθής και αγαθοποιού υποστάσεως).

Ο «Ζευς Άγιος» και Ο «Ζευς Τέλειος»: Ο δημιουργός κάθε αρετής και τελειότητος.

Ο «Ζευς Αρωγός» & Ο «Ζευς Επίκουρος»: Αυτός που βοηθάει, προστατεύει και συντρέχει τους ανθρώπους.

• «..ο Ζεύς, δηλαδή το αγαθόν και το άριστον» — Ορφεύς (Ορφικά. αποσπ. 107).
• «Ζευ, μεγάλαι δ’ αρεταί θνατοίς έπονται εκ Σέθεν» Πίνδαρος (Ισθμιονικ.Γ,4-5). Ζευ, οι μεγάλες αρετές έρχονται στους θνητούς από Σένα.

Αρχαιολογικές Μαρτυρίες και Απεικονίσεις του Φιλίου Διός

Απεικονίσεις και Ιεροί Χώροι ανά την Ελλάδα

Απεικονίσεις του Φιλίου Διός υπάρχουν: σε δύο αφιερωματικά ανάγλυφα στην Αττική, όπου παριστάνεται ένθρονος να υποδέχεται τους λατρευτές του, στην Λέσβο, στην Πέργαμο, ενώ στον λαμπρό ναό του Φιλίου Διός στην Μεγαλόπολη το άγαλμά του που φιλοτέχνησε ο γλύπτης Πολύκλειτος ο νεώτερος, έφερε κοθόρνους, κύπελλο σπονδής, αετοφόρο θύρσο κλπ (Παυσανίας, 8.31,4).

Επιγραφικές Μαρτυρίες και Αφιερώματα

• Στην Επίδαυρο: Έχουμε μία επιγραφή που αναφέρει: «Διί Φιλίωι Πύροιος κατ όναρ (ανέθηκεν)» (Το αφιέρωμα αυτό αφιέρωσε ο Πύροιος στον Φίλιο Δία σύμφωνα με όνειρο που είδε).
• Στην Αθήνα: Σε στήλη αναφέρεται: «Ιερέως και ερανιστών Διός Φιλίου» (Ιερέα και λατρευτών του Φίλιου Δία).
• Στο Θέατρο του Διονύσου: Στο πλάι της Ακρόπολης στην Αθήνα, στα διακριτά καθίσματα των ιερέων στην πρώτη σειρά του θεάτρου, στο κάθισμα του ιερέως του Φίλιου Δία υπάρχει η επιγραφή: «Ιερεύς Διός Φιλίου».

Η Γεωγραφία της Λατρείας και τα Συνοδά Αγάλματα

• Στο Άργος: Άγαλμα του Φιλίου Διός είχε φιλοτεχνήσει ο Πολύκλειτος ο νεότερος.
• Στη Μεγαλόπολη: Στη δυτική όχθη του ποταμού Ελισσόντα υπήρχε άγαλμα του Φιλίου Διός, όπως και τα αγάλματα των Ωρών, των Νυμφών, της Αφροδίτης, της Ήρας, του Ηρακλή, κλπ.
• Στον Πειραιά: Υπήρχε ιερό του Διός Φιλίου κοντά στο ιερό του Διός Μειλιχείου και το ναό της Αγαθής Τύχης.

Η Έννοια των «Διίφιλων»

Το επίθετο: «Διίφιλοι» σήμαινε αυτούς που αγαπάει εξαιρετικά ο Δίας και που αγαπούν τον Δία. Κάποιες φορές, με αυτό το επίθετο απεκλήθησαν και βασιλείς, ίσως βάσει της άποψης στα Μυκηναικά χρόνια ότι ορισμένοι ήταν απόγονοι του Διός.

11. ΕΡΩΣ

Ο Έρως: Από την Κοσμογονία στην Ανθρώπινη Ψυχή

1. Ο Έρως ως Πρωταρχική και Κοσμική Δύναμη

• «Ο Έρως είναι ο αρχιτέκτονας του σύμπαντος» — Ησίοδος.
• «..και ο Έρως ο ενοποιός..» — Πρόκλος (Υπ.στον Παρ.του Πλ. 130b.p.799,27 Cous2).
• «Πρότερον δ ουκ ήν γένος αθανάτων, πρίν Έρως ξυνέμειξεν άπαντα.» Πρώτα, γένος αθανάτων δεν υπήρχε, πριν ο Έρως αναμείξει τα πάντα μεταξύ τους. — Αριστοφάνης (Όρνιθες, 700)
• «Ούτω πολλαχόθεν ομολογείται ο Έρως εν τοις Θεοίς πρεσβύτατος είναι.» Πλάτων. Πράγματι από πάρα πολλούς ομολογείται, ότι ο Έρως είναι ο παλαιότερος από τους Θεούς.
• «Πρώτιστον μέν Έρωτα θεών μητίσαντο πάντων» — Παρμενίδης (στ.13).

2. Η Κυριαρχία του Έρωτα σε Θεούς και Θνητούς

• “ἠδ ̓ Ἔρος, ὃς κάλλιστος ἐν ἀθανάτοισι θεοῖσι, λυσιμελής, πάντων τε θεῶν πάντων τ ̓ ἀνθρώπων δάμναται ἐν στήθεσσι νόον καὶ ἐπίφρονα βουλήν”. Γλυκέ Έρωτα που είσαι ο πιο ωραίο από τους αθάνατους θεούς, που κάνεις να κόβονται τα πόδια και που σε ανθρώπους και θεούς αιχμαλωτίζεις το νου και τη θέληση. — Ησίοδος (Θεογονία 120)
• «Έρως των θεών βασιλεύει» — Αγάθων.
• «Τίποτα πιο δυνατό από τον Έρωτα δεν υπάρχει». — Μένανδρος.
• “Χαλκοτύπος τον Έρωτα μεταλλάξας επόησε τήγανον, ουκ αλόγως ότι και αυτό φλέγει” Χαλκουργός τον Έρωτα τον έκανε τηγάνι κι ήτανε λογικό γιατί και τούτο καίει. — Παλλαδάς ο Αλεξανδρεύς

3. Ο Έρως της Ψυχής, της Αρετής και του Αγαθού

• «Νη Δι, έφη, όπως δε και έτι μάλλον ευφραίνηται, βούλομαι αυτώ μαρτυρήσαι ως και πολύ κρείττων εστιν ο της ψυχής ή ο του σώματος έρως…» — Ξενοφών (Συμπόσιο,8,12,4-13,4).
• «Ο Έρωτας της ψυχής είναι πολύ ανώτερος από τον Έρωτα του σώματος». — Ξενοφών. Συμπόσιο.
• «Σεμνός Έρως Αρετής.» — Φωκυλίδης Ο Έρωτας για την Αρετή είναι άξια επιθυμία.
• «Ο Έρωτας στρέφεται πάντοτε προς αυτό, την παντοτινή κατοχή του αγαθού». — Διοτίμα η Μαντινεία.

4. Η Αγάπη για την Οικογένεια, την Πατρίδα και την Επιστήμη

• «Ως ηδύ γ εν αδελφοίς εστιν ομονοίας έρως» Πόσο γλυκειά είναι η αγάπη της ομόνοιας στα αδέρφια.
• «Ουκ έστι μητρός ουδέν ήδιον τέκνοις. Εράτε μητρός, παίδες, ως ούκ έστ’έρως τοιούτος άλλος όστις ηδίων εράν».Τίποτε πιο αγαπητό στα παιδιά από τη μητέρα. Αγαπάτε, ω τέκνα την μητέρα σας. Δεν υπάρχει πιο αγνός και πιο γλυκός Έρωτας από αυτόν. — Ευριπίδης (Απ.358,1-3).
• «…Έρως πατρώας τήσδε γής…» — Αισχύλος. Αγ.540.
• «Σε όσους γιατρούς υπάρχει και φιλανθρωπία, εκεί υπάρχει και Έρωτας για την επιστήμη.» — Ιπποκράτης.

5. Φιλοσοφικοί Ορισμοί και Συμβολισμοί

• «Οι άνθρωποι ονόμασαν τον Έρωτα φτερωτόν, γιατί έχει φτερά. Οι θεοί όμως τον ονόμασαν έτσι, επειδή έχει την δύναμη να δίνει φτερά» — Πλάτων.
• «Έρως Αελίω» — Σαπφώ. Έρωτας για τον Ήλιο. (Τίτλος ποιήματος της Σαπφούς).
• “Επιθυμία μεν διπλασιασθείσαν Έρωτα είναι, Έρωτα δε διπλασιασθέντα μανίαν γίγνεσθαι” — Πρόδικος (Σοφιστής από την Κέα).

Ο Έρωτας ως η Πρωταρχική Δύναμη της Δημιουργίας

Η Πολυσυλλεκτική Έννοια της Αγάπης

Στην ελληνική παράδοση, ο ΕΡΩΣ ( =ΑΓΑΠΗ , κάθε είδους Αγάπη )(Έρως Αρετής, Έρως γης, Έρως θαλάσσης, Έρως επιστήμης, Έρως μητρός, Έρως τέχνης, Έρως γυναικός κλπ) είναι η πρωτίστη και συνεχής αιτία της κοσμογονίας και της κοσμοποιοίας (Τόσο στην Ορφική, όσο και στην Ησιόδεια κοσμογονία). Είναι έννοια αφηρημένη, πολυσυλλεκτική, είναι το σύνολο της συμπαντικής Αγάπης, Αγάπη προς το σύνολο του εκδηλωμένου κόσμου, προς τον άνθρωπο, προς το φυτό, το ζώο, την πέτρα, το ποτάμι, προς κάθε μορφή, προς μία έννοια, προς μία κατάσταση, προς ένα πράγμα, προς τα πάντα, από την πρωτογενή ύλη μέχρι τους Θεούς.

Η Συνεκτική Δύναμη του Σύμπαντος

Είναι η ελκτική και συνεκτική δύναμη που συγκρατεί την ύλη και δημιουργεί, διατυπώνει κάθε μορφολογία. Είναι ο αρχαιότερος των εγκοσμίων Θεών και υπεύθυνος για κάθε δημιουργία. Η ενέργειά του υπάρχει σε όλους τους Θεούς αλλά και σε όλους τους ανθρώπους, ζώα, φυτά κλπ, σε όλη την υλική εκδήλωση, διακατέχει το παν, πληρεί τον κόσμο.

Η Πρωτεύουσα Θέση στη Θεογονία

Είναι ενδεικτικό ότι άλλες θεότητες – προσωποποιημένες στο θείο επίπεδο έννοιες όπως η Αρετή, η Αρμονία, η Ευνομία, η Μνημοσύνη, η Πειθώ κλπ βρίσκονται στο γενεαλογικό δέντρο της θεογονίας σε κατοπινά στάδια και γενεές. Αυτό το γεγονός καταδεικνύει την τεράστια σημασία και έμφαση που έχει ο Έρωτας (=Αγάπη) στην Ελληνική θρησκεία καθώς βρίσκεται στην αρχή της κοσμογονίας και θεογονίας ως το πρώτιστο και μοναδικό στοιχείο κοσμοποιοίας στο σύμπαν ενώ ταυτόχρονα είναι η ελκτική δύναμη που συγκρατεί την ύλη στο μεγάκοσμο (πλανητικά συστήματα) και τον μικρόκοσμο (υποδιαιρέσεις της ύλης).

Η Διαμόρφωση του Αισθητού και Νοητού Κόσμου

Και όπως προαναφέραμε, όχι μόνο συγκρατεί την ύλη αλλά επίσης την κινητοποιεί δημιουργώντας συμπλέγματα και μορφές περισσότερο η λιγότερο εξελιγμένες. Δημιουργεί έτσι όλες τις μορφές του αισθητού κόσμου αλλά και του νοητού καθώς ο κόσμος των νοητών είναι μια προβολή και επεξεργασία των δεδομένων του αισθητού κόσμου. Όλα τα γεννήματα του Έρωτος (της Αγάπης): ο κόσμος τα φυτά τα ζώα οι άνθρωποι και οι θεοί φέρουν μέσα τους την ενέργεια του Έρωτος.

12. ΘΕΟΙ ΠΟΥ ΕΦΟΡΕΥΟΥΝ ΣΤΗΝ ΑΓΑΠΗ – ΦΙΛΟΤΗΤΑ

Μέσα στο σύμπαν υπάρχει η ταυτόχρονη επενέργεια πολλών θεών που εφορεύουν στην Αγάπη, που φέρουν δύναμη Αγάπης:

• Ο Ζευς Φίλιος, Φιλήσιος, Φίλος, Εταιρείος, Ομονώος, Φρατρίος, Ξένιος, κλπ.
• Ο Έρως
• Η Αφροδίτη
• Η Φιλότης (=Αγάπη)(Ως πρωταρχικό κοσμογονικό στοιχείο αλλά και ως κόρη της Νυκτός) η οποία όπως και ο Έρως προσωποποιεί και αυτή την Αγάπη.
• Ο Ίμερος (Ο Ίμερος ο οποίος είναι θεός που έχει πολύ κοντινά χαρακτηριστικά με τον Έρωτα, κατοικεί κοντά στην κορυφή του Ολύμπου μαζί με τις Μούσες και τις Χάριτες).
• Ο Αντέρως ο οποίος εκφράζει την αμοιβαία Αγάπη. Αντιστοιχεί στο πρόσωπο που το αγαπούν, που δέχεται την Αγάπη. (Στο μουσείο του Ηρακλείου υπάρχει ανάγλυφο πάνω σε κυκλική επιφάνεια, που απεικονίζονται ο Έρως και ο Αντέρως ως δύο όμοιοι μικροί ερωτιδείς (νήπια) με φτερά που αγκαλιάζονται μεταξύ τους, ως εικαστική απόδοση της αμοιβαίας αγάπης).
• Ο Πόθος (Ο Πόθος είναι θεός ο οποίος σημασιολογικά δηλώνει την Αγάπη που συνοδεύεται από σφοδρή επιθυμία)
• Η Πειθώ η οποία παρακινεί τους νέους να ανοίξουν την καρδιά τους στην Αγάπη και να εξομολογηθούν την αγάπη τους ο ένας στον άλλον.
• Οι Ερωτιδείς (μικροί Έρωτες).
• Η Ειρήνη (Η οποία εκτός από αποφυγή πολέμου, σημαίνει και κοινωνία εν Αγάπη)
• Η Ομόνοια. Σημαντικός είναι ο ναός της Ομόνοιας στον Ακράγαντα της Σικελίας
• O Οίστρος ( Ο οποίος εκφράζει υπερβολική αγάπη, πόθο και θέληση, επιθυμία για κάτι ).
• Η Αρετή (Που εμπεριέχει όλες τις αρετές, και την Αγάπη προς τον συνάνθρωπο).
• Η Εύκλεια ( «ευ» και «κλέος» με την έννοια ότι η καλή δόξα είναι και προυποθέτει Αγάπη των ανθρώπων προς ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, λόγω των ενάρετων πράξεών του). Σημαντικά λατρευτικά κέντρα της Εύκλειας είναι η Αθήνα, οι Δελφοί, Η Θήβα και η Κόρινθος στην οποία γιορτάζονταν τα «Εύκλεια».

Να σημειώσουμε εδώ ότι η έννοια της Αγάπης ενυπάρχει και σε άλλες ιδιότητες των θεών:

• Η Ήρα, η Ερατώ, και ο Υμέναιος είναι προστάτες της συζυγικής Αγάπης.
• Η Εστία προστατεύει την Αγάπη ανάμεσα στα μέλη μιας οικογένειας.
• Η Μητέρα των Θεών, η Ρέα, η Λητώ και η Ειλείθυια είναι προστάτες της μητρικής Αγάπης.
• Οι Διόσκουροι είναι προσωποποίηση της αδελφικής Αγάπης, της «φιλαδελφίας».

Κάθε θεός, θα έλεγε κανείς, εκφράζει στην ουσία την Αγάπη για ένα διαφορετικό αντικείμενο:

• Η Αθηνά εμφυσά στους ανθρώπους την Αγάπη για τη γνώση και τη μόρφωση.
• Ο Απόλλων εκπροσωπεί την Αγάπη για τις τέχνες όπως και οι Μούσες.
• Ο Ήφαιστος την Αγάπη για την τεχνουργία, ο Ασκληπιός την Αγάπη για την Ιατρική κλπ.

Αυτά τα σχόλια είναι πολύτιμα γιατί εξηγούν τη γλωσσική και πνευματική σύνδεση του τότε με το σήμερα. Για να γίνει το κείμενο πιο εύπεπτο στον ψηφιακό αναγνώστη, το χώρισα σε 4 θεματικές ενότητες, διατηρώντας το ακριβώς όπως μου το έστειλες:

Η Φιλότητα ως Θεϊκή Ιδιότητα και Προσφώνηση

Το Επίθετο «Φίλιος» στο Ελληνικό Πάνθεον Το επίθετο φίλιος-φιλία έχουν πολλοί θεοί: “Φίλιος Ζευς”, «Φίλιος Ερμής», «Φίλιος Έρως», «Φιλία Φύσις», «Φίλιος Απόλλων», «Φιλία Νύξ» κλπ.

Η Προσφώνηση των Θεών στην Αρχαιότητα Όλοι οι θεοί προσαγορεύονται: Φίλε / Φίλη (σε πάρα πολλά κείμενα) πχ «Φίλε Ήφαιστε», «Φίλη Αθηνά» κλπ.

Η Ετυμολογία: Από το «Φιλώ» στο «Αγαπώ» (Υπενθυμίζεται ότι η σωστότερη απόδοση της αρχαίας Ελληνικής λέξης «φίλος» στα νέα Ελληνικά, είναι: αγαπητός, αγαπημένος / αγαπητός φίλος, καθώς φιλώ = αγαπώ. Εμπεριέχει την έννοια της Αγάπης και ανάγεται σε αυτήν. Στην νέα Ελληνική γλώσσα όμως, έχει καταλήξει να χρησιμοποιείται χωρίς κατ ανάγκη να εμπεριέχει την έννοια της αγάπης, υποδηλώνοντας πολλές φορές απλά ένα άτομο που μπορεί να συνυπάρχουμε σε ένα εργασιακό για παράδειγμα χώρο χωρίς να υπάρχει ισχυρή σύνδεση αγάπης και φιλίας).

Η Αγάπη ως Θεία Ουσία Όλοι οι θεοί αγαπούν τους ανθρώπους και είναι οι ίδιοι Αγάπη ως ουσία.

15. ΟΙ ΘΕΟΙ ΕΙΝΑΙ ΓΕΝΝΗΜΑΤΑ ΑΓΑΠΗΣ

• «Πρότερον δ ουκ ήν γένος αθανάτων, πρίν Έρως ξυνέμειξεν άπαντα.» Πρώτα, γένος αθανάτων δεν υπήρχε, πριν ο Έρως αναμείξει τα πάντα μεταξύ τους. — Αριστοφάνης (Όρνιθες, 700)
• «Ερμήν αείδω…ον τέκε Μαία, Άτλαντος θυγάτηρ, Διός εν φιλότητι μιγείσα αιδοίη…Χαίρ, Ερμή χαριτοδώτα διάκτορε, δώτορ εάων». Τον Ερμή ψάλλω…τον οποίο γέννησε η Μαία, η κόρη του Άτλαντα, αφού ενώθηκε με αγάπη με τον Δία, η σεβαστή….Χαίρε, Ερμή χαριτοδότη, προπομπέ, χαριστή αγαθών». — Ομηρικός Ύμνος («Εις Ερμήν»).
• «[και] Ώσπερ ούν διά την πρωτίστην αγαθότητα πάντες αγαθοειδείς οι θεοί… Κατά γάρ τούτο και ήνωνται αλλήλοις οι θεοί και χαίρουσιν αλλήλοις…» — Πρόκλος (Πλατωνική θεολογία,1,106,19)
• «Καδμείη δ άρα Σεμέλη τέκε φαίδιμον υιόν μειχθείσ εν φιλότητι, Διώνυσον πολυγηθέα αθάνατον θνητή. Νυν δ αμφότεροι θεοί εισι» Η κόρη του Κάδμου, η Σεμέλη γέννησε ένδοξο και φημισμένο υιό αφού ενώθηκε με Αγάπη (με τον Δία), γέννησε τον Διώνυσο τον πολύχαρο, τον αθάνατο, ενώ ήταν θνητή. Τώρα και οι δύο είναι θεοί. — Ησίοδος (Θεογονία,940).
• «Όπως προείπε η Νύκτα, η Ρέα γέννησε με τον Κρόνο ένα παιδί (τον Δία, πατέρα των Ολυμπίων) αφού έσμιξαν με ισχυρήν Αγάπη (Φιλότητα)» — Ορφεύς

22. ΘΕΡΜΟΤΗΣ– ΦΙΛΟΤΗΣ ΣΤΟ ΕΝ-ΘΕΟΣ (ΣΥΝΔΕΣΗ ΦΙΛΟΤΗΤΟΣ-ΦΩΤΟΣ-ΠΥΡΟΣ)

Η Πύρινη Φύση της Αγάπης και του Θείου

Ο Πύρινος Νους και η «Ζέουσα» Ουσία του Διός

Ο Δημόκριτος αποκαλεί το Θεό νου πύρινο και σφαιροειδή. Η Αγάπη του Διός είναι πύρινη, είναι ζεστή σαν τη φωτιά. Στα Ορφικά κείμενα έχουμε περιγραφή του πύρινου χαρακτήρα του Διός:

«Το καθαρότατον και κορυφαιότατον άτε διαυγές όν πύρ Ζήνα ωνόμασαν δια την εν αυτώι ζέουσαν φύσιν… πυρώδης ουσία ζωτική… Τήι ούν ιδίαι θερμότητι ο Ζεύς – τουτέστιν η ζέουσα ουσία». (Ιερώνυμου και Ελλάνικου Θεογονία 56).

Το καθαρότατον και υψούμενον στα ανώτατα πεδία του χώρου διαυγές πυρ Δία ωνόμασαν, χάριν του θερμοτάτου και εμπύρου χαρακτήρος της φύσεώς του. Μια πυρώδης ουσία πλήρης ζωής και ισχύος, που με την έμφυτη θερμότητά της ορίζει τον Δία ως την υπέρθερμο ουσία.

Τα «Φλεγόμενα» Επίθετα του Πατέρα των Θεών

Ο Ζευς ταυτίζεται με το κοσμικό πυρ μέσα από μια σειρά χαρακτηριστικών επιθέτων:

• Φλογόεις & Πυρφόρος
• Πυρσαγεύς & Πυρίδρομος
• Πυρίβρομος & Πυριβρεμέτης
• Πυρόεις & Πάμφλεκτος

Φάνης-Έρως: Το Φως που Έλαμψε στο Σύμπαν

Για τον πύρινο χαρακτήρα του Έρωτος, ο Ορφεύς λέει: «…όν Φάνητα Ορφεύς καλεί, ότι αυτού φανέντος το πάν εξ αυτού έλαμψεν, τώι φέγγει του διαπρεπεστάτου των στοιχείων πυρός εν τώι υγρώι τελεσφορουμένου».

Ο Ορφεύς ονομάζει τον Έρωτα Φάνητα, διότι, αφ’ ότου ενεφανίσθη, εξ αυτού έλαμψε το σύμπαν με το φέγγος εκείνου του Πυρός που γεννάται και τελειούται μέσα στην κοιτίδα του υγρού στοιχείου. Η Αγάπη του Διός και του Έρωτος μοιράζονται αυτή την κοινή, πύρινη ρίζα.

Το «Κεντρικόν Πύρ» και η Εστία των Πάντων

Ο Φιλόλαος μας διδάσκει ότι στο κέντρο του Όντος (που ταυτίζεται με το σύμπαν και το Θεό) υπάρχει άσβεστη φλόγα, το «κεντρικόν πύρ». Ο Στοβαίος αναφέρει: «Ο Φιλόλαος τοποθετεί το πύρ στο μέσον, στο κέντρο. Το ονομάζει εστία των πάντων, οίκον του Διός, μητέρα των θεών, βωμό και συνοχή και μέτρο φύσεως».

Γύρω από αυτό το κέντρο, δέκα διαφορετικά σώματα εκτελούν τον ομαδικό τους χορό. Η θερμότητα εδώ είναι το κατ’ εξοχήν στοιχείο της Αγάπης. Η Αγάπη συνδέεται και ταυτίζεται απόλυτα με τη φωτιά.

Η Ιερή Φλόγα ως Σύμβολο της Θεϊκής Παρουσίας

Η ύπαρξη του πυρώδους κέντρου συμβολίζεται από την ιερή και άσβεστη εστία κάθε βωμού και ναού.

• Στην οικία: Η κεντρική εστία όπου η οικογένεια μαζευόταν γύρω από τη φωτιά.
• Στην πόλη: Το άσβεστο πυρ του Πρυτανείου.
• Στις τελετές: Η χρήση της ιερής δάδας (λαμπαδηδρομίες).

Όπως λέει ο Μέγας Ιουλιανός: «Και τα αγάλματα και οι βωμοί και η διατήρηση της άσβεστης φωτιάς… καθιερώθηκαν από τους πατέρες μας, σύμβολα της παρουσίας των θεών».

Το «Πυρ Αείζωον» και η Αρχή των Όντων

Ο Ηράκλειτος χαρακτηρίζει το σύμπαν ως: «πυρ αείζωον, απτόμενον μέτρα και αποσβεννύμενον μέτρα». Ο Ίπασσος ο Μεταποντίνος και ο Ηράκλειτος θεωρούν το πυρ ως την αρχή των όλων. Τα όντα δημιουργούνται από τη φωτιά με πύκνωση και αραίωση, και σε αυτήν καταλήγουν πάλι. Για τους Πυθαγόρειους, η γένεση του κόσμου ξεκίνησε από το πυρ και τον αιθέρα.

Η Φλόγα της Ψυχής και το Φως του Αγαθού

Πολλοί φιλόσοφοι (Παρμενίδης, Λεύκιππος, Στωικοί) μίλησαν για την πυρώδη φύση της ψυχής.

Πλάτων: «Το Πρώτο Αγαθό είναι άρρητο, αλλά όταν έρχεσαι μαζί του σε επαφή… άξαφνα, είναι λες και αναπηδά μέσα από το πυρ το φως και αναδύεται μες στην ψυχή».

Πρόκλος: «Πύρ γεννώμεθα, δια πυρός οδεύομεν».

Παρμενίδης: Το γήρας επέρχεται από την έλλειψη του θερμού στοιχείου.

36. Η ΑΓΑΠΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ ΕΚΦΡΑΖΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΗ ΕΚΠΡΟΣΩΠΗΣΗ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΟ ΘΕΙΟ ΕΠΙΠΕΔΟ

Πολύ ενδιαφέρον και αυτό το σημείο! Αναδεικνύει την ελευθερία και την ισορροπία των δύο φύλων στην αρχαία ελληνική σκέψη.

Για να γίνει το κείμενο πιο ευανάγνωστο και «φιλικό» προς τον αναγνώστη του διαδικτύου, το χώρισα σε 3 θεματικές ενότητες, διατηρώντας το ακριβώς όπως μου το έστειλες:

Η Λατρεία της Ανώτατης Θεότητας ως Θηλυκή

Ο αδογμάτιστος χαρακτήρας της Ελληνικής Θρησκείας επιτρέπει στους λατρευτές να λατρεύουν την ανώτατη θεότητα ως θηλυκή (Ευρυνόμη, Μητέρα των Θεών, Αγαθή Θεά, Φύσις, Ειμαρμένη, κλπ).

Αρχαιολογικές Μαρτυρίες: Ολυμπία και Πειραιάς

Για παράδειγμα, στην ιερή άλτη της Ολυμπίας, λατρευόταν και ο Δίας, και η Μητέρα των Θεών (Ο ναός της ήταν το «Μητρώον», που βρισκόταν ακριβώς μπροστά στη είσοδο του σταδίου).

Η Μητέρα των θεών ονομάζεται και Αγαθή Θεά. (Για παράδειγμα, στον Πειραιά (Αρχαιολογικό Μουσείο), υπάρχει το αναθηματικό ανάγλυφο του Πυθόνικου στην Αγαθή Θεά, όπου απεικονίζεται σε μεγαλύτερη διάσταση από τους λατρευτές της, κάτι που συνηθιζόταν στις απεικονίσεις των θεών. Στο άνω μέρος της στήλης, αναγράφεται ότι αφιερώνεται στην Αγαθή Θεά).

Η Φιλοσοφική Προσέγγιση του Ζήνωνα του Κιτιέως

Σε αυτό το κείμενο του Ζήνωνα του Κυτιευ βλέπουμε ότι το ανώτατο θείο ον που είναι ο σπερματικός Λόγος του κόσμου έχει πολλά ονόματα, και αρσενικά και θηλυκά: Λέγεται και Δίας, και Ειμαρμένη, και Νους, κλπ.

“Ἕν τε εἶναι Θεὸν καὶ Νοῦν καὶ Εἱμαρμένην καὶ Δία· πολλαῖς τε ἑτέραις ὀνομασίαις προσονομάζεσθαι. κατ ̓ ἀρχὰς μὲν οὖν καθ ̓ αὑτὸν ὄντα τρέπειν τὴν πᾶσαν οὐσίαν δι ̓ ἀέρος εἰς ὕδωρ· καὶ ὥσπερ ἐν τῇ γονῇ τὸ σπέρμα περιέχεται, οὕτω καὶ τοῦτον σπερματικὸν λόγον ὄντα τοῦ κόσμου, τοιοῦτο ὑπολείπεσθαι ἐν τῷ ὑγρῷ, εὐεργὸν αὑτῷ ποιοῦντα τὴν ὕλην πρὸς τὴν τῶν ἑξῆς γένεσιν· εἶτα ἀπογεννᾶν πρῶτον τὰ τέσσαρα στοιχεῖα, πῦρ, ὕδωρ, ἀέρα, γῆν”.7

38. ΟΙ ΘΕΟΙ ΕΧΟΥΝ Ο ΚΑΘΕΝΑΣ ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΖΩΑ, ΦΥΤΑ, ΚΛΠ.

Οι θεοί έχουν ο καθένας αγαπημένα ζώα, φυτά, πετρώματα, σχήματα, σύμβολα, κλπ. Επίσης αγαπούν ιδιαίτερα συγκεκριμένους τόπους στους οποίους είναι πολιούχοι η που έχουν ιερά τεμένη και λατρευτικούς χώρους αφιερωμένους σ αυτούς. Αγαπημένα ζώα και φυτά έχουν: Ήρα το παγώνι, ο Δίας τον αετό, η Αφροδίτη το περιστέρι και τη ροδιά, η Αθηνά την Κουκουβάγια, ο Ποσειδώνας το δελφίνι, ο Ερμής το κριάρι, ο Άρης το γεράκι, η Άρτεμις το ελάφι, η Δήμητρα το αγριογούρουνο και το στάχυ, ο Ήφαιστος τον ημίονο, ο Διόνυσος τον Πάνθηρα, ο Απόλλωνας το κοράκι, κλπ

Το άρθρο Κοσμογονία, Πάνθεον και ο Θείος Έρωτας (Μέρος 2ο) εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Η σύγχρονη αντίληψή μας για τον ρομαντισμό θεμελιώνεται σε έναν άγραφο κώδικα κανόνων. Εξυψώνουμε συγκεκριμένες εκφράσεις έλξης, όπως ο «έρωτας με την πρώτη ματιά», ως την ιδανική απαρχή μιας σχέσης, ενώ ταυτόχρονα υποβαθμίζουμε άλλες, όπως η απροκάλυπτη σωματική έλξη. Αυτή η πολιτισμική διάκριση δεν είναι ούτε τυχαία ούτε αυτονόητη. Αποτελεί την κληρονομιά μιας σύνθετης φιλοσοφικής ζύμωσης που συνέβη στον Ευρωπαϊκό Μεσαίωνα, η οποία κατάφερε να συνθέσει δύο πανάρχαιες, και φαινομενικά αντιφατικές, ελληνικές ιδέες: τον Έρωτα και την Αγάπη.

Οι Δύο Πόλοι της Αγάπης στην Μεσαιωνική Σκέψη

Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, η δυτική σκέψη βρισκόταν αντιμέτωπη με μια θεμελιώδη σύγκρουση, προσπαθώντας να συμβιβάσει την κληρονομιά της κλασικής αρχαιότητας με τις επιταγές της νέας χριστιανικής πίστης. Αυτή η σύγκρουση εκφράστηκε απόλυτα στις δύο κυρίαρχες αντιλήψεις για την αγάπη.

Η «Αγάπη»: Η Πνευματική Αγάπη της Καρδιάς

Στη μία πλευρά βρισκόταν η Αγάπη. Οι Ελληνόφωνοι Ευαγγελιστές επέλεξαν αυτόν τον όρο για να περιγράψουν την υπέρτατη, ανιδιοτελή αγάπη του Θεού προς τον άνθρωπο, όπως συμπυκνώνεται στην εντολή «Αγαπάτε αλλήλους».

• Προέλευση: Καρδιά
• Χαρακτήρας: Πνευματική, άνευ όρων και παραδόξως απρόσωπη, καθώς ο πιστός καλείται να αγαπά τους πάντες, εχθρούς και φίλους, χωρίς διάκριση ή προσωπική επιλογή.

Ο «Έρως»: Η Παθιασμένη Αγάπη των Ματιών

Στην αντίθετη πλευρά βρισκόταν ο Έρως, η έννοια που δόξασαν οι λυρικοί ποιητές. Ακόμη και μετά τις προσπάθειες του Πλάτωνα να τον εξυψώσει πνευματικά, ο Έρως παρέμενε θεμελιωδώς συνδεδεμένος με το πάθος που γεννά η θέα της ανθρώπινης ομορφιάς.

• Προέλευση: Μάτια
• Χαρακτήρας: Σωματικός, παθιασμένος και άμεσα συνδεδεμένος με τις αισθήσεις. Οι αρχαίοι Έλληνες, όπως ο Εμπεδοκλής, πίστευαν ότι η όραση ήταν μια εκλεπτυσμένη μορφή αφής. Θεωρούσαν ότι η Αφροδίτη (θεά του Έρωτα) γέμισε τα μάτια με “φωτιά”, η οποία εκπέμπεται για να “αγγίξει” τα αντικείμενα και να δημιουργήσει την εικόνα τους.

Οι μεσαιωνικοί φιλόσοφοι πάλευαν με αυτό το δίλημμα: ποιο προηγείται; Τα μάτια (Έρως) ή η καρδιά (Αγάπη);

Η Επανάσταση των Τροβαδούρων τον 12ο Αιώνα

Η απάντηση δεν ήρθε από τους θεολόγους, αλλά από μια ομάδα καλλιτεχνών. Ο 12ος αιώνας υπήρξε ένα “καζάνι” πολιτισμικών μεταρρυθμίσεων στην Ευρώπη. Καθώς οι Σταυροφορίες άλλαζαν τον γεωπολιτικό χάρτη και οι μεγάλοι Καθεδρικοί υψώνονταν στον ουρανό, στη Νότια Γαλλία εμφανίστηκε μια “φυλή” περιπλανώμενων ποιητών: οι Τροβαδούροι.

Αυτοί οι καλλιτέχνες ανέλαβαν να αλλάξουν ριζικά το νόημα των παλαιών Κελτικών θρύλων που κληρονόμησαν από τον Βορρά (όπως οι ιστορίες του Βασιλιά Αρθούρου ή του Τριστιάνου). Μετέτρεψαν τις ιστορίες πολεμικών κατορθωμάτων σε αφηγήσεις παθιασμένων, τραγικών και συχνά παράνομων ερώτων. Ο Λάνσελοτ και η Γκουίνεβιρ αντικατέστησαν τις μάχες του Αρθούρου ως το κεντρικό θέμα.

“Amore”: Η Σύνθεση που Άλλαξε τον Κόσμο

Οι Τροβαδούροι τόλμησαν να δώσουν μια επαναστατική απάντηση στο δίλημμα “Έρως ή Αγάπη;”. Η απάντησή τους ήταν: “Και τα δύο”.

Δημιούργησαν μια νέα, τρίτη μορφή αγάπης, την οποία βάφτισαν “Amore” (από τη λατινική ρίζα). Αυτή η νέα αγάπη δεν ήταν ούτε αποκλειστικά σαρκική ούτε αποκλειστικά πνευματική, αλλά η τέλεια σύνθεσή τους.

Στη φιλοσοφία τους, τα μάτια και η καρδιά συνεργάζονται. Όπως το έθεσε ο τροβαδούρος Ζιρό ντε Μπορνέλ, τα μάτια λειτουργούν ως «ιχνηλάτες της καρδιάς». Ο ρόλος των ματιών (Έρως) είναι να ερευνήσουν τον κόσμο και να εντοπίσουν την ομορφιά που θα ευχαριστήσει την καρδιά. Όταν η καρδιά (Αγάπη) αποδεχτεί και ασπαστεί αυτό που τα μάτια είδαν, τότε γεννιέται η τέλεια αγάπη.

Όταν ο Τριστιάνος συνάντησε την Ισόλδη, ο Έρως των ματιών του συνάντησε την Αγάπη της καρδιάς του. Ήταν η στιγμή που, συμβολικά, «η Αφροδίτη άνοιξε τον δρόμο για τον Ιησού». Αυτή η εφεύρεση, ένας δρόμος τόσο παθιασμένος όσο ο Έρως και τόσο αγνός όσο η Αγάπη, παρέμεινε μια καθαρά Δυτικο-Ευρωπαϊκή ιδέα.

Μια Επικίνδυνη Ιδέα με Μόνιμη Κληρονομιά

Τον 12ο αιώνα, αυτή η ιδέα ήταν επικίνδυνη. Σε μια εποχή όπου ο γάμος αποτελούσε μια επιχειρηματική συμφωνία που αφορούσε τίτλους γης και πολιτικές συμμαχίες, το “Amore” ήταν ανατρεπτικό. Εισήγαγε την ριζοσπαστική έννοια της προσωπικής επιλογής συντρόφου, απειλώντας τη θεμελιώδη κοινωνική τάξη.

Γι’ αυτόν τον λόγο, η κουλτούρα των Τροβαδούρων αναπτύχθηκε αρχικά ως ένα “υπόγειο” κίνημα. Ωστόσο, η δύναμή της αποδείχθηκε τεράστια. Οι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι οι μεγάλες επαναστάσεις δεν είναι παρά τα ορατά αποτελέσματα αόρατων αλλαγών στην ανθρώπινη σκέψη. Η εφεύρεση της Ρομαντικής Αγάπης από τους Τροβαδούρους θεωρείται μια τέτοια αόρατη επανάσταση, ισάξια σε σημασία με τα έπη του Ομήρου για τη διαμόρφωση του δυτικού πολιτισμού.

Αυτό που ξεκίνησε ως ποιητικό κίνημα, κατέκτησε ολόκληρο τον κόσμο. Σήμερα, κάθε φορά που μιλάμε για «ένωση ψυχών» ή «έρωτα με την πρώτη ματιά», χρησιμοποιούμε, εν αγνοία μας, τους όρους που έθεσαν εκείνοι οι μεσαιωνικοί ποιητές, παίζοντας σε μια “σκακιέρα” που στήθηκε πριν από χίλια χρόνια.

Το άρθρο Η Γένεση της Ρομαντικής Αγάπης: Η Σύνθεση του «Έρωτα» και της «Αγάπης» από τους Τροβαδούρους εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.

Ο μύθος του Έρωτα και της Ψυχής είναι μία από τις πιο συγκινητικές ιστορίες της αρχαιότητας. Η θνητή Ψυχή πέρασε απίστευτες δοκιμασίες, υπέμεινε πόνο και έφτασε μέχρι τον Άδη για να ξανακερδίσει την αγάπη του θεού του έρωτα. Ας δούμε πώς η πίστη και η αποφασιστικότητα οδήγησαν σε μία αιώνια ένωση.

Οι πρώτες δοκιμασίες της Ψυχής

Η Ψυχή, ακολουθώντας τη συμβουλή θεών, παρουσιάστηκε με ταπεινότητα στην Αφροδίτη. Η θεά όμως την υποδέχτηκε με δυσπιστία και την τιμώρησε με αδύνατες αποστολές.

• Πρώτο έργο: έπρεπε να ξεχωρίσει σπόρους από ένα σωρό ανακατεμένων καρπών. Οι μέλισσες και τα μυρμήγκια τη βοήθησαν να ολοκληρώσει το ακατόρθωτο.
• Δεύτερο έργο: να φέρει χρυσόμαλλο μαλλί από άγρια κριάρια που κατασπάραζαν ανθρώπους. Η Ψυχή χρησιμοποίησε εξυπνάδα και μάζεψε τις ίνες που είχαν κολλήσει στα βάτα.
• Τρίτο έργο: να γεμίσει μια στάμνα με νερό από τον ποταμό Στύγα. Με τη βοήθεια του αετού του Δία, κατάφερε και αυτή την αποστολή.

Το ταξίδι στον Άδη

Η Αφροδίτη απαίτησε ακόμα μία αποστολή: η Ψυχή να κατεβεί στον Άδη και να φέρει σε ένα κουτί λίγη από την ομορφιά της Περσεφόνης.

Η Ψυχή, απελπισμένη, σκέφτηκε να δώσει τέλος στη ζωή της. Τότε μια μυστική φωνή της αποκάλυψε το μονοπάτι και τα μυστικά για να ξεπεράσει τον Κέρβερο και τον Χάροντα.

Με δύο νομίσματα πέρασε τον ποταμό Αχέροντα και με μέλι και κριθάρι αποκοιμήσε τον Κέρβερο. Στην αίθουσα του Άδη, η Περσεφόνη γέμισε το κουτί με την ομορφιά της.

Η τραγική περιέργεια

Στον δρόμο της επιστροφής, η Ψυχή ένιωσε τον πειρασμό. «Θα πάρω λίγη ομορφιά για μένα, για να συναντήσω τον αγαπημένο μου λαμπερή» σκέφτηκε. Όμως, μόλις άνοιξε το κουτί, αντί για φως ξεχύθηκε σκοτεινή ομίχλη. Η Ψυχή σωριάστηκε αναίσθητη, βυθισμένη σε έναν θάνατο χωρίς τέλος.

Η σωτηρία από τον Έρωτα

Ο Έρως, που ποτέ δεν έπαψε να την αγαπά, έσπευσε κοντά της. Με τη δύναμή του αφαίρεσε το θανατηφόρο νέφος από το σώμα της και το έβαλε ξανά στο κουτί. Η Ψυχή ξύπνησε στην αγκαλιά του. Ο Έρως την οδήγησε στον Όλυμπο για να ζητήσει τη συγγνώμη της Αφροδίτης.

Η θεϊκή λύτρωση

Ο Δίας, συγκινημένος από την αφοσίωση του ζευγαριού, έδωσε στην Ψυχή αμβροσία και νέκταρ, κάνοντάς την αθάνατη. Έτσι, οι δυο τους ενώθηκαν για πάντα με την ευλογία όλων των θεών. Από την αγάπη τους γεννήθηκε η Ηδονή, θεά της απόλαυσης.

Το άρθρο Η Ψυχή και ο Έρως: Πώς η θνητή κέρδισε ξανά την αγάπη του θεού εμφανίστηκε πρώτα στο Αρχαία Ελληνικά.